& 



\ 













XXU.HooftJt. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



UBoe 



bonus atque aromaticus eft : Alba fpecies iftos fert 

 fruftus. "" '" ' '" ■ * 



De witte zoorte draagt de voortioemde vrucbten, devod- 

 qui dehifcentes iebum lllud exhibent flavum: ke openberjlende , datgeele angel uitgeven : Maar de vrucb • 



Frudtus vero rubrae fpeciei inftar parvarum funt 0\U ten van de roode zoorte blyven als Heine Olyven , docb 



varum, fed funt magis oblongi, nee dehifcunt, fal- ' wat lankwerpiger , en berjten niet open: Inuners zo veet 



tem non ita ac in alba fpecie, utriufque enim fru&us niet als aan de witte zoorte , want de vrucbten en blade- 



ac folia fere nullum habent difenmen , fruclus quo- ren van beiden bebben bykans geen onderfebeit , ook wer- 



que aliquando in tantam excrelcunt magnitudinem , den de vrucbten zomtyds zo groot , dat die 3. en 4. klont- 



ut tres fimul quatuorve gleba? uvarum racemos re- jes vertonen als een trosje druiven , de geborjlene van co- 

 ferant , qui fiffi flavum quafi exfudant febum , fie- lew botter-geel , droog en fmeerig , en daar onder een 

 cum , & mucofum , fub quo ficca inftar Ipongiae loca* drooge fubftantie als eenfpongie, J'peceryacbtig van reuL 



tur fubftantia faporis aromatici , in centra harum gle- 

 barum oflicula feminalia reconduntur & inveniuntur. 

 Arboris lignum eft albicans & fungofum, edificid- 



in 'i groot fte van deze klontjes vint men de zaat-korrels. 

 Het bout is witacbtig en voos , tot bet timmeren niet 





rum ufui inepcum, fed optimum ad focum exftruendum: bequaam , maar geeft goet brantbout: de fcborjfe der 

 y*-*i • _.. , .^_ ... .__... , wortelenverfcbilt aan fmaak merkelyk van defeborffedes 



Radicum cortex maxime difFert a trunci cortice quoad 

 faporem , prefer iftum enim aromaticum faporem 

 multum quoque participat de Foeniculi fapore, qui 

 cum illo oafafras Occidentalis adeo convenit fapore , 

 colore 5 & fubftantia > ut a Medicis noftris & Chyrurgis 

 in Batavia ab anno 1676. in ufu medico pro vero hg- 



ftams , want zy beeft , bebalven de voornoemde Jpecery- 

 acbtigheit , een Venkel-acbtigen fmaak , dewelke met die 

 van t JVeft-Indifcbe Saflaf ras in fmaak, coleur, en fub- 

 fiantie zo na over een komt , dat menze by onze Doctor en> 

 en Cbyrurgyns op Batavia , fzedertbetjaari6-]6 9 in de 

 no Saffafras coeperit ufurpari, in quantum vero dff- 'Medicyne voor opregt Saflafras beeft beginnen te gebrui- 



ferat ab Occidentali ifta arbore , in Florida & Virginia 

 crefcente, que verum dat Saflafras, videri poteft apud 



few , dod? Aotf w*fee verfebilt van dien Wefi - Indifcben 

 boom in Florida en Virginia groeyende , waar van bet 



Nicol. Monardum cap. 24. ubi in totius arboris forma originele Saffafras komt , kan gezien worden by Nic. 

 nihil occurret, quod cum Culitlawan noftra conve- Monardus , Cap. 24. , alwaar men aan de eedaantc 



nit , excepto Foeniculaceo odore & fapore corticis : 

 Meo autem judicio Occidentale Saflafras faporem 

 iftum multo gerit penetrantiorem & jucundiorem, 

 gradumque minorem caloris habet quam Culitlawan, 



Nomen. Latine Cortex Caryopbylloides > Malaice Cu- 

 lilavoan , quafi diceres Culitlawan , per abbreviationem 

 Ctdit-Buguliwan, h. e. Cortex Caryopbylleus , obodo- 

 rem , quern fert. Amboinice dicitur Salackal & Salac- 



van den gebeelen boom febier niets zal vinden , dat met 

 onze Culitlawan overeenkomt , bebalven den Venkel-acbti- 



fen reuk en fmaak van de fcborjfe : Na myn oordeel beeft 

 et Weft-Indifche Saffafras den voornoemden fmaak veel 

 duidelyker , en lieflyker , ook is 't wel een graat minder 

 in bitte dan de Culitlawan. 



Naam. In 't Latyn Cortex Caryophylloides, in 't 

 Maleyts Culitlawan , als of men zeide Culitlawan, 

 zynde verkort van Culit-Buguli wan 9 dat is Nagelfcborf 

 Je 9 na den reuk, dien ze beeft. In "tAmboins Salackal en Sa- 



fer, guidam Javani hanc quoque vocant Sindoc , quam lackar: zommige op Java noemenze ook Sindoc, betwel- 

 diverlum puto corticem , & fequenti defcribam Capite, ke ik voor een byzondere baft aanzie , en in y t volgende 

 caeterum redjo vocatur a Ceram - Lauwerenfibus , & Cap. befcbryvenzal , anders bietzeTedjo by de Ceram- 

 *■ ' """ Lauwers: en Eyck op Aru-Haumo. 



• Ik <weet niet , voaar van de overeenkomft is tuffen bet 

 woort Salackal , en bet Arabifcbe Salicha , waar mede 

 deArabiers de ruikende Caflia benoemen, afkomftig, en 

 betekenend rooven of fpolieren 3 want bet Arabifcbe Sa- 

 lacha betekent) hy heeft het vel afgeftroopt, vm dat 



Eyck in Aru-Haumo. 



Nefcio , unde aflRnitas enata fit inter vocem Salac- 

 kal, & Arabicam Salicba , qua Arabes Cafliam odo- 

 ratam vocant a fpoliandi fignificatione , nam Arabi- 

 cum Salaba fignincat Detraxit pellem 

 CaiTia a fuo 



u„ r <,.„„. 9 auia omnis 

 cortice quafi fpoliatur. "Non abs re 



hinc fufpicari licet, antiquos AmboinjE incolas quse- al die Caflia van al zyn fcborjfe meeft berooft wert. 



dam flirpium & animalium nomina ex Arabico olim Waarom niet buiten reden men giffen mag, dat de oude 



per Orientem univerfali idiomate defumpfifle , &hanc Inwoonders van Ambon eenige namen van eewajfen, en 



Salackal denominafle a fimilitudine Sahchas verae , id beeften ontleent bebben , van de Arabifcbe bulging toen- 



eft Caffiae lignese, velut & Alballa defcendit ab Al- *rnaal door bet gebeel Ooften gebruikelyk , en dat deze Sa- 



hanna-, id eft, Cyprus & Moluccus. Senya five Su- 

 nya , fpinofiffimus frutex , alias Sappan diftus , ab 



lackal genaamt zy van de gelykeniffe met de waare Salic- 

 ha, dat is de Caflia lignea, gelyk Alhalla afjiamt van 



Arabico Sent , id eft , Rubus Caninus , quodporrove- Alhanna, dat is de Cyprus en Moluccus; Senya of 

 nit ab Hebrao Sench, id eft Rubus, ficSchid, id eft Sunya betekent een zeer doornagtigt ifiruik , die anders 

 Rubus, & quoque Schid, id eft Nugae fil varum , ab Sappan genaamt wert van bet Arabifcbe Sent, dat is 



Jlebraeo Schayth, id eft vepres. 



• 



Rubus Caninus, ofte bonds braam, welk woort verders 

 ook afkomjlig is van bet Hebreeuwfcbe Seneh , dat is 



Locus. Arbor h&c diffufe admodum per orien tales in- 



Rubus ofte Braam , gelyk ook Schid betekent Braam , en 

 Schid- de Nugae filvarum van het Hebreeuwfcbe Scha- 

 jith , dat is Vepres , ofte door ens. 



Plaats. Deze boom waft zeer verfpreit door de Oofter- 



L- 17 11 ~ 7 J~ 1. fl . ._• ..* • A f ti». 



fulaSjOptima autem inAmboinareperitur, fed non inhac lyke Eilanden, de beftevinl men in Amboina, docb niet 

 tota infula , & tantum in Leytimora circa pagos Saya , over bet gebeele Eiland , maar alleenlyk op Leitimor, om- 

 Rutton, fcEma, ubi ejus copia jam quoque minuitur , trent de dorpen Saya, Rutton, en Ema, alwaar bynu 

 quumanno 1664, ejus corticis magna fatis quantitas pro ook begint te minderen, om dat men Ao. 1664. een rede- 

 ipecimine in Europam fuerit mittenda,quo plurimae ve- lyke partye van die fcborjfe tot een proef na Europa 

 tuftarum arborum decorticate perierunt. Damnum moefte zenden , waar door de meefte oude boomen gefebilt 

 autem facile intra aliquot annos refarcient de novo wierden, enuitgingen: Docb die febaade zal men inkor- 

 propullulantes arbufculae ; In parte auftrali magnae te Jaaren, door de nieuw opfebietende boompjes, weder* 

 Ceramae in finuElipaputi ufque zdKejfing hx quoque om vergoet zien: op deZuid-zyde van groot Ceram, inde 

 occurrunt arbores , quarumtamen cortex non ita pras- bogt Elipaputi, tot Keffing toe, vint men die boomen 

 ftanseft ac Amboinenfium: In infula quoque Molucca, mede, docb baar baft is zo goet niet als den Amboinfcben: 



zy groeyen ook op bet Moluxe Eiland Batsjan, en dePa- 



poeje Eilanden, welkers baft , als gezegt, de Amboinfcbe 



in bitte overtreft : In grooter menigte vint menze op de 



cum Eilanden van Key en Aru , alwaar men daar van wel 



Batsjan difta, crefcunt, ut & in Papuanis infulis, quarum 

 cortex Amboinenfi prsevalet fervore. Magna autem 

 copia inveniuntur arbores in infulis Key &cAru 9 unde 

 tote hoc cortice replete naves deduci poflent 



, fat 

 ora 



Pupuano conveniente 



in 



repentur quoque 



Caudipan. Item in Sumatra circa Palimbangb, & in 



magna in quantitate een gebeele Scbeepsladivg zoude kunnen krygen , met de 

 boreali Celebis, in tra&u 



* 



< 



Papoefe overeenkomende , by valt ook in redelyke menig- 

 te op de Noort-kuft van Celebes , by de Negory Caudipan. 



Borneo circa Succadana, ex Java itidem Culilawanad- Als mede op Sumatra, by Palimbangh, en op Borneo > 



vehitur , fed puto corticem efle Sindoc. In Solora in- cmtrent Succadana , van Java brengt men ook wel Cu- 



ventus quoque fuit hie cortex, fed fapore itidem dif- lilawan, maar ik meene, dat bet de fcborjfe Sindoc zal 



ferens ab Amboinenfi, ut & in Mindanau, uti fupra zyn: men beeft bem ook op Solor gevonden : Docb alme* 

 diftum fuit. 





Tom. II. 



Vfus 



de in fmaak van de Amboinfcbe verfcbillende , en insge* 

 lyks ook op Mindanau , als boven is gezegt. 



. I 2 Gebruilc 





