





» — 



4 





68 



HERBARII AMBOINENSIS Liber 11 cap. XXII 



Ufus. Cortex hie quoad ft 



ticem 



fed ejus vires quo- 



oue cieius pefeunt , uti Fervor Piperis multo citius pene- 

 M *" " * '• durabilis eft- 



MaJTc 



llcberp 



Deze bajl overtreft na 9 t uiterlyke gevoelen, 



bitte 3 zo dat by tot over den derden graat 



wat door dringender 3 docb zyne kracbten veq* 



licbter, even gelyk de bitte van den peper 



Non ita multum ufurpatur quam Maflby, & maxima docb weder zo lange niet en duart, by wert ook zo vetl 



ex parte in infula Baleya, & dimidium tantum valet 

 pretium corticis Maflby. Communis vero ejus ufus eft 



gejleeten als de Majfoy 



prae 



bruikt op 

 ve prys 



erumque 



wel 



en mag omtrent de btal- 



ln 9 t generaal weft hyge- 



vermaarde Bobori-zalve • 



variis lignis odoriferis, corticibus, & floribus, quae 

 omnia in pultem conteruntur fubtilem, qua indige- 

 nt muherculae fuum inungunt corpus , tarn ad modi- 

 cum celorem , quam ob praeftantem odorem : Alte- 



dewelke meeft twederlei is : Als <werde7ide de eerfte ge 

 maakt van alderbande nvelriekende bout en 3 feborjjen 



&c. en gezamentlyk tot een fyne pap gevreeven 



djebe Prouvoen boar lyfbejlryk 



rum feu fecunda fpecies praeparatur ex Maflby 5 Culi- ao om 't zelve matiglyk te verwermen, als om den goeden 



Cary 



De andere of tweede zoort wert gemaakt uit Maf- 



bus ac frudhbus, fimul ut fupra contritis, ut corpori foy, Culilawan, Nagelen, en diergelyke beetefcborjft 



frigidioribus diebus majorem adferant calorem: Ac 

 porro ut cun&a abdominis tormina , dolores , & Ce- 

 phalalgias , ex caufla frigida ortas , tollant , hunc in 

 finem oinos iftos cortices manducant non lubtiliter, 

 fed groflb modo , five cum Siri Pinanga & pauxillo 



hacque mafticatione confpergunt 



warmte 



hf 



voortkomende 



•pyn , krimping en booft-fweer 



Caryophyllorum , 



ventrem vel frontem aegri, qui mox ardorem vel 

 cutis titillationem fentit, quo obftru&i frigidi 

 tus extrahuntur, atque evanefcunt. Hacque aft jo 

 Malaicenfibus&m&or feu irroratio dicitur, quae faftidio« 



fla- 



Nagelen 



bajien niet beel fyn, maar wat groffelyk in 

 zy alleen y of niet een Siri Pinang , en <wat 

 mede uit boar mont befproeyende de bulk 



fis 



tal 



prasfentia efle , quam fi fup 



tim fuerint contrita, horum autem vires fine dubio 

 exakantur dentium ruminatione & oris calore* 



f bet voorbooft van den Patient , dewelke Jlraks 

 brant of tint e ling op de buit gevoelt , vcaar door 

 Jlootene koude dampen uitgetrokken iverden : En a 

 biet in ■* Maleyts Sumbor , dat is 9 befproeyen 

 voor vieze luiden wel een afzienelyk <uoerk, mi 

 beeft evenvoel bevonden y dat die Medicamenten 



le 



op 



Baleyenfes & quidam Javani Culitlawan quoque 

 utuntur y uti fupra de cortice Maflby fuit didtum , 

 loco aromatum in cibo. Ore manducatus five folus, 

 five cum Pinanga , bonum dat oris halitum 3 & coftio- 

 nem ventriculi promovet. 



Compertum quoque fuit 3 fi gravidas hoc utantur 



danige manier gekaaut en opgefproeit zynde , kracbtiger 

 werken , dan dat menze op een Jteen wry ft , buiten twyf 

 fei opgewekt, door bet malen der tanden, en de bitte des 

 mondts. 



/ 



De BalierSy en zommige J< 

 awan y gelyk boven van de 

 in fpecerye y in baare koji 



Majfoy is gezegt , in pi 



if met Pinang, maaktze een goeden aafft 

 bevordert de kooking des maags. 



* 



beeft 



dat wanneer 



cortice , five in cibo , five cum Pinanga manducent , Vrouw dezen baft zo nu en dan , of in de ko'fi of 



foetum quam maxime confortari , nee ita facile abor 

 turn illas pati, quod & etiam de Rofmarino teftatur: 

 Notandum porro eft , crafliorem corticem externe ad- 

 hibendum efle ob acrimoniam , tenuem vero ac me- 

 diocrem interne , talis autem , qui cultri habet crafliti- 

 em , nimiam inter edendum dat mucofitatem : Unde 

 medius eligendus eft ; arte Pharmaceutica ex hoc 



Pinang eet , de vrucbt daar door merkelyk gefterkt , en 

 vaft gebouden inert , gelyk men ook zegt , dat de Roofema 

 ryn 

 ken 



oet : Nu float 



baft uitwendig dtent te gebruiken 



, om zyne 

 feberpigbeit , maar de dunne of rniddelmatige inwendig , 

 docb die gene die maar een mes dik is , geeft in 't kaau- 

 nxen te veel flymerigbeit : Dierbalven men de middelmati 



cortice Oleum quoque extrahi poteft, licet rarum in- ge verkiezen moet: men kan ook door Apotheekers konft 



de proveniat , indicio paucum in hoc latere cortice : 

 Oleum hoc eft tenue , flavum , bonum fpirans odo- 



baft een Olie trekken 9 boewelze wat febaars 

 daar uit komt , een teeken zynde 9 datze zeer mager is : 



rem, & corroborans, fimulque in eo detegitur odor & Dezelve Olie is dun, geel, zeer welriekende, en bert- 



aroma Caryophyllorum , & Nucis mofchatse , fed cito 

 avolat , ut Oleum Cinnamomi. 



* 



Ex foliis aqua deftillatur odoratae Cinnamomi aquas 



fterkende , en men wort te gelyk gewaar de reuk , enfp 

 ceryacbtigbeit van Nagelen , en Note-mufcbaten , maar 

 dezelve vervliegt ook zo ligt , als die van de Caneel-olie. 

 Uit de bladeren komt een welriekent water , '( welk 



aemula, fedpaufo debilioreft; Quaedam hujus corticis wat na bet Kaneel-water gelykt, docb is wat flapper 



kleine ftukjes van deze baftgedaan in dep 



JBocafTan gevult zyn t bouden dezelve goet , en geven 



In alle kruit-doozen , die men 



fVuftula ollulis i.idita repletis Bocaffam feu Garo Anv 

 boinenfi, illud confervant, gratumque ipfi praebent 

 faporem & odorem. In cundlis aromatum ciftis, qua? 

 in Java venduntur, quaedam hujus corticis femperin- 

 veniuntur fruftula , atque Sinenfes hunc in Sinam 

 devehere jam incipiunt, & in ufu Medico adhibere; 

 In Hollandiam, uti dictum fuit, pro fpecimine anno 

 1664. tranfmiflus eft, fed ibi non fuit ulterius expe- 

 titus prae ignorantia forte. Hujufque arboris radices 

 hodie loco Saflafras occidentalis ulurpari, fupra quo- 

 que dictum fuit. 



Anno 169 1. Ex Batsjam mihi tranfmifli fuere varii 

 hujus Culitlawan tenues cortices , colore & fubftantia 

 haud multum ab Amboinenfi differentes, fed maxime 



fapore diverfi , qui dulcis & perfefte Anifatus erat , uti maar merfelyk in defmaak ," ^^7^37^20^7^ 

 ? V 5° k a ^ raS Jr pr ^ fertim te r™ e . s corti( : es .' q ui P ro . nysacbtig was, gelyk in >t opregt Saffafras , byzonder 



r een aangename geur, 



Java verkoopt , vint men van deze baft aliyd eenige 

 ukjes , en de Sineezen beginnen dezelve nu ook na Sina 

 te voeren , en in bun Medicyne te gebruiken ; Naar Hol- 

 land, als gezegt, is by mede Ao. 1664. tM eenproefge- 

 voert , maar aldaar niet getrokken geweeft , miffebien 

 door onkunde. En dat men de wortelen van dezen boom 

 bedensdaags mede in plaats van y t Weft-Indifcbe Saffafras 



gebruikt 



boven gezegt 



Ao. 1 69 1. Zyn my van Batsjam toegezonden eenig 

 dunne febor Jf en van Culit-lawan aldaar groeyende, aanco 



fubftantie niet veel van de Amboinje verfchillende 



diverfa haberi poflent fpecie, fed juxta relationem ex 

 una eademque erant arbore , caeterum ordinarius Culit- 

 lawan odor aderat, feddebilis; folia autem non erant 

 addita: Oleum deftillatum hullo modo aromaticum 

 praebebat odorem , qui in Amboinenfi obfervatur. In 

 Java; montibus Culitlawan quoque crefcit, fed ejus 

 cortex eft tenuis ac mucofus, unde non aeftimatur, 

 optimus vero ex Borneo adfertur nomine Sindock, 



feborfft 

 aangezien bebben , docb volgens aanjc 



warenze van eenderlei boomen 



wierden 



doebflap 



ui maxime tamen ab hoc Culit-lawan differt , quum Jcborffe en flymerig , wert 



Olie badde ook op verre na zoeen aromatiquen geur niet, dan 

 die van de Amboinfe gemaakt wert. Op de bergen 



t ficcior , & amaricantis faporis. 



beft 



EXPLI- 



ger en wat bitter vanfmaak 



rfcbillende* wantze 



■ ur 



S" 





/ 







