







/ 





\ 



XXV. Hozfijl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



i 



jl Bock 



» 



excitaflTet, turn herbse adflantes quoque combufbe 

 fuiffent, hocque non in omnibus, fed in quibusdam 

 tancum apparec arboribus, quod contrarium obferva- 

 tur; Undeputo, ardentibus diebus aeftivis hunc fic- 

 cum & tenerum corticem, qui ignis fomitem tan turn 

 refert, perardentem Solis fervorem incendi, non ta- 

 men eo ufque, ut flam mam concipiat, fedquidemita 



i 



Ifl 



be\ 



een aun 



de men 



S 



baft 



exuri, ut combuftus quafi videatur: Hinc meae fen- raaken, maar 

 tentise favet, quod femper hie arbores folitaria?, ncc 

 aliis filveftribus mixtas inveniantur, & fibi quafi folis 

 in altis ac ventofis montibus locum occupent , nee 



fteeken , docb ecbter niet in een list* b 



belpt 



tiier 



multas cirea {c(q admittant herbas filveftres , excepto ftaan, maar als voor baar 



and ere Bofcb 



cance , aliifque repentibus Filicibus. Ha2 quoque 

 arbores femper vavx ac remotas ab aliis crefcunt, ita 



wry piilUtS www* ww nmmmw , wr frwr WW ' in.gn/ Vf»UU ULLUI MFtfCTM 



behalven bet Sny-gras > en alderbande zoorten van krui- 

 ut harum filvae femper fint apertas & ambulatioftibus pende J^aaren : Staande zelfs ook ydel en -wyt van mal- 



faciles , fed radiis folaribus admodum expofitse. 



Si calidioribus diebus hafce perambulemus divas , 



umbras facile 'dant 



odor percipitur refinofus 



nee 



kander , zo dat bet in deze BoJJcben 



vdelen is , maar zyn gevolglyk voor de Z 

 openftaande. 



lis men ook by beete dagen door deze Boffc 



* gevcaar 



•Jlraalen 



• 



delaflfatis atque anhelofis ambulatoribus , vefpertino daar qualyk febaduvoe vinden, omwato?ider te rajl 



vero tempore, vel fi nullos emittat Sol radios, gra- 

 tae hx admodum funt filvx , atque adeo jucundum dant 

 profpeftum , ut quidam cum Hagana illas comparent 

 filva: Ex albo feu cinereo colore has arbores e longin- 

 quo facile dignofci poilunt , ac plerumque folo cre- 

 lcunt rubro , pingui & argillofo , alba mixto terra at- 

 que lapillis , quod haud facile alias producit plantas. 



Baccae maturas feu frudlus refinofum dant faporem, ad 



)f zyn aajji 



er geen Zon en is , 



>/ by avont-ftonden , dan gevenze zo een aangenaame 



zigt 



Haagfe-bofcb 

 Aan baare ivitte verruvce of 



mengt 9 zynde een b.a\ 

 ten kanvoortbrengen. 

 De rype bezien of 



i 



Myrtum accedentem , cum notabili adftriftione fine fmaak , al mede na de Myrten 



Jlaan gemcenlyk op etn 

 ie en fieentjes ver- 

 it ligt andereplan* 



een bersacbtigen 



ullo calore ; vetuftse vero baccae admodum funt fie- 

 ex , fragiles , ac fere fatux & infipidx- 



Folia quoque adeo ficca funt, ut ex contritis vix ul- 

 lus elici point fuccus. Lignum fatis durum ac grave 

 eft, longitudinalibus conftans fibris, nee elegantem 

 dat colorem , ex cinereo enim albicat fufco mixtum, 

 per longitudinem facile finditur,immo fere fponte,fi fo- 

 li fuerit expofitum, ejus medulla ell mollior, fungo- 

 fior,ac plurimum rimas agit. iEdificiorum operinul- 

 lo modo infervit, quum non bene poliri poflit , faci- 

 le findatur 5 ac cito cariofum fit: Lignum enim hoc [igtfi 

 fpurias ac malignas habet maculas , quse cariofie ap- 

 parent, & facile vermes feu coflbs admittunt, quod 

 autem plerumque in arboribus obfervatur fponte pro- 

 lapfis: Econtra in aqua marina fatis durabileeft, fed 

 turn non prolapfas fed recenter casfie eliguntur arbo- 



trekking 



zander fmaak 



De bladeren zyn ook zo droog 3 dat men uit degevreve* 



krygen kan. Het bout is redelyk 



ioopt 9 bet J ply 

 %ls 't in de Zon 



zap 

 bart enfwaar^ lan^,^^, „„ *,~,„ 6 vw, ^^ , w «« , 

 te weten uit den witten na den graawveen trekkende, 

 daar voat UgUros on 

 te , en dat van zelf 



nveeker, vooffer, en meejl gefebeurt. Tot lien buis-bouw 

 deugt^ bet niet , om dat bet zig niet glat laat warkm , 



' y en de worm baafl daar in komt > want dit 

 beeft van binnen valfcbe plekken , die baar als ver- 



molzemt vertoonen . en daar ook de worm inkamt . docb 



Daar 



9 ji 





V 



als dan ncemt men 



res, ex quibus coftas navium vel afleres formantur. boomen 9 die men 



Si fecetur hoc lignum, gratum fed debilem praebet h 



odorem fere inftar Sandafi , fique majora hujus ligni n 



frufta levigentur, fibrs apparent tenues , ipfa autem m 



haud facile poliri poflfunt 



Arbor ipfa per fortiores facile disjicitur ventos ac 

 imbres, quum folitaria fit locata, nee profundas ad- 

 modum ac raras agat radices, atque proje&a cito per 



sen omgcvallene , maar vers gekapte 



^ an in bouten , of planken afzaagt. 



geeft dit bout een aangename , boewel flappe 



uk van zig y fcbier als Sandel~hout y en als men goede 



iffyve Jlukken daar van krygen kan , en die opgefebaaft 



polyfl 



fyngeadert 



•• 



)ert door flerke winden ligt omgenvorpen 

 tftaat, en weinige wortelen&eeft , daa 



aerem ac pluvias corrumpitur. 



bederft 



A 



menfe Martio ; 

 Novembrem 



Flores 



j 



ac quasdam 

 Augufto in 



ita ut raro 



Sayfoen. Zy bloeyen in J< 



en 



zommige 

 Augufl 



tn 



ex his arbufculiB propullulent, quas neque tranfplan- 

 tari vel ab hominibus coli poflunt, 



Nomen. Latine Arbor Alba major. Communi Ma- 

 laicenfi nomine Caju-puti, uti & noftras nationi dici- 

 tur Witte-boom ; quidam Kilang-arbores vocant , t)b fo- 

 liorum odorem: Alii Brant -boomen feu exuftas no- 

 minant arbores, quum inceridii figna ad truncum ap- 



November , en teelen zo qualyk voort , dat men zeer zel- 



boompj 

 banden 

 Arbor 



■pi 



ne 



ac fruftus Gelam: 

 tur Bollons: & Boh 



j 



Malaicenle 



Caj 



Paleofum femen ex caliculis 



feparant ac colligunt, vocantque Sari-bollonz 



Ter 



boom , zommigen noemenze Kilang-jfroom^ , na den reuk 

 der bladeren: Andere Brant-boomen , omdatze alt yd ec- 

 nijie teekenen van brant aan den flam bebben : De regte 

 Maleytfcbe naam is Caju-Gelam , en de vrucbten ue- 

 lam, op Javaani en Balys , de vrucbten Bollong, en 

 Bobolong. Bet kafacbtige Zaat uit de kelkjes virgade- 

 ife in 7 byzonder , en noemen y t Sari- bollong. Op 



natenfiblis dicitur Hate-kelang & Badjule. In lingua nataans Hate-Kelang, en Badjule. In H Amboins beeft 



Amboinenfi varias habet denominationes juxta varia, 

 in quibus crefcit , loca. Vulgo vocatur Ay-puti , fed 

 proprie Kilam, Han, & Elan: In Hi toe Camelan,&c- 

 fi dicerent Comal-Ilan feu Dammar-Ilan , quum hujus 

 arboris folia magnam habeant fimilitudinem cum 

 Dammar -arboribus. In Cerama a Lubunenfibus voca- 



Kelan ? qua 

 Malaicenfi 



In omnifc 

 hujus Moluccenfis 



fi 



by verfebeide namen naar de plaatzen y daar by waft 

 in H geimen noemenze bem Ay-puti, maar eigentlyker 

 Kilam, Hart, era Elan: Op Hitoii: Camelan, alsofze 

 &i7fcftCamal-Ilan, of Dammar- J Ian , om dat deze s booms 

 bladeren en reuk groote gelykeniffe bebben met de Dam- 



Op Ceram by de Lununeezen Sakelan , op 

 Banda Kelari, alle welke namen waarfebynelyk afk 

 men van t Maleytfcbe Gelam: Op Macajfi 

 Gallam, en ookjlegts Gelam. 



mar 



Baru 



Celebes 



Ori 



febier 



2US 



*> 



Moluccas • Ceramam , & Amboiniim 

 Tom. it 



per 



Moluccos , Ceram , en Amboina , docb me eft 

 K 



de 







i 





I 







