







II Boek. XXVIII. Hooftft. A M B O I N S C H E KRUYDBOE K. 



*7 

 i 



CA 



UT VIGESIMUM XXVIII. IIOOFTSTUK 

 OCTAVUM. 



Pigmentaria. 



Galuga. 



• 



H 





Umilis hsc arbor eft altitudinis Pruni , fptis 

 craflb conflans trunco , ramis incurvis , denfa- 

 que & extenfa coma; Trunci cortex eft glaber, 

 ex cinereo viridis , feumufcofus, craiTus,intusflavus, 

 venis albicantibus , fuccofus , ac manus ruffo feu ig- 

 neo inficiens colore, tenax, lignoque firmiter nexus. 



i 



Lignum eft album , molIe,& inutile; Folia funt in- 

 ftar Arianguftifolii vel Sirii, fed multofuntlongiora, 

 inferiore parte rotunda ac lata, fuperius acuminata 

 longo apice , aequalia , fed (inuofa apparent inftar flam- 

 mas ignis , palmam longa vel paulo minus 5 inferius 

 quatuor digitos lata , longis nexa pedunculis , fine 

 ordine circa ramos locata* 



,Ad petioli ortum quinque nervi concurrunt cum 

 coftis quibufdam tranfverfalibus. Ramuli fummi funt 

 virides , ac molli rufFaque lanugine obdu&i , in ve- 

 tuftis autem arboribus noc non obfervatur. Ex ho- 



D 



- 



f^erf-Boom. 



It is een laage boom , van de grootte als een Pruim- 



ft 



?ffen 9 uit den grauvoen-groen , of 



kromme 

 )e fcborJJ 



ippig 



of vuur-root vervcende , zeer taai , en vajl 

 klevende. 



Het bout is vcit , zagt , en ondeugent ; De 



lyken na bet fmalle Arum, of de Siri bL 



zyn veel langer 3 van acbteren ront enbreet 



fpits toelopende, met effene haute 



en 



nsoat bogtig fcbynen 

 lanky en ook wel minder 



ft 



)p lange ft eelen 



van acbteren vier vingers 



men 



den oorfpronk des fteels , ftooten vyfzenuwen 

 met nog eenige dwers-ribben. De "uitterjle n 



zyn groen , en met een zagte , en rojje n 

 docb aan de oude boomen ziet men zulks niet. 



rum alis racematim capitula propullulant viridia , quas fcboot kdmen by trosjes groene knopp 



Uit 



fefe in amplos aperiunt flores , ex quinque albicanti- 

 bus , oblongis , ac flaccidis compolitos petalis , in cen- 

 tro plurima longa ac tenuia gcrentes flamina , inferius 

 favefcentia , fuperius antheris cinereis ornata. In me- 

 dio piftillum apparet rubens , incurvum inftar cornu. 

 Petala hsec externa fua parte aliquando ruffis macula- 

 ta funt punctis, mox autem emarcida funt, ft decer- 



pantur. Matutino tempore aperta 



tempus 



f q 



)pende bloemen, van vyf witte, lankacbtige y en 

 Jldppe bladeren gemaakt , met veele lange en dunne draa- 

 den in de midden , beneden geelachtig , en boven met 

 grauwe noppen. Het middelfie is een rootacbtige kromme 

 draat als een boom. Aan de buitenftc zyde zyn zomtyds 

 deze blaatjes met rojje dropjes, ofpimctfesbefprevgt, en 

 verjlenffen ftraks als menze afhreekt. In de viorgcn fton- 

 den ziet menze geopent , docb maar voor een korten tyd , 

 want van ' 



illuminante mox fefe contrahunt ufque in vefperam : jlraks tot tegens den avont wedcr 



fr 



cellulas eft di vifus , inque fingula bini > 

 aooarent nuclei pellicula tenui inclufi 



Floris odor non magni eft momenti , ac fere ingratus. 

 Poll hos fru&us rotundi proveniunt , Caftaneas gluma 

 viridi contentas yalde asmulantes , fed minores funt, 

 atque lsete viridi obducuntur gluma , quae undique 

 obfeffa eft mollibus apicibus inftar fpinularum, led 



ngentibus: Quisque fru&us plerumquein duas 



tres , quatuorve 

 ipparent nuclei pellicula tenui mcluli, ex fepto me- 

 dio dependentes ; Unumquodque tale ofliculum mag- 

 nitudinem habet grani Tritici uno latere latum, alte- 

 ra acuminatum , ubi brevi vena fepto medio neftitur. 

 nee eft rotundum fed paulo angulofum , pyriforme ; 

 qusedam etiam funt excavata, parte interna funt du- 

 ra, & alba, externe obdu&a tenui rubra ac mucofa 

 carne, quae facile decidit, (i aqua macerentur & pa- 

 rum commoveantur , unde aqua talis etiam penitus 

 rubet, poftque aliquod temporis fpatium in fundo ap- 

 paret fubftantia crafTa inftar pigmenti. Gluma ficcon 

 rum ac deciduorum fru&uum fulvum induit colorem , 

 inque tali officula hsec adeo funt exficcata , ut 

 nullum inde confici poflit pigmentum ; Raro proger- 

 minant, licet fruftus hi in terram decidant; Pis;men- 



nlieffelyk. Naur de bloemen 



e boljler zyn , zeer gelyi 

 met een ligt-groene boljl 

 ? fpitzen als doornen • 



■»ft 



fji 



ft 



en in yder kamertje ziet men 2. 3. en\.roode korrels, in 



b'ejloten, en aan 't middelfcbot bang 

 is van srootte als een tarwe-koren . d 



aan t een emde voat breet , en aan *t ander fpits , daarze 

 met een kort adertje aan 't middelfcbot bangen , niet ront, 

 maar <wat boekig , peers-geixxys } en zommige voat uitge- 

 balt , van binnen zynze hart , wit , en omvangen met 

 een dun s root , en jtymcrig vleefcb , bet wclk ligt daar 

 van afgaat, als menze in 7 t water legt, en daar in wat 

 roert , waar van ook bet water gcbeel root wert , en na 

 verloop van weinig tyds op den bodem zet een dikachtige 

 fubfiantie, als eenige fcbilder-verwe. De boljler van de 

 drooge en afgevallene vruchten , wert rookacbtig-fwart , 

 en in dezelve zyn de korrels als dan zodanig uitgedroogt , 

 dat men geen verwe daar van krygen kan : Zy teelen cok 



atum 



tota fere 



fpirat arbor, ac praefertim viridis ejus cortex, qui a- 



yf bee ft een onlieflyk 



op 



eo 



chorfft 



non tolerari poffit; Flores profert ha?c arbor ficcis ac ca- 



menfibus 

 ea cc 



jlerkenjhvaveligriekty dat menze qualyk of 



* of bete Moujfon 



ww mm %**^wwm.»^ lx\_a LV/WUIII .1 V_ X Y^ U1I1IUIU ill 



Radices copiofas habet, quasmul- 



De 



verrucofis 



Nomen 

 , quod 



de vrucbten bykans bet 

 wortels zyn veele, en 

 if bangen, die knopacbt 



fruftus 



In Java Cajfomba Kling. in Ternata Rambuta, Amboi- 

 na Talncca. Galuga autem ortum habet vel ab Arabi- 

 co Ga/,id eft clarum reddere, amicire 3 vel a Chal- 

 daico Gelab fplendere. 



Locus. Inhifceinfulis non frequenter occurrit, nee 

 usquam fponte crefcit, fed hinc inde in areis una al- 

 terave plantata eft arbor : Copiofe crefcit in India 

 Occidentali, uti infra indicabitur, quumque in India 

 Orientali nusquam verum gerat indigenum nomen 

 hinc puto , primum in vicinas Moluccas ex Maniliis 

 infulis fuilfe tranflatam , ac ibi fortafle a Lufitanis ex 

 America. Galuga envoi , uti diftumfuit, generale eft 



In y t Latyn Pigmentaria , na 9 t Maleyts Ga 

 laga, 9 t <welk in 't gemeen alder bande fcbilder -verve, 



beduit • om dat men met dp knrrph 



v 



an deze vrucbt root 



an: OpJavaansC^omh^K\\r\^ 9 Twnataans 



Amboins Talucca ; Galuga "beeft zyn oor- 



fpronk of van bet Arabifcb 



ren. 



of van bet Cbaldeefcbe Gclach, dat is glinfl 



vint 



Ifs voafjevde , maar 



in 

 am 





nomen 



Negoryen een boom gcplant : Overvloediger- groeit b' 

 Weft-lndien, gelyk bier na zal geiegt werden, en 

 dat by in Oofi-Indien nienwcrs een regten Inland feben 

 naam beeft , zo gi(Je ik , dat by eerjt in de naafte Moluc- 

 cos uit de Manilbas zal zyn overgebragt, en miJJ'cbien 

 derwaarts door de Caftiiliahen uit America : Want Ga- 

 luga, 













