





So HER 



II AjMBO 



EN 



Liber II. cap. XXVIII. 



nomen, arqnc Rambuta Ternatcnfes vocarunt, fine * luga-* als gezegt , is een gencraale naam , en Rambuta 

 dubio oh formam verae Rambuta , qua; eft alius Java- bebben hem de 

 norum fruttus. 



Ufus. Apud hofce incolas ha&enus in raro eft ufu, 



. I ernatanen genaamt , butt en twyffel 

 de gelykenis van de regte Kambutan 3 een andere 



vaanfebe 



heeft by nog 



rubentia enim oflicula inicrviunttantum rubrotingen- gebruik 9 "want alleen de roode korrels dienen, om root 



do colori, tarn in albis linteis,quam in chartis papy- medete verwen, zo op bet witte Lywaat 3 ah op pampier . 



raceis. Oflicula hsec recentia in aqua tcpida tarn dm Werdende de verfebe korrels in laauw water Zolangeom- 



agitantur, donee illam rubro inbuant colore, huicque geroert, tot datze 't zelve root verwen, en daar indoo- 



inmergunt Badjus , quae parva funt feminarum vefti- penze als dan de Badjus, dat zyn lyfrokj 

 menta ex albo linteo contexta, quce plerumque nu- 



\ 



ptiarum tempore induunt. Oflicula tamen haec non ve- 

 il m ac elegantem praebent ruborem,fed ex flavo ru- 

 rum , vel purpureum, acque color hie adeo fugax 

 eit, ut intra paucos paliefcat dies; Macaflarenfes tin- 

 giint hifce poftes januarum iffcius domus, quam fpon- 

 la inhahitat, vel in qua nuptiae celebrantur. Ruber 

 enim color Sinenfibus ac fere omnibus hifce popu- 

 lis lignum eft laetitise. iEthiopes ex hifce atramen- 



— - — — — — — * • i 



op Bruilof 



ten dragen. De korrels geven echter geen opregte /i _,„ 

 roodigheit , maar geel-root } of vaur-verwig , en de co- 

 leur is zo vlugtig , datze in weinig dagen Verbleekt ; de Mac- 

 caff aren verwen daar mede ook de ftylen der deuren van 

 een huis , daar een Bruilof t gehouden wort : want roode 



en meeft alle deze Natien een 





blydfcbap. Be 





waar 



turn quoque conficiunt , quo nomen Dei ac Prophe- pbeten fchryven, oft 





tarum fcribunt , vel fi periodum fermoni inne&unt. 

 Hoc autem eft defettu Minii , vel alius rubri colo- 

 ns , oflicula enim haec chartis pallidum ac fugacem 

 dant ruborem , nullus caeterum ufus hujus arboris eft 

 apud hunc populum: Ex auttoribus autem conftat, 

 arborem hanc in India Occidentali majori in pretio ac 

 ufu efle. Hifpanus enim Eufeb. Nierenberg. bift. na- 

 tur. lib. 15. cap. 48. de arbore Achiotl. in Provincia 

 Mechuacan crefcente tali fcribit modo 5 ut hanc pro 

 una eademque cum Galuga habeam arbore , eoque 

 magis , quum non tantum varias ejus defcribat Medi- 

 cinales virtutes , fed limul etiam addat , ex ejus 

 cortice fila fortiflima ac dura ne&i 5 quas folidiora 

 funt iis, quae ex Cannabe conficiuntur. 



In Rocbefortii Gallica biftoria de Antillis haec arbor 

 quoque deicripta occurrit nomine Urucu , in Brafilia 

 crefcens , forma ac magnitudine Aurantii arboris , cor- 

 diformibus gaudens foliis , quodque pigmentum ofli- 

 culis nexum digitos inficiat , iisque adha^reat , fi 



bejluiten. Docb alleen by gebrek van Menie , of 

 andere roode colear , want deze korrels geven op bet pa- 

 pier eenlelyke, en onvafte roodigheit, anders heeft men 



Maar uit 



boom 

 blykt, dat by in Weft 



der waardy < 



Eufeb. NierenDerg, nnr. natur. i_id. 15* 



febryft van den boom Achiotl. In de provini 



Want den Spaanfcl 



Cap. 



iffende 



w 



Aj 



48., 



hua- 

 tlfde 



en 



Medicynale kragten van hem befch 



den, maar ook daar by gevoegt wert, dat men uit zyn en 

 baft zeer vafte touwen vlegt 3 die vafter zyn , als die van 



bennip 



Franfche Hift 



befchreven onder d 

 iffende, van gedaant 



AppeUboom, met hertf 



tra&entur, quodque oflicula haec aquae tepidae fint in- blyft 



en vorders , dat de verwe aan de korrels bangende , ligt 



jicienda & circumadtanda 5 donee omnia pigmentum 

 fuum demiferunt. Superflua turn efFunditur aqua, ac 

 fedimentum in umbrofo exficcatur loco , ex quo tro- 

 chifci formantur in ufum pittorum ac tinftorum. 



als menze bandelt , dat men 

 fmyten en omroeren in laauw water 



Quodque lignum fit fr 



confervandum 



ad ignem 



datze alle de verwe van haar gelaten bebben. Het 

 dunne water daar afgietende, den droejfem aan eenfeba* 



plaatze droogt , en daar uit dan koekske?is 



Scbilders en Verwers. 



maakt , tot gebruik van 



Als 



ejus frufta for^iter fibi invicem fricata adeo ignem ftukken fterk 



bequaam om lang vuur te houden 



dat twee drooge 



concipiant, ut fomes accendi poflit. Quodque ex 



malkander gevreven , zodanig in 



ejus cortice fila ducantur > atque ejus radix bonum Dat 



brant geraken , dat men tontel daar aan opfteken kan. 



Japo 



ci habeat ; Caribceos porro* has arbores in hortis fuis 

 diligenter colcre, earumque rubro colore corpora fua 



baft totiwen werden gemaakt, en de 



goedenfmaak aafi defpy 



Saffi 



fi 



Ex quibus conclu- 



dendum eft , arborem hanc Americanam jucundioris 



men naarftig in baar hooven planten , en met de roode <oer 

 we haare licbaamen , en midsgaders bun buisraat befcbilde 



&c. en waar uit men dan moet bejl 



J ■ ^ * V m. _J ^^ w ^^ t m W*^^ la« t m t mr m » I i L, X. ML I • I • ■ Ft ■ m MIT w w' ■* a / w ml tall kw^ ft 



efTe faporls ^3« a m Orientalem , jjltem ejus radices ac ' Amerikaanfchen bom aangenamer vanfmaak if 

 .,_ ~„. ^u u .- n.- _/i^ ^r .. Ooft-Indifcben , immers de wortel en feborfft 



corticcm 



incofti, iftam 

 inftar 



den 



d ins;rato inprxgnant odore ac fapo 

 ftx Betae rubrae radices client inco^ 



In continenti ora Guiana & in infulis Carib<eis 9 prx- 

 fertim in Dominica , atque in infula Maragnona haec 



laaftgenoemde in water word Aide 

 zelve wel bruin-root maah 

 onliefiyken reuk en frnaak 

 wortelen. 



geef* 



Op de vafte hift van Guiana, eh de Carib 



quoque crefcit arbor & fruttus , vocaturque ibi Rocku Maragnon waft 



6c Rucku. Indi hujus fumunt oflicula, fuum que his 

 illiniunt corpus adeo crafle, ut ipfis loco veftium 

 inferviat , omnes enim Caribcei rubro tintti funt colo- 

 re, hocque contra aeris frigus inftituunt: In Bar- 

 biesjes infulis Hollandi ante aliquot annos commer- 

 cium exercuerunt cum tabellis ex hifce ofliculis for- 

 matis , quas in Hollandiam miferunt > quibus cocci- 

 neum tingunt colorem. 

 Arbor haec obfeure admodum itidem defcribitur a 



f 



beftryken baar lyf 



a, en op 't Eiland 

 hebt mede , en wert 

 De Indianen nemen 



pi 



ft ? en doen zulks tegens de koude des 



Hollanders 



jar en met de koekskens , van deze korrels gemaakt , beginnen 

 te bandrten - *n dip *>* Holland te voeren, om febar- 



:en. 



donker of duifter afgemaalt 



daar 

 Dezen boom 



Julio Scaligero exercit.i%i.JeEk. *. nomine Arboris fi- by Jul. Scaliger , Exercit. 181. Seft. o. onder den 

 mum regundorum , ubi dicit, led ex ahorum relatu, *-* * •' - - -° 



ejus oflicula a Mexicanis adhiberi ad atramentum ru- 



brum conficiendum , quo areas & agros delineant: Mexican 



„ ^alwaar by febryft y 



(focb uit bet verbaal van andere , dat de korrels by de 



Si lintea ifto fucco inbuta & inpr^egnata, quampn- 

 mum fere ficca funt , altera vice in fucco Limonum 

 inftillentur, laete purpureum acquirunt colorem, fa- 

 tis fixum , qui tingendi modus frequenter in Macafla- 

 ra inftituitur. 



of te teekenen : Als 

 rfebreven zapgeverft 



rooden inckt , om baar 





zo dra 



moen-zap > zo krygt bet een ligt-paat 



maal doopt 



* 



Cuil. Pifo libr. 4. cap. 14. teftatur quoque , arborem 



Uruc- 



beftendig is , en welke manier van verwen veel op Ma- 

 iffar wert gebruikt. 



Guil. Pifo, Lib. 4. Cap. 14. getuigtmede, dat den 



boom 











i 







1 



^y 





