



. 





9 





/ 





HERBARII AMBOINENSIS Lobar II. cap. XXIX. 





82 



orve digitos transverfales lata , 



ida « obfcure 



deciduaque iicca nigreicunt. J 



rentia, . 



lorum folia funt 

 odorenf quam vetufta 



penetrantioremque habent 

 cun&a vero folia tra&a- 



ta vel cubiculo inclufa Allii dant odorem. fix 



vingers breet , ftyf, boog-groen , en de afgevallene ver- 

 c roogde voerden fwart : De jonge bidder en aan de gehee- 

 le ryskens zyn bruyn en fierker van reuk dan de oude , 

 docb geven doorgaans alle de bladeren , een weinig geban- 

 delt zynde , of in buisjlaande , een look-achtigen reuk van 





primo 



mulorum ortu racemus progerminat , palmam longus, hoar : Uit denfcboot der ryskens komt een tros voort , een 



in unam binasve laterales partes divifus , ex quo fru- bant lank , en in een of twee zyde-takken verdeelt , daar 



ftus excreicunt copioii , inftar Lanfiorum , fedmagis . de vrucbten aankomen veele by malkander , gelyk deLanf- 



' fen , docb ydelder en nneinig komen tot perfefitie , zynde 



rei iunt gLODUii ex rocunao anguiun, jupcnus iuvcu- eerfi graauwe kogeltjes, uyt den ronden boekig, en van 



vooren met een kuiltje. De volwaffene bebben de gedaante 



fimul van kleyne Jamboefen , bangende 4 a 5 aan troffen by 



parvi malkander , jbmmige enkelt , als een kleyne pruim , maar 



Pruni , plurimi autem' gemini inftar fcroti canis, ex- de meefte dubbelt, als de kloot-zak van een bont, van bui- 



ld notati. H 





Jambofarum , quatuor quinqueve 



albicantes feu pallide virentes inftar 



Jambofarum 



fang 



ten voitacbtig of bleek-groen, gelyk Appelen, of voitte 

 Jamboefen ; onder de buitenfte bolfler , leidt een ander 

 dekzel varteen mes dik bloet-root , en de binnenfte Noot om- 



coloris,quod interiorem ambit nucem 5 uti Macis Nu- vangende, gelyk de Foely de Noote-Mufjcbaten , docbdit 



- * ' • TT * — -— *- — -^ — " dekzel is effender , en bekleet den gebeelen korrel, onder 



deze leidt de regte korrel, nocb al met een ander e dunne 

 en boutacbtige fcbaal omvangen , docb die ecbter dikvoils 



cem Mofehatarri. Hoc 



fub 



verus 



snofo tettus putamine, quod tamen totam. fepe non den gebeelen korrel niet dekt,by zelfs is van buiten gras- 

 s - • qux externe graminei viridis eft co* groen > en van binnen wit , latende zicb met verfcbeide 



*%^.. , ^ m — :« L r orpine linien in drie , vier , en vyfftukken deylen , gelyk 



ambit 



incurv 



in tria, quatuor, vel quinque fegmenta poteft dividi 



een CanarL 







inftar Canarii. 



refcit. dehifcit, ac ru 



bentem cum ejus integumento emittit nucleum , qui 

 terram tangens facile radices agit, hovasque proger- 

 minat arbuiculas ; Fruclus fimplices plerumque incur- 

 vi & irregulares funt inftar Renis formati. Tres etiam 

 nuclei , fed rariflime , una in gluma inveniuntur , ii- 

 que in terram hi decidant , involucrum fuam mutat 

 rubedinem & degenerat in fordide cinereumfeunigri- 



vet 



9 



De buitenfle fcbelle voort metier tyt fwartacbtig ,fplyt 

 open , en laat de roode korrel met bet dekzel uitvallen , die 



op de aarde raakende licbt voortels fcbiet, enniemve boo?np- 

 jes voortbrengt: De* enkelde vrucbten zyn gemenelykvoat 

 fcbeef ,en als een niere gefatfoeneert. Men vint ook (docb 

 zeer zelden) voel drie korrels in een bolfler , en alffe uit 

 dezelve op de aarde vallen , zoo verandert bet ormmntzel 

 ook zyn roodigbeidt , en voert lefyhgraauvo of fwart , en 

 boe de korrel ouder , boe by groender voert. 



V 



g 



Fruttu* 



fpirat 



remAllio adeo fimilem 



quoque odor in arboris cortice percipitur adeo pene 



trans , ut totam replea ' "" * " 



In viridi ligno debilior 



De vrucht, inzonderbeidt de korrel beeft een fierken 



reuk 9 de knof-look zoo gelyk , dot menze daar voor aan- 



nemen zoude: dtzelfde reuk is ook in de fcborjfedes booms % 



ac vixtolerari poffit. en daar by zoo Jlerk, dat by bet gebeele bids vervult, 



en men hem qualyk lyden kan: Wat flapper is by , in 't 



lis in vetuftis dctcgii 



tamcn etianv accedens. "Trunci 



groene bout , maar in 't drooge vergaat by , den flapflen 

 is in de oude bladeren s docb nog al naa bet knoflook rit 



cinerco viret , 

 leve ac molle. 





• 



fepe nigrefcit, lignum albicat, eft kende. De fcborjfe van den flam is van buiten uit den 



eraauvoen groenacbtig , en bykans fvoart ; bet bout voit y 

 licbt 9 en niet bart. 



Sayfoen. Om dat bet zulke beoge boomen zyn 5 zoo kan 

 men qualyk opmerken 9 wanneer bet bloeyzel voor den dag 

 komt, dies men zyn Sayfoen reekent 5 voanneer de* rype 

 vrucbten beginnen of te vallen > 9 t voelk gefcbiet in Fe- 



Anni tempus. Quum arbores fint ita exec 

 obfervari poteft, quo tempore flores proveniant , un- 

 de anni tempus in nac numeratur, quum maturi de- 

 n\<\*r\t fmfl-DQ.nnod fit menfib us Februario & Martio : 



fique turn non colligantur,- vel ab apris comedan- bruary en Maart> en zoo menze als dan niet op en leefl, 



•-■•-- M ^--5-/5 /sL— *.-*. u„ of datze de voilde Verckens niet op en knappen 3 zoo vint 



men in de volgende reegen-maanden een gebeele bojfcbagie 

 van jonge boompjes onder de ouden. 



Naam. Latyn Alliaria 5 van den Natuurlyken knof- 

 look reuk ; in "t Maleyts Caju-Bawang : Amboins Tama- 

 luflel en Tamalafle. 



fubiequentibus 

 fcularum filva fub vetufta ac matrice confpicitur ar 



bore. 



Nomen. Latine Alliaria a naturali Allii odore: Ma 



la^ce Caju-Bawang. Amboinice Tamaluffel & Tama 





Locus. 



una alte 

 na, vel 



piofe 



crefcit hsec 



Plaats, Deze boom voafi in de booge Amb(dnfcbe boffcben 9 

 docb geenfints in menigte , en maar bier en daar een : men 



In mao;na plu 

 ione Hitoe, , 



imum invenitur Amboi- vint bem meejl op groot Amboina 9 of bet lant van Hi* 



>reefertim circa magnam toe, inzonderbeidt omtrent de groote <weg 5 die bet Lant 



\ iftam oblique decurrit, dwers overgaat: Item op Leytimor by Hoettomoery , 



Leytimofa prope Hoettomoery , atque notan- enfiaat ook aan te merken, dat bet bout by de onervaer- 



QUX 



ob 



peritis erronee haberi 



Ufus. Hie f ruftus quondam Amboinenfibus inferviit 



loco Allii ac Cep 

 iprt funt adfueti ; 



fucco 



elt in ulu y qui 

 internus enim 

 toftus* &cum 



folia ^ quae vetuftis 



J 



pifcibu 



ne abujivelyk voor H recbte Caju-Lalli gebouden voert 

 om de gelykbeidt der naamen. 

 Gebruik. Eertyts beeft deze vrucbt de Amboineezen 

 edient in plaats van Ajuyn en Look y gelykfe nocb doet 

 y die gene 9 die daar aan gevoent zyn 5 en in J t bos vooo- 

 nen 5 voant de binnenfte korrels een voeinig op koolen^ 

 rooft, en met Gember en zuure Lemoen-zap gevreven* 

 ^even een goede zaufe, om viffeben daar by te eeten. De 

 jonge en malffe bladeren , die fierker rieken dan de oude, 

 tverden ook by viffeben gekookt , om des voor fclyr eve reuks 



ob iftum Allii odorem. Omnia vero haec condimen- nmlle, docb alle die dingen zyn bedensdaags in afgang of 



fiodie extra ufum funt 5 poftquam ex J 



Cep 



ongebruik gekomen , zedert dat men jaarlyks van Java _ 

 en ander e jLanden Ajuyn en Look beeft beginnen aan te 



voeren. 





Lignum parum eft in ufu , excepto quod afTeres a- 

 liquando inde formenturadexftruendaparvamonoxu- 

 la ; delapfos nucleos Amboinenfes funibus alligare 

 folebant, quos in fumo exficcabant, donee externe 

 Tiigrefcant,quosfecum vehebant initineribusmarinis, 



Het bout is voeinig in gebruik , bebalven datter zom- 

 tyds eenige planken van gekapt voerden tot bet opbouwen 

 van Heine Praauvoen. De afgevallene korrels plegen de 

 Amboinefen tot nu toe aanfnoeren te rygen,en inde rook 

 te droogen, tot datze van buiten fwart voerden, en dieze 

 ex quibus cdndimenta praparabant. Quos hunc in fi- danmetzig voeren op baare Zee-reizen, om een zaufe daar 

 ncm fupra ignem tarreoant,ac cum Zingibere & tofto van te maaken: Dezelve tot dien einde een voeinig over 



pifci- 



'tvuur 











