J 



\ 





* 



UBoek. XXX. Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 





Pifciculae capite in aqua conterunt, addito fucco Li 



monum 



verum 



di&am, quaenam fit vera Papeda, fupra 

 Sagu didtum eft. 



Lignum 



tefta 



quum 

 cum D 



a 



j 



tia. 



CAT 



O 



TabuU Vigejima 



9 



Exhibentis ramum arboris Alliaria Rumpbio di<ftae 



A. FruBum geminum 



Fruftum folitarium, 

 Nuc/eum denotat* 



4 - 





CAPUT TRIGESIMUM 



I 



CaJJia Fiftula. 



.* \ 



N fubfequentibus 

 fcribentur arbor 



ufum Medicum 



tur, quarumque 



nota eft, quas hie iterum enucleabimus , quum qua;- 

 dam adhuc eflent addenda, quae in Europaeorum li- 

 bris omiffa nee perfpe&a erant. 



Primo itaque nobis occurrit arbor Cajfta Fiftula, 

 cujusin Oriente multa; inveniuntur fpecies ac varie- 

 tates , una nempe parvis anguftisque foliis , altera 

 majoribus , de qua ultima tantum agemus , quum in 

 hifce Orientalibus infulis fit nota , nee in Europseo- 



rum libris , quantum novi , cum tota ejus forma ple- 

 narie defcripta. 



Arbor 



T . ,, ita 9 u f e . ft alta & ample extenfa, forma 

 Tuglandis , fed ejus coma paulo amplior eft, cla- 



brum & ex cinereo pallidum gerens corticem. 

 lia rachi infident longa , erefta , in binos ordines op- 

 pofita, forma Juglandis vel Fraxini , quamvis ab 

 iis iatis difFerant, quinque feptemve paribus ad unant 

 rachim , at raro extremo inpari , vulgaris funt for- 

 mat, inferius rotunda, fuperius parum acuminata , ple- 

 rumque quinque pollices longa & ultra duos lata, 

 multis tenuibus ac pluribus parallels pertexta coftis, 

 adtaftum vix fefe diftinguentibus, inferiora autem 

 folia tres modo pollices funt longa , Lingoo foliis fimi- 

 lia, glabra, orimo laete viridia , dein nigricantia ac 

 '• - In plurimis Europasorum libris cum Perfica; 

 foliis comparantur , fed nunquam ita angufta ilia inveni, 

 ne quidem in fatis vetuftis arboribus ; Quodvis porro 

 folium brevi ac crafliufculo infidet petiolo , quod ca- 

 put aemulatur , rachesque in ramorura fummo arfte 



funt, quas ad ortum fuum craflum eerunt ee- 



niculum 



magnis 





m mgentes lunt & formam Violarum fere referunt, 

 ed major es funt , ac quisque viridi & longo infidet 

 petiolo non conjunct, fed vagi funt, bui tamenpon- 

 dere fuo racemum deprimunt , finguius autem ex 

 quinque luteis conftat petalis, quorum tria inferiora 

 ad latera extenfa dependent, bina fuperiora funt gib- 

 ba,introrfum inflexa,in centra autem varia viridia ac 

 longa apparent ftamina parum incurva cum antheris 

 cinereis, quorum quatuor ultra florem extenduntur, 

 horumque medium longius eft , craflius , ac reli 



oft 



gebraadi 



ip in waater vryvende , doende wat Lemven-fop daa 



US ZV bet behhen. fin blewo*, hot ~^ j„„_ AJ j..l 



t welkdm de regte zaufe is om boar Papeda 

 eeten. Wat nu Papeda zy , is bier boven in 't 

 — Sag'- - 



v — - w 



Kapittel 



aan 



Het bout wert ook gebruikt tot balken in de buizen , en 



) quod in fruftum 

 :us tantum fruftus 



vera gemina vel terna, uti quidam falfo putarunt, 

 pluriml autem floras in fruclus abeunt,ac rari fruftra 

 decidunt. 



Hique fru&us funt longa? iftje fib'qua? feu fiftulae , u- 



bi yis nota; , binos circiter pedes longa; , qusedam rec- 



Tom. II. tae 



JJe jonge bladeren kookt men mede by vijfcben 



frnaak te geven 



e 



. 



♦ * 



u 



T 



- 



E GG 



G 



fan de twintigfte Plaat 







crtoonende cen Tak van de Lo 



naamr. 



. Vcrbccldt een dubbelde vrucht 



> Een enkelde. 



> Deszelfs korreL 



van Humphius ge- 



, i 



XXX. H O O 



T 



T U K. 



i De Trommeljlok-Boom. 



N de yolgende Kapittelen dezes boeks zullen befebreven 



ijoaar 



ten beeft, die zo wel tot Medicyn , als in de koll ge- 

 bruikt wordende , ons Europianen de meefte deel ook be- 

 kent zyn , docb die <wy weder aanbalen , om dat Vr bier 

 en daar, eenige dingen by te doen vielen, die in de Eu- 

 ropiaanjcbe boeken nog niet bekent ftaan. 



En voor eerft komt ons voor den boom van Caflia Fiftu- 

 la , dewelke m 't Ooften van veelderlei gedaante ee- 

 vonden inert , te weten , de eene met Heine of fmalle bla- 

 deren , en de andere met grooter , van welken laatften wy 

 maar alleen bandelen zullen , als zynde in deze Oofter- 

 febe Lxlanden bekent, en in de Europiaanjcbe boeken 

 (rnynes wetens ) met zyne voile gedaante tot nog toe niet 

 befebreven. 



Het is dan een booge\ en wytuitgefpreide boom , van 

 gedaante als een Noote ' 



ft 



>ffen en uit den grauwen-bleeke feborjje. De bla- 



™ alkan 1 der ,\ in gedaante van Noote- of EJfcbe-bladeren , 



"'" J " rfcbi'llen, met 5. en 7. 



„ , .net een alleen voor uit, 



gemeene gedaante , acbter ront , en voor met' 



pare n 



kortfpitsken toelopende, door de bank 



met veele fyne , en meeft parallel 



pas voelen kan , de acbter ft 



maar q. duimen lank 



boeken , werdenze 



blyde-groen, docb ten laatften pwart- 

 maakelyk : Meeft in alle de Europiaanfcbe 



bladeren 



Perfik-boom , maar ik bebze nooit zo fmal 

 niet aan redelyk oude boomen : Yder Mat float op een kon 

 dikacbhgfteeltje, docb dat beter een knop gelykt, en d> 

 ryskens ftaan aan 't voorfte der takken digtopmalkander. 

 bebbende by baren oorfpronk een dik knietje. 

 Het bloeizel komt voor t aan gr oot e en uitgebreide tr -often, 



aan ziet men groote 



)p een groen lank ft 



gedrongen , maar ydel van malkander ftaande , docb 

 evemvel door baare fwaarte den tros imt nederbuig 

 zynde yder gemaakt van 5 . geele blaatjes , tvaar van 

 drie onderfte uifiwoarts geboogen bangen , de bovenfte : 

 bultig , en inwaarts gekromt , en daar binnen ftaan v 

 fcbeide groenacbtige , en lange draaden , ook een ivei, 

 gekromt met grauwe noppen , <waar van Vr vicr bui 



luisma- ae bloem uitfteeken, en van dezelve is de middelfte nog 

 ( pil til- langer , dikker , en groender , dan de andere , als een zik- 



gekromt , en zonder nop , waar w _ 



it , zo dat uit een bloem maar een vrucht , of bouwe 

 eit , en niet twee of meer , gelyk zommige gemeent beb- 

 , boewel de meefte part van de bloemen tot vrucbten 



iftevallen 



bauvoen of pypt 



al wel bekent , omtrent twee voeten lank, zommige 



L 



regt 





• 









