• -* 





\ 





84 



HERB A R II AMBOINENSIS Uber.TL cap.XXX. 



forent 



iftar baculi 

 longitudine 



parum incurvae , ex oblong< 



funt 



poffint, raaturae 



gnofae 



regt , maar de meefte wot gekromt , lankwerpig ront , 

 als een ftok , of fancy s , fcbaars een duim breet , en aan 



langs beenen met een naat , als ofze daat 



genaait war en, eerjl zynze gras-groen >enzo week 



flint, externe quaedam funt intenfe fufcae, quaedam 



vero nigricant , glabrae , ac transverfalibus tenuibus fwartacbtig , eft 



buigen kan , maar ryp geworden 



boog 



notatae circulis , qualia in inteftinis apparent : 'Intus jes geteekent , gelyk men aan de darmen ziet : Voorts 



ilUUlttw ■*,*** — — j -j x 1. 



vero in cellulas divifae funt , quae ad medium circiter 

 repletae funt molli ac nigra pulpa,in quavis autem of- 

 ficulum reconditur , uti & in Europa not® funt , fa- 

 porem praebentes dulcem ac naufeofum. Haecque 

 pulpa eft unica res , quae ex hac expetitur arbore , 

 unde & hi fru&us feu filiquae in Europam transferun- 

 tur ad ufum Medicum : Florum odor eft languidus , 

 attamen jucundus, ac praefertim tempore matutino. 



Hujus arboris lignum eft folidum, flavum, grave, 

 ac durum , in vetuttiorjbus autem arboribus ruffum, 

 ac circa cor ex cinereo nigrum , ac tempore penitus 



-~ • • nuod tamen raro in hifce 



binnen in kamertjes verdeelt , en dezelve fcbaars 

 belft toe met een fvoart , en week merg 



fmaak 



zyn , ook van den zelfden 



zaam in Europa 



en zoeten 



merg bet eenigfte , "t gene men 

 zoekt , en waarom men 00k die vrucbten of 

 in Europa vervoert , om in de Medicynen te 

 De reuk van de bloemen is flap , docb lieflyk. 



Ret 



iftonden 



■geel 



nigricat inftar Guajaci , 



occurrit infulis. m 



Nomen. Latine Caffia Fiftula , Cafjia Soluttva , Ca 



thartica , Siliqua JEgiptia & apud Pharmacop 



na Fiftula. —- K - t - , ' - S' * ' ' n . 

 Falus ac male Gafat Falus , quod ex Cafjia Fiftula cur 



ruptum videtur , ab Avicenna vocatur Cbajar Xambar 



V p| nrnnrie Cbvatr Scbambar , quod longum J *"* n " 



graauw , en metter tyd gebeel fwart , als Pok 

 welk men ecbter in deze Eilanden zelden ziet. 



tfwart 





Naam. In H Latyn Caffia Fiftula , Caffia Solutiva, 

 Cathartica , Siliqua ^Egyptia , en by de Apotbeekers 

 Caff oat Canna Fiftula , in J t Duits Trommeljlokken , in y t Ara- 

 bles Caflaat Falus , en qualyk Gafat Falus , bet geen 

 uit Caffia Fiftula bedurven fcbynt 9 by Avicenna bietze 

 Chajar Xambar , of eigentlyker Chyar Schabar , bet 



Caffiam vocat Melvnam 



fpithamas metitur. Prima ejus nvelk beduit een lange Komcommer , die men metfpannen 



meet. De eerjle mentie daar van vint menby den Griek* 



cumeremj , a . 



iTipnrio occurrit aoud Grascum Medicum Actuarium 



A debet le- 



Hiar Xambar 



i ut Scb. 



zen Artz A&uarius , dieze jnoemt Caffiam Melsenam. 

 In ^Egypten en Perfien bietze nog Hiar Xambar, dog de 



9 ac porro in ora Malabarica usque 



montorium Comoryn Condoca y Hafangua , Bava 



(>nara 



Guferatta lingua funt Xmoet gelezenwerden als fch. De Indifcbe namen zyn , in 



Guferatte Gramala > en voorts op de kufi Mallabaar tot de 



ua. 



Malaicenli 



Pit — -- - -^ 



Ma'calfarenli quidam illam vocant Caju Radja , quidam 

 vero 5 fed plurimum Baleyenfes , Caju Dulan?. Amboi- 



Kaap Comoryn toe Condaca , Hafangua , Bava Simgua. 

 In Canara Bahoo &c. In *t Maleyts en Macajfaars noe* 

 men bem zommige Caju Radja, zommige y docb meefl op 

 Baly, Caju Dulang. Amboins, op native Uttamanu, 



Hative vocatur Uttamanu , in Hitoe Pappe pau- op Hitoe > Pappe Pauna , dot is iets daar men de rugge 



viede klopU Op Javaans Bongoc alas , en TangkuB , 



rui) 



tur 



ftre quid ; Nomina 



dorfum 



erfica defump 



dat is iets wilts : Maar de Arabifcbt en Perfifche bena* 

 mingen zyn genomen van de lankwerpige gedaant * Chyar, 



ta funt a figura oblonga Cbyar feu Cucumis; fed vox dat is een Komcommer, docb bet woort Caffia is geno 

 Caffia defumpta eft a figura fiftularum : Uti cortex men van bet formaat der pypen. Gelyk de baft van de 

 ~ - * ~ ~ ^ " 3 ~ r ~" *—^ Caffia Aromatica , ofdeCanellavanzynboomafgefcbilt 



five 





quod venit ab Hebraeo Ketzia idem fignifican- entleent is van bet Hebreuwfcbe Ketzia bet zelve beteke- 

 „ , T ^ -l_. j___ j — 1.-1 . :~ r\, nende, enditwederom van Kazar affcbrappen, afbaa* 



len , (mi dat de baft van de Canella van de boom afgefcbilt 

 wert. 



In de Hortus Malabaar , Figuur 22. but by op Mala- 



Kazar abradere, deglubere, quia Ca 



nellae cortex de fua deglubitur arbore. 



Horti Malabarici Figura 22 vocatur Malabarice 



k 



Coma 9 Bracmanis Baio , cujus defcriptio cum noftra boar Conna, in 't Braminees Bajo , voelke befcbryving 



plurimum convenit, licet figura parum difFerat, Pifo met de onze meefl overeenkomt, boewel de figuur wat ver- 



iibr. 4. cap. 22. lingua Braliliana earn vocat Tapir aco- fcbilt: Pifo, Cib. 4. Cap. 22. noemtze, op 't Bra (iliaans y 



Aynana> fed ipfi minora tribuit folia ac flores incar- Tapiraco - aynana , docb ge eft baar kleindere bladeren , 



" Mexico vocatur Guaubay Obuatli. In Zey- en incarnate bloempjes , in Mexico wert by genaamt 



\ 



lana JEbcela 



Locus. Quum fiftulae hae veteribus fuerint ignotae , 

 hinc puto , nullibi frequenter reperiri , nifi in iEtJiio- 

 r>iaa refrionibus & circa oras mantimas , quas Ti 



Guauhay Ohuatli , op Ceylon iEhaela. 



Plaats. Om dat deze pypen by de oude niet zyn bekent 

 geweeft, zo oordeel ik 5 datze nieuwers veel gevonden 

 wierden , dan in de landen van ./Ethiopia , en omtrent 

 <feZee-kant, daar de Trogloditae woonden , dewelkede 

 Arabiers met een gemeene naam Zangi of Zingi noemen , 



quod forte waar van men de voetftappen vint in de boven genoemde 



ta inhabitant , quos Arabes communi no: 



feu Zingi vocant , cujus veftigium reperil 



memorato nomine Indico Bava Sanguia. 



denotat arborem ex Sangi feu Ethiopia 



dubio in iEgyptum aliasque region es tranflatae fuere gen"wil, een boom mYSangT, of Moorenland" van waar 



hae arbores , licet hodie , in Cambaja regione aliis- ze buiten twyffel in ^gypten , en andere Landen over* 



Indifcbe namen , Bava Sanguia , 't welk miffchien zeg- 



veteris Indiae 

 iponte quoque in Javae & Baleyas filvis ere 

 raro in Macadam. In hifce infulis Orient; 

 inde modo una alterave arbor ex adduttis 

 progerminavit. Durum argillofumqu 



febragt zyn , boewelze bedensdaags in 't Land van Cam- 

 aja, en andere Provincien van out-Indien overvloedig 

 waffeben , van zelfs vint menze ook in de Bojfcben van 

 Java , en Baly , docb weiniger op Macaffar. In dezt 

 Oofterfcbe Eilanden beeft men flegts bier en daar een 



unde & lastius crefcunt in Hitoes regione, quam in boom, van de ingebragte korrels voortgekomen : Zywillen 



fabulofa 

 reperiuntur arbores, 



Han & in Moluccis. 



In Banda quaedam etiam hujus 

 fed frequentiores funt in Mac- 

 Hispani hodierni in infulis 



cidentaiibus , praefertim in Dominica & St. Juan 

 Portorico fruttus hos habent ita copiofos acelegam 

 tit ex Monardi libr. fimpl. medicam. cap. 44. fentei 

 hi Orientalibus non fint minores , fedj 



een barde klei-gront bebben , en waaromze ook liever was- 

 feben op bet Land van Hitoe , dan op bet zandige Leiti- 

 mor. In Banda beeft men ook al eenige boomen , docb 

 nog meerder op Mackian , in de Moluccos. Hedensdaags 





bebben de Spanjaarts in de Weft - Indifcbe Eilanden , in 



zonderbeit op Dominica , en St. Juan de Portorico de- 



ze vrucbten zo overvloedig en feboon gevonden , datze na 



ferantur, unde & plurimum inde in Europam trans- *t oordeel van Monardus, lib. fimplic. medicam. cap 



feruntur , quum inde binorum menfium 



44. de Ooft-Indifcbe niet en beboeven te wyken , ja ook 



vehi pofllnt, quum Orientates ad minimum per fex overtrefen, dier'balven zy ook meeft van daar in Europa 



menies cuitant , atque inter nos optimi cenientur , qui 

 Cambaja adferuntur, quos Portugalli in fuam, e- 



n deducunt Patriam, Belgae enim nullas ex Orien- 



tali 



vervoert werden , om dat menze van daar in twee moan 

 den kan overkrygen , daar de Ooft-Indifcbe ten minften 



6, maanden moeten onderwegen zy, en onder deze laaft- 



K 



/ 



\ 



