» 





86 



■< 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II cap. XXX. 



quum 



in bilem ipfam mutetur : Mgypt 



>ggende > ligtelyk in galle verandert. Be 



image 



fcent, & utuntur contra tuflim & Afthma, uti&con- vermengenze met Agaricum, en gebruikenze tegens den 



artuum 



calidam podagram , illamque Emplaftri 



ipfi 



boeft en korten aejft 



Jnponunt, fique tali ufurpetur modo, cunttos curat 

 tumores calidos , inflammationes , & Ery fipelas. Q 

 xvmm vel angina inflammatoria laborant , ac cum hi 

 pulpa in aqua Plantaginis vel fimili diffoluta gargari- 



alderbande pyne 

 komen > gelyk bet beete 



gefwellen, ontfteeking, en de roofe. Vie de Squi- 



magnum 



Exterius autem 



of bet hals-gefi 



gorgelende met dit 

 )f ander water gedijfolveert • vin- 



illinita omnem curat fcabiem & cutis inpuritatem , at- den daar baat by : en van buiten opgefmeert 



ipoflei 



Fiftulae hx in ficcis & occlufis fervandas funt locis 3 

 fi enim humido aeri vel rori exponantur, mucorem 

 contrahunt & intra annum corrupts funt , in India 

 autem hoc non ita curatur , quum recentes femper 

 conquiri poffint. 



^Egyptii nos docent, fiftulas has recentes interne 

 non effe ingerendas , nifi per quatuor fexve menfes 

 ex arbore tuerint decerptae 9 quum alias Diarrhseam 

 cauflent , extra&a Caflias pulpa per 24 horas bona 

 fervari nequit^nifi in ciftis occlufis confervetur,.tum- 



dryft bet alle fcburft en onzuiverheidt 

 maakt de Apoftemata ryp. ~ * 



In drooge en gejlootene plaatzen moet men deze pypen 

 bewaare?i > want zooze van een vocbtige lucbt of nacbu 

 dauw geraakt werden > zoo verfchimmelenze , en verder- 

 ven binnen '$ jaar : Docb in Indien laat men zig daar aan 

 zoo veel niet gelegen zyn , om dot men dezelve altyt vers 

 bekomen kan. 



De iEgyptenaaren leer en ons , dat men binnens lyfs 



rfcbe pyp 



, 



fplukt 



loop veroorzaaken , bet uitgetrokkene Ca 4 



etmaal goet bouden , of men moeji 



que non ita bona eft acfi recens fuerit extra&a : Pul- digt gejlotene doozen bewaaren > en dan is bet 

 pa haec co&ionem fubire nequit, quum vim aperien- goet niet als bet vers uitgetrokkene: Dit mt 



tern turn perdat: Baleyenfes recentem trunci corti- 



cem ab exteriore cinereo depuratum, hocque fubtiliter . openende 



erdraag 



contufo & commixto 9 Emplaftri forma externe ap- Jcborjfe des flams van de buitenjle graauwg fcborjft 



rfcbe 



plicant omnibus artubus , prasfertimque iis , qui ex pul- 

 vere pyrio adufti funt 5 ut & vulneribus imponunt per 

 explofionem laceratis , quo feliciter ardorem extra- 

 hunt. 



Ofllcula feminalia cellulis inclufa , fi recentia , gla- 

 bra ac plena Tint , terraeque committantur , intra an- 



mede op gefcbooten wo 

 brant eelukkig uittrekken. 



naafte daar onder fyn gefcbrapt 

 zelve danpleyftersgewys op alle de le 

 op 



De 



kamertjes fcbuylende , alsze vol 



gefiooken ,/cbieten binnen 'tjaar 



num in arbufculas excrefcunt quinque fexve pedes al- op tot een boompje van 5 en 6 voetenboog , en op welke 



tas, quo modo arbores has in Hitoes ora propagari manier ik op de Kuft van Hitoe deze boomen beb laaten 



curavi , unde milites noflri melius fcfe habuerunt, 

 (harum pulpa ad quotidianum purgans adhibitaj quam 

 ex incertis Chymiftarum praeparationibus negligenter 

 confecris , quae magnis tamen fumptibus ex patria gu- 

 bernatoribus noftris transmittuntur. Ex iniulis Cari- 



iplanten, daar 



benen 



\ebruikende tot dagelyxe Purgatie) als 

 hymifche dingen , die zoo watjlegts 



Heeren Gebieders 



)Jien uit bet Vaderlandt 



baeis Galli in fuam etiam transferunt Patriam, quas Uit de Car ibifcbe Eilanden breng 

 meliores ac pleniores comperiunt quam ex India O- 

 rientali delatas ; In illis enim infulis copiofe crefcunt 



boar 



taalfcbe : Op dezelfjle Eilanden wajfi 



vlahke bojjcben s alwaar de drooge pypen aan de 



oomen 



ixnnt 



in vaftis ac planis filvis , ubi fiftulae ha? ficcae tefe mu- 

 tuo ferientes vi vend allifae tantum excitant crepi- 



tum ac fonitum , ut non folum animalia atque aves Jk^ w 



fugam arripiant , fed etiam peregrini ac novitiani pu- leen bet Vee , en Gevogelte daar voor vlugt, maar 00k d 



fefe aeftum maris auribus percipere , licet fae- Niewwelingen meenen , datze de Zee booren aanbranden 



veroorzaken 



tent 



pius longifllme fit remotum, vel etiam aliquando pu- 

 tant armatos milites appropinquare , hocque fonitu 

 in Java ac Baleya fefe congregant Simiae & Cercopi- 

 thecae , quae magna copia has arbores inhabitant. 



Caribaei 



corpus 



lubre 



; corpus fuum fa 



fiftula in America 



boevoel die zomtyts vry verre van boar af is , of di 

 een boop gewapent Volk aankomt , en op bet zelfd 

 rammel vermeerderen of vergaderen 00k op Java en 1 

 de Apen en Meer-katten , die bun in menigte op dezt 

 men opbouden. 



De Caraiben gebruiken dit merg alle maanden een 

 of wat voor 'teeten , om bet lyf van alle vuiligbei 



ervaaren , datze daar door bet 



er 



zuiveren 



crefcens infulis ac reg 

 folia eerere flavefcen 



gezontbeidt 



De Canna Fiftula in de 



rubentes , 



parvos 



Caffia fiftu 



cum 



Americaanfcbe Landen voajfende , voert gezegt 



geel-f*roene bladeren te bebben , 

 bloempjes, en in alles zeer <wel over 



ivezen 



met kleine 



teftem narratum eft. 



: Canna quoque Fiftula Javanica circa Car 



zoo als my 



forma 



parva 



tia. 



Flores quoque minores funt quam in defcript 

 majores vero quam Blimbingh , ex laete rubenti & 

 bo mixti colore : Siliquae vero funt ut in praecedenti, 

 ac lignum flavefcit, nodofum eft, nee facile per lon- 

 gitudinem fefe findens ; In vetuftioribus truncis cor 

 ex fufco nigricat , grave eft,ac durabile porro lignum, 

 ii-a nf ihi multum ad noftes aedium adhibeatur: Arbo- 



men met de volgende voilde Canna Fiji 

 door een oog-getuige verklaart 



Insgelyx beeft de Javaanfche Canna Fiftula, dewelke 

 omtrmt Carwan en in '* diftridb van Tsjeribon waft , 

 kleine bladeren , in order e en gedaante als de kleine Blim- 

 bingb Buloe : De bloemen zyn 00k veel kleinder dan aan 

 de bovenftaande , en wat grooter als die van de Blim- 

 bing , van licbt-root en wit dooreen gemengt : De bou- 

 wen zyn als aan de voorgaande , en bet bout i ' 

 warrig , en niet gaarne in de lengte fplytei 

 oude ftammen met eenfwart-bruin bert , fwaar 



' ' " * " ' ftyl 



Java , Baleya , ac Macaflara diu quoque per- gebruikt : Zynde dezelve op Java , Baley , en Macattt 

 ' '--- decerpunt folia , fi ilia attingere pof- 00k durabel in de aarde. De Koebeejl 



fint , non autem lihquas , ac homines trunci 

 utuntur defe&u Pinangae cum Siri & cake ilium ma- 



if, daarze by konnen komen , maar niet de bouwen 

 Menfcben gebruiken de feborffe des ft 



fticantes , quod a vulgo tamen tantum inftituitur , at- brek van Pinang met Siri en kalk gegeten , een bebulp- 



.que hie cortex , fi ma 



fed 



ficcus 



&J 



Jlegte Luitjes zynde , en valt de fcborjft 



bykans als oude 



e- 



Bobori admifcent , ut melius adhasreat : Deniq 



tan 



bryzelig 

 , docb is daar by ee 



Javanen onder bun 



omze 





zalve vermengen> om 



dezeU 





