









88 



H E R B A R 1 1 A M B O I N E NS I S Liber II. cap. XXXI. 





1 







CAPUT TRIGESIMUM 



PRIMUM. 



XXXI 



H O O 



T 



T U K. 





\ 





CaJJia Fijlula Silvejlris. 





Anna fiftula filveftris excelfa eft 



incurvo, co- 



mam gerens anguftam ; • ejus cortex eft glaber, 

 cinereus, vel gilvus, ex ramis longae & erettae exfur- 

 gunt raches alternate , inque iis foliola parvo Blim- 

 bingho fimilia , in longos ordines fibi oppofita , a 



De wilde Trommeljlok-Boom. 



I wilde Carina Fijlula wert een boogen boom 5 meejl 

 met een regte Jiam , of ook wel een weinig bocbtig 

 en eenfmalle kruin , defcborjfe is effen > licbt-gr aauw , 

 ofyaal , aan de takken jlaan lange regte ryskens y ver- 

 Mijfelt tegens malkander over , en aan dezelve Heine bla- 



egttegenmal 



D 



quatuordecim ad feptendecim paria una in rachi lo- kander over in lange rygen , te weeten van 14 tot 17 



cata, binos vel duos cum dimidio pollices longa, u- pa 



fu x 



fi igula autem rachis ad ortum prope ramum binas ha 

 bet fqinmulas, auriculas mentientes ± inftarMefen 



twee en derdebalve duim lanky 



plicae funt, 



unmum 



raches 



fcbaars een breet 9 9 van vooren 

 of efmaroude-groen > aan de tak twee groene iappen 

 de gedaante van een oor , of Mefenterium , alsmenze 

 breit, want zy Jlaan meejl fzamen gevouwen> endi 

 terjle of oudfte ryskens bebbenze niet , of wel maar < 

 Defcborjfe van de takken is effen, glat, enfwart-br 

 nigricans. Het bloeizel bangt aan trofjen by malkander , gefat 



feu vetuftiores 



forma 



vera Canna fiftula convenientes 5 fed multo minores 

 funt , inftar florum minimarum Fabarum y in una foe- 

 cie flavefcentes, in altera laete rubentes, hofce fub- 

 fequuntur frudhis feu filiquae 9 racematim dependent 

 tes ? quse longae funt fiftulae, Cannae fiflulae omnino 

 fimiles 3 vel paulo magis longiores , vix pollicem 



Fijlula 



weten > als dat van de kleinjl 



de eene zoorte bleek-geel > 



op volgen de bouwen of vrugten 



)f nog wel zo lank , fcbaars 



aan ae andere tigt-root , daar 



ook in bosjes by malkan- 

 pypen, de Canna Fijlula 



maturefcunt 



ryp worden van buiten 



gncant , led no 



prope petiolum incur vae & angufl 



dae cum firmo 



funt ac Cafliae fiftula 



;>3 of/p 



fmaly maar van vooren ront 3 met een jlyfd 



by denjleel 



fcbaale dikker dan de Canna Fiji. 



eft 



apice 



welke fcbaale van buiten eenige uitpuilend 



harumque filiquae involu- vertoont , als den buik van eene Slange: Van 



exhibet 



uium ventribus apparent. Interius in cellulas quoque 



ae filiquae funt divifae , fed in his non reconditur pul- 



pa nigra ac fuccofa,fed ficca, albicans, lenta, acfun- 



gofa eft , totam replens cellulam , quae ofliculum ob- 



quales in an-^ fwart en zappig 



daar 

 maar 



, wit, taai, 

 merg , bet gebeeie namertje vervullende , en 'i welk 

 bergt een ronde > platte 3 korrel , in de gedaante va 

 rukte erwete 3 bar 1 9 blinkende , boog-geel , of 



en voos 



romndum 



forma comprefli pifi • 



tfdradig, zappig 



gedeelt; Het 

 ' 9 enfwaar. 





quod durum eft, fplendens, croceum vel laete fuf- betgroenis, docb droogt ligt op , zonder fcbynbaar 

 cum, per medium fulco divifum,- Lignum flavefcit, en laat zig niet verwerken , of *t moefie van geheel 

 atque craflls conftat fibris , fuccofumque eft , lentum,' boomen 

 ac craffum , fi fit viride , fed pallide exficcatur fine 

 notabilj medulla , nee facile elaborari poteft , nifi ex 

 vetuftifilmis fit arboribus. 



Nomen. Latine Caflia vel Canna fiftula filveftris, 

 ex vulgari loquendi modo, quum minoris fit ufus 

 quam vera ; ambas enim hae arbores alias fJDonte in 

 ' * crefcunt, nomen Malaicenfe mihi itrnotum eft. 





t 



Naam. In 't Latyn Canna, of Cafiia Fiftula 



tris 



ix)i Ide Canna Fijlula , na de eemeene manier 



Loehoenenfes 



Habay-muli & Hea 



arus , H 



fpreeken 



want anderzints voajfi 



tat , quo alicujus dorfum percutitur , uti quoque prse- 

 cedentis Pappe-Pauma; Hitoeenfis enim lingua vari at 



Sro diverfis pagis: Alba autem fpeciesvocaturifa^ 

 lulippal h. e. riingofa. Javanis dicitur Caju Backat. 



wilde , de Maleytze naam is my onbekent. 

 noemenze de Loehoeneefen Barus , 

 Hahay Muli , en Hea Muli , dat is y 

 rugge mede Jlaat , gelyk ook bet vorige 

 want de Hitoeefe taal is na baar dorp 



In Amboina 

 de Hitoeefen 



febeide of 







ze 



m 



Locus. 



Hito 



Am 



quondam au- 



1 * • 



Caju Backat 



Mulippal 



fcbillende. Het witte geflagt noemen 



Op J 



plurimae perierunt. Anno 1668 duplicem inveniebam meejl uitgegaan^ Ao 



Men vintze weinig in Amboina 

 \p Hitoe gejlaan , maar bede: 



arborem, quae geminis altisque excreverat truncis, 



in Loehoenenfi regione circa jtra&um Luciellam , qus boeneefe 



antata 



hac menfe Majo maturos fere reperiebam 



in 



«;' 



i 



. «p — — M 



nullos autem flores, intellexi vero poftea, copiofas 

 crefcere ubique in parva Cerama , Bonoa, Manipa, 

 uti & in Celebe. 



Ufus. In Arte Medica 

 boinenfes nullo eft in ufu, ac plurimum plantatur in 

 obleclamentum fenum , qui amant hifce fiftulis dor- 

 fum fuum leniter pulfare , ne nimis rigefcant , quod 

 vitium fenecluti eft familiare, unde & nominari pof- 



let Solatium fenum. 



Ofilcula autem quendam habent ufum in re Medica, 



• jm __ ^.. /*• ^ 



booge Jlammen opgefebooten was 5 op 

 JLand 9 omtrent de Negory Luciella, d 

 tyds door de vreemdelingen aldaar geplant 



May ten naajlenby ryp 



ten, docb ge en bloeizel, naderbant beb ik vernomen, dat 

 ze veel waffeben overal op Klein Ceram , Bonoa , Ma- 

 nipa , als mede op Celebes. 



Gebruik. In de Medicyne is dezen boom ( immers by 

 de Amboineezen ) in geen gebruik , en by wert meejl ge- 

 plant tot gerief van oude mannen , dewelke vermaak beb- 



meen 



^ypen baare ruggen zagtelyk te kloppen , op 

 yfen werden , een gcbrek den ouderdom e.e- 



% menze ook wel mapte noemen Solatium Se- 



mannekens trooft. 

 De korrels egter bebben nog eenige 



cum aqua enim contrita , ficque propinata , iis pro- dicyne , want met water gevreven 



deft, qui inprudenter noxios comederunt pifces vel 

 Cancros, interna ejus pulpa porro nullum habet u- 

 fum , fed dura pemtus exficcatur. Rubra fpeciei li- 



belp 



en ingedron- 



fcbadelyke viffeben of krabben gegeten bebben , voortsbeeft 

 ' * binnenfte merg geen gebruik , maar ' * * * ' 



gnum magis croceum eft ,durius,acfoIidius,hincque p; Het bout van bet roode geflagt , is booger-geel , vaf- 



poftibus utile , alba vero fpecies lignum dat albicans 



ac 





ter, en daarom tot eenige fiylen dienjiig : Maar bet witte 



geflagt 



% 





. 





; 



\ 



t 



\ 



r 



