

* 



• 



1 



Boek. XXXIII. Hooftfi. A M B O IN S C H E K R U Y D B O E K. 95 



conftantes reflexis petalis , adeoque adunatis , ut floris Jlruik , en bladeren de sememe wel eelyk , maar de bloc 



. « 



fundus per ilia conipici nequeat. ^ Vulgatiflimi flores me is wat grootcr, in de route als een Kyksdaalder , met 

 funt coccinei , inftar illorum , qui fruttus producunt ? veele gekrulde blaadjes > en die zo digt aan , en op mal- 

 licet quidam etiam occurrant , qui albillimi funt, & alii kander, dot men daar geen bodem door zien en kan. > De 

 incarnati. Omnes autem penitus inodori,ac tantum- gemeenjle zyn levend Jcharlaken-root > gelyk die van de 

 modo oculos oblettantes; quum vero adeo brevibus vrucbt-dragende,. ook vint menze wel Jpier-wit , jnzom- 

 fuccrefcant pedunculis , ut vix manibus teneri poffint, mige wat gemengt : Docb alle gants zonder reuk\ en al- 

 to. Malaicenfes tamen hifce capillitium fuum amanc leen maar de oogen vermakende , en dewylze op zo korte 

 ornare , hinc ut melius eum in finem illis poflint uti, Jleelen wajfen > aat menze qualyk vatten kan > en ecbter ' 

 fuppofititium addunt ipfis petiolum : Malaice vocatur de Maleyers dezelve gaarne in de bairen dragen , zo 

 Delima Wangza , quod autem Javanenfe videtur no- plegenze een valfcbe ft eel daar aan te Jleeken y ombaarte 



men , denotat enim Magnatum florem : Ternatenfibus 

 vocatur Lima Sujfo. Nullum alium ejus novi ufum , 



beter te konnen gebraiken: Men noemtze in 't Maleyts 

 Delima Wangza., docb J t welk veel eer voor een Javaan- 



commiflbs. 



nifi quod hortorum ornamento inferviat , ejusqiie febe naam te bouden zy : Want bet wil een Vorften of 

 propagatio fit menfibus pluviofis per furculos terras Heere bloem zeggen, en in 't Ternataans Lima Suffo. 



Ik weet daar van geen ander gebruik , als dat menze in 

 de booven plant tot een cieraat : En baare vocrtplanting 

 gefebiet in de regen-maanden met ryskens > die men in de 

 aarde fteekt. 



In Sina binae Granati funt fpecies , cujus prima ac 



Ersecipua vocatur Butliu , quod pronunciatur Bulliu, 

 . e. Granatum Melleum , quum ejus poma feu fruttus 

 dulciffimi lint faporis , ejusque officula grana eerant 

 nunc majora, nunc minora. Altera fpecies 



« -. ^ 



In Sina beeft men twecderlei flag van Granaten , de 

 eerfte en voornaamfte zoort genaamt, Butliu, bet ivelk 

 men uitfpreekt Bulliu, dat is boning-Granaten > om 

 dat de Appelen, of vruchten zeer . zoet van fmaak zyn y 



Tfclwliu h. e. Granatum lapidofi 



icitur de korrels groot , en Heine fteenen hebbende , bet ander ge- 



bet faporem , fed parva gerit granula , majoraque of- 

 ficula, unde cum Indica plurimum convenit; Prima 

 fbecie calidioribus utuntur diebus ad ventriculum re- 



Jlagt bieterae Tfcholiu , dat is , Jleenagtige Granaat t 

 zy nde ivynacbtig van fmaak , docb beeft kleene korrels , 

 en daar in groote jleenen , dierbalven met de Indiaanfcbe- 

 meejl overeenkomende : En de eerfle gebruikenze by Leete 



focillandum , alteram autem in ufum advocant me- dagen om de maag te verkoelen : en de andere tot medicyn, 



dicum ad omnes Diarrhaeas fiftendas : quum autem 

 ejus cortices atqUe granula aquae foli incocla aufte- 

 rum & ingratum dant potum^ hinc binae adduntur in 

 coftione gallae Quercus cum frufto Putsjoc , & tan- 

 tillo Mellis , cribratusque hie propinatur potus. Huic 

 fupereditur pulpa Soccuncapas cofta , & in pultem con- 

 trita,cumque pauco melle mixta: Hoc autem Medi- 

 camentum tantum convenit in Dyfenteria&tenesmo, 

 non autem in Cholera , ubi mel nocet. Certis annis 



om alder bande buik-loop te fioppen ; docb deivyl deze fcbil- 

 len en korrels alleen in water gekookt , een barfeben en 

 ivrangen drank maaken , zoo doet men in 't kooken daar 

 by een paar Galnooten , een Jlukje Putsjoc , met een febeU' 

 tje boning , en drinkt bet isoel geklenjt zynde , zoodanig 

 in. Daar op eet men dan bet merg van Soccuncapas , 

 eerft gekookt en tot een pap gevreeven , midsgaders een 

 iieinig boning daar onder gemengt zynde : dan dit recept 

 is maar alleen dienfiig in roode-loop enperjjing, doebniet 





daveris 



aliquid peculiare invenitur in Granati foliis, in fu- in de graauwe loop , daar boning geen goet in en dffet. 

 prema enim eorum parte tuberculum excrefcit inftar In zommige jaaren vint men ook aan de Granaat -bladeren 

 viridis Catj.mg , optime referens formam Cranii ca- iets bezonders y namentlyk op bun bovenjlevlakte eenknop- 



imise , primo cinereum , dein fufcum, fe wat grooter als een groene Catjang , zeer nahy ver- 



beeldende de gedaantevaneendoodS'boofjelofeenapen-kop % 

 eerft graauw en daar na bruin , als wanneer deze knop* 

 jens openberften, en graauw-witte Viltjesuitlaaten^die 

 veel groter zyn dan de buisjes vuaaren , en men kan zien, 

 dat zy door andere voorgaande Uiltjes daar op gebragt of 

 gezet zyn : Van boedanige en diergelyke doods-boofjes bier 

 na breeder over de Vidara verbaal wert gedaan. 



quumque hxc capituia leie apenanc, papmo exit ci- 

 nereus , inque iis obfervari potefl , quod alii antea 

 papiliones lua in hocce folio depofuerint ova : de 

 talibus vero capitulis crania referentibus poftea in 

 Vidara ulterior fiet mentio. 



AT 



O 





1 abut* V"igefim<t Quart 4 y 



Cujus Figura prima cxhibet ramum Tunica florifer* & frug* m 



? era ubi ad Litt. 



A. Fruffus ejus apertus , ut Osftculorum fitus app areat , confpi- 



citur. 



Ftgura fecunda ramum cxhibet Aurantii Tompelmoes dicli 

 fruiiu omnium max'nno , ubi litt. 



B. Naturalem hujus fru&us formam denotat. 



u 



T 



G G 



G 



> * 



Van de VicYcntwlntigflc Plaat 





Wei Jeers eerfte Viguur vertoont een Tak van de Granaat-b 



met bloemen. en vruchten beladen y alwaar de letter 

 A* Wyft aan een geopende vrucht , op dat de flaatzing 



Zaat korrek gerien werd* 

 De Tiveede Figuur vertoont een Tak van de Tompelmoes 



te de Orangie boom 9 met de grootfte vruchten > alwaa 



letter 



B. De natuurlyke gedaante deter vrucht verbeelu 







/ 



o 



R 



A T 



O. 



genus vocatur a Cafalpino & Unrueo in H Cliffb 

 Malus Punic a in Sloan. CataL pi Jamaic 



pag. 184. & ..... 



201. uoi citatos vide au&ores, hujusque arboris vanaates; 

 quae eleganter delincatae inveniuntur inBlacktuel.HerbalTab, 

 8ztab. 



97 



Tlukn. Almag 



defcribitur cuoque a Valent* in Amboin 



Thefauro noftro Zeylani 



•191. Spi- 



pag. in* quae Granata Malus Zeylanica fpinofa ibi vocatur 

 quxque in Malabara etiam crefcit,& in Hort. Malab.pari 



4* Tab. 13* Katunaregam dicitur* 



m*. 



M 



K 



ffa/pinus & Unnaus 



Hort us Cliffort. />♦ 184. en Malus Tunica by Sloan, in de Catal. 



Jamai 



dcic boom 



te vinden zyn , dewelke zeer fiaai afgebeelt voorkomen , in 

 het Herbal van Blaciwel Tab. 97. Tab. 145. met de dubbelde 

 bloem zie verders Tlukn. in zyn Abnag. pag. 140. enwerd 

 mede befchreven van Valent. in de be/chryvmg van Amboina 

 p. 19 1 # en de doornachtigc zoort "hier van wcrt vermclt in on- 

 ze Thef Zeyl pag. lit. dewelke doorrachtfgeZeylonfcheGra- 

 naat-boom genaamt werd, en die in Malabaar grocit, komt 

 voor in het vierde deel van de Hortus Malabarjcus Tab. 1 j. 



■» 











CAPUT 





XXXIV. 







