/ 



\ 



HERBARII AMBOINENSIS Liber.ll cap.XXXW. 



/ 















CAPUT TRIGESIMUM 



QUARTUM. 



i 



Limo Decumanus , Pompelmoes^ Lomen 



Cajfomba. 



Unc enarrabimus Limonum cohortem , qui in 

 hac Orientali aquofae India; parte occurrunt , fi- 



XXXIV; H O O F T S T 



V 



De Pompelmoes-Boom. 





ab 



mulque demon 



U zullen wy aanroeren de Compagnie van 

 gejlagten, die men in'dit Oofter/cbe deel 

 Indien beeft , en aanwyzen , of> en wiar inze van 



de Lemoen* 



van water- 



Primo itaque nobis in con- de Europifcbe verfcbillen. Voor eerjl kornt ons voor de 



fpe&um venit omnium maxima fpecies , Pomum Afly- alder grootfte zoorte, Pomum Aflyrium, by de Franfcben 



rtum 



Decumanam 



Pom-Sires di&a, quam ob ejus magnitu 



* * quatuor 



obfervavimus 



habet truncum , fed 



quam 



i fint humiliores , eo meliores producit t rufti 

 ! & afferculis faepe fuffulcienda eft , ejus folia 



chara&erem 



gerunt, quod nempe in inferiore 

 A*t* . ar*fi ihi alterum fuccrefceret 



Pom-Sires genaamt , en dewelke wy om zyne grootbeidt 

 Decumanum bygenaamt , midsgaders daar van ook vier 

 zoorten aangemerkt bebben. 



I. De eerjle gewint of krygt geen booze ft am, maar 

 breidt zicb vetder nit dan andere L.emoen-DOomen , en boe 

 lager zyn takken baar uitbreiden , boe by beter vrucbten 

 draazt ytnoetende daarom ook dihvoils met latten onderftut 

 Woraen. De bladeren bebben bun kenteeken met alle Le- 



moen-gejlagten gemeen : te wcten , datze aan baar agter- 



fuum ortum fpinam habent , ilia vero 11 

 )us & junioribus differunt arboribus , in 

 rn fpnrem nollices longa funt* eorumque 



his 



e een berth als een tweede bladt bebben , en yder bladt 



y zyn oorfpronk een doom , docb die beide aan de oude en 



jonge boomen verfcbillende , want aan de jonge boomen 



_ m zynze ruim zeven duimen lank, en daar van bet bertjeof 



ferior cordata pars duos pollices , fuperior 'horum agterfte bladt bykans twee duimen : Het voorfte deel is 

 pars palmam circiter lata eft , ad oras circiter inte- ongeveer een bant breet, aan de kanten bykans gebeel, 

 gra, glabra, nee dentata, fi tales vero arbufculae in effen , en niet getant : docb als zoodanige boomkens aan een 

 umbrofo locatae fuerint loco , folia fpithamam longa lommeracbtige plaats ft aan , dan zyn deze bladeren wel 



• * "— - K een /pan lank,zes vingers breet , en baar bertdriedwers- 



vingers lank en breedt , van voor en ront toeloopende , en 

 meerendeels in tween geklooven , by yder bladt ftaat een 



:os longum 

 bifulcatum 



articulum 



latige doom , wel een lit van een duim lank , en boe ouder 



res eo rariores funt'hae fpinse ; in arboribus adultis fo- de boomen werden, boe meer deze doornen verminderen; 



lia*quinque , fex , immo feptem pollices funt longa , fed 

 minus & tenuius funt cordata , ad polli~^ f : "" j: 



aan de volwajfen boomen zyn de bladeren wel vyf ,zes , en 

 zeven duimen lank , maar baar bertje is veel kleinder en 



nem * & dimidium vix digitum,in quibusdam vero in- fmalder: namentlyk een duim lank enfebaars een halve 



tegrum lata digitum , funtq 

 quae in junioribus foliis interne , in ad 

 ne protuberant , vetufta itidem fol 

 fcunt,& lanuginofa funt, ac provefta 



vinger , docb aan zommige ook wel een gebeele vinger 

 breet , en verdeelt met par allele ribben , die aan de jonge 

 bladeren beneden , en aan de oude , boven uitpuilen , ook 

 zyn de oude bladeren van onderen geel-groen , en wat wol- 



fere nullas , vel faltem minimal gerit fpinas ? ac bre- achtig in *t aantaften,en de oude bomen bebben gene door 



atque tantummodo in junioribus furculis vel ra- nen , of immers dezelve zeer klein en kort , en dat nog al- 



leen maar aan bun jonge loot en of takken. 

 Het bloeizel komt trosgewys by malkanderen voort , uit 



ves ? 

 jnulis 



Flores racemofi funt ex amplis & albis propullu- 

 lantes capitibus, in latis & concavis contend calicibus, groote en witte knopen > die in wyde kelkjes ftaande y 



fefeque aperientes , ex quatuor, & raro ex quinque ob- baar openenin witte bloemen, van vier , en zelden vyf 

 longis craffiufculis conftant petalis , extrorfum re- lankwerpige vette blaatjes , meeft uitwaarts of na buiten 



• •* ■ - ' _ . § li *---*--- ^ ~ r - -" -- j - 9 Q \ s men ze 



aanraakt, zynde voort s van een fterkenaangenamenreuk, 



flexis , admodum fragilibus ac deciduis , fi tangantur , overgebogen , licht breekende of afvallende 



odorem autem habent penetrantem , & magis jucun- 

 dum,quam Liliorum alborum: In horum centro cir- 

 culus invenitur ex albis & ere&is ftaminibus compo- 

 fitus , quae' luteas gerunt antheras inftar Liliorum al 

 borum , inque horum meditullio viridis locatur em- 

 brio , qui in fruftum excrefcit , in fummo gerens 

 piftillum viride,capitatum, liquore adfperfum muco- 

 fo: Fruttus formam habet pomi, magnitudine capitis 

 hnmanL ex rotundo nlanus * feu comnreflus , non au- 



en lieflyker dan witte- Ltlien : Daar binnen ftaat een kring 

 van witte en regte draaden gemaakt , dragendegeele nop- 

 pen , gelyk de witte-Lelien , en bejluiten in baar midden 

 een gras-groen heuveltje , daar de vrucbt uit vcortkomt , 

 en op bet zelve ftaat een pilaartje , dragende een groen 

 knopje, met een kleverige vocbtigbeit daar aan. De 

 vrucbt krygt de gedaante van eenAppel,zo groot als een 

 menfeben hooft , uit den ronden wat plat , docb zo zeer 



\ 



tern ita ac cafei vulgaris , externe aequalem habens niet als een Edamfcben kaas, van buiten met een effen 



fuperfici 



fuperficies tnaculata 



parvis 



vlakte , of bier en daar een bultje vertoonende : zyncte de 

 gantfebe vlakte als ofze geprikkelt was met kleine gaat- 

 )es, of kleine kuiltjes : Recbt Citroen-verwig van coleur 



ita glaber & vivax,ac in ipfo malo Citrino , pallidior docb zo glat en levent niet, als de Citroenen, maar wat 



enim eft & flaccidus magis: Cortex ejus exterior ul- vuilder en dootzer; de buitenfte fcbelle is ruim een duim 



tra pollicem craflus eft, fungofus , albicans , (iccus, dik, voos , wit, droog, bitter , en van een fwavelige 



amarus, ac fulphureum fpirans odorem, caro interior rcuk, bet binnenfte vlees maakt nog al een ronde bol, 



lobum efformat per membranofas pelliculas in varia door veelefcbey-velletjes ,enverjcbeide ftukkengedeelt ,en 



egmenta divifum , plerumque quindecim velfexdecim gemeenelykinvyftbien 



en zeftbien, zo groote als kleine 



tarn majora quam minora, 

 Malis 



Ca 



in circulo fibi nexa, uti in in de route tegens malkanderen ft aande , gelyk die van de 

 : ex rubro purpurafcit in- Orangie-Appelen: Dit vlees is root , na depurperverwe 



^ ^ eft, faporem habens ex trekkende, gelyk dat van Granaten, zeer zappig , uit 



acido vinofum , in maturiflimis autem fruftibus dul- den zuuren wynachtig vanfmaak , docb in de gebeel rype 



meer naar den zoeten trekkende , gelyk onze Aal-bezien. In 



flar 



fticcofa 



cefcit inftar 



fi 



ternave 





digiti articulum longa , ex piano rugofa & albican- 

 tia. In toto autem fru&u, qui optimus cenfetur, 



ultra minoris yder van de groote ftukken leggen twee of drie zaat-korrels , 



ruim een lit' van een kleine vinger lank , uit denplatten rim- 

 pelig en wft: Docb zomtyds is in de gebeele vrucbt , niet 



fepe ne unicum tale reperitur ofliculum , vel rara een korrel 3 ofte eenige kleine , ( die men ook voor de befte 



admodum & parva ; Horum majorum fruduum faepe 



inde 



quatuorve 



fep 



ramo dependent, qui 



fuf- 

 ful- 



/ 



bout), en van deze groote vrucbten bangen ,en nog al drie 

 of vier by malkander gedrongen aan een taksken , betwelk 



zy ook zodanig nederwaarts trekken , datze bet dikwils 



bree* 



















