

HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. XXXIV. 



in 



snt cor 3 quod in quibusddm tres digitos latum eft 



[iis autem vix unum. 



us fru&us minor eft, non rotundus, fed pvrifor 



mis inftar maj 



craflefcit , hinc inde gibbofus 



meeren : Zynde 't bert van zommige drie vingers breet 

 en weder van andere maar fcbaars een vinger. 



De vrucbt is wat kleinder , niet ront , maar peersg 

 wy s 9 gelyk de groote winter-peeren , en de rype wert I 

 jleel <wat dikker , en krygt bier of 



pedem circker longus , quinque vero len: Zy is omtrent een halve -voet boog , en vyf duimen 



pollices craflus , inmaturus eft vindis g 



C 



quam 



centro cavitatem format, raraque habet otficula > im- Ja zommige ook zonder 



__ ■_ - _ • ■ *^_ "* -f^ • • % I II A _____ __ 7 _F I ______ I 



(mryjte tx gras-groen, maar de rypi 

 wig : Ret binnenjte merg is rooder , dan aan de gemeene 

 van binnen met een kleine bolligbeit , en weinig korrels: 



mo quidam _ 



vinoius : Hie autem Ibecies raro in Amboin 



frequen 



Bandenfes 



unde a quibusdam 



fmaak: En deze zoorte wert in Amboina weinig gezie 

 maar men beeftze overvloedig in Banda : JVaaromze 



Bandafcbe Pompelmoes worden 



t 



harum arborum fp 



nfer 



3. Men be eft ook een 



boomen 



prope petiolum parum gmbolos ,. norum cortex non 

 admodum eft craflus, neque amarus , fed fere edu- 

 lis; Ejus caro feu medulla interior eft alba , admo- 

 dum fuccofa, acidula, & in maturo fru&u dulcior, 



uti Limo Martinjo. 



Folia gerit minora quam in pracedenti, ac ferein- 

 StexLimonis HllusMartinjoy fed rigidiora.ac glabrio- 

 ra, eorumque pars cordaca magnitudinem habet Li- 

 monis Itam , ad horum ortum hinc inde breves ac ra- 

 ise propullulant fpinae. Truncus eft altior quam vul- 

 garis, erectosplurimumemittens ramos inftar Limonis 



Martinjo , fed ejus coma eft 



vrucbten draagt* zo groot als een Hoot , daar men mtde 

 kegelt, by den Jleel een weinig bultig, bebbende geen zeer 

 dikkefchel, en die ook niet bitter is , maar bykans eetbaar 

 Het binnenfte merg is wit , en zeer zappig van fmaak 



tinjo. 



te 



de rype een weinig 



is Le 





Mar 



zyn kleinder , als aan 



ver* en 



rj'pronk 



Martinjo, maarfty 

 r oot als van Lemoi 



nige korte doornen , by den 

 De Jlamfcbiet hoger op , dan de 



almede als 



fit 



J 



Marti nj 



$ met regit takken, en 



■s die van 



docb met een breeder kruin: 



Men beeftze weinig in Ambon , en men hietze daar J 

 panfebe Pompelmoezen , om datze eerft van daar zoudi 



tur , quum ejus fru&us fint neque acidi neque dulces, overgebragt zyn ; Werdend 



4 - n • *_•_. I I __ __ _ ___-_-_ _. _ . _^ _ _ * _. -. —-. -- _. . _. ._*__ ____ -_ ._*_. _*..__ -_L ___ _ 



rufticoram potum Pons . nog zuur, nog 



$ 



faccharo 



aqua 



mixtis 





cujus folia 



Quart a Jpeciei omnium rariffima eft , 

 prima, fpeciei funt limilia, fed glabriora_ 

 tern non ferrata 3 ac fuperius in rotundum deiinunt, 

 quaedam vero brevem ibi habent apicemj alia autem 

 funt fulcata vel bifida 5 inferius non funt lanuginofa 

 uti in vulgari ; Ejus fruftus eft omnium # maximus > pa- 

 rum elevatus y irregularis , & tuberculofus > quinque 

 yel fex uno expetiolo fimul dependent 3 quique diftin- 

 ftis punftulis leu foveolis notati funt 3 colon's inftar 



moenzap 

 der gemengt 



drank gemaakt van water. Arack 



WfP 



4. De vierde zoorte is wel de zeldzaamft 



bladeren > 



fen , en aan de kanten 



toe y en aldaar bebben 





'fl 



W o - - - 



ommige een kortfp 



lop 



Sf- 



geklooft , van onderen niet wolacbtig , gelyk de ge- 



meene. De 



poenen 



tig 



_ 4 M ^_~ 



maar voat hoog , ongefc 



rootji 



Frudtus 



amarus 



.prsecedentibus 



yf by malkander aan een Jleel, 

 van buiten met merkelyker kuiltjes > docb van vervoe , als 

 de andere. Be fcbelle is ruim een duim dik , bitter , en 

 zwavelacbtig : anders van dezelve reuk en fmaak als de 



Ejus medulla feu caro. eft voorige: Het vlees is wit, zappiger 



alba 5 fuccofior & dulcior quam in vulgari, nulla fere # de gemeene, en bykans zonder korrels , en omtrent deze 

 includens oflicula, in hac fpecie fepe fit, ut in ejus ~ ^ ' .*.*.-.* 

 fru&u alius minor reperiatur, magnitudine decortica- 

 ti pomi aurantii , qui a reliqua majoris pomi carne, 

 tenui lanuginofaque pellicula feparatur. Immo qui- 

 dam tales minores in fuperiore ejus parte novi corti- 

 cis lamellam gerunt, cseterum internum hocce pomu- 

 lum eiusdem eft fubftanti^e , coloris & faporis ac reli- 



dikwils ^ 



nocb een ander klein Pompelmoes je of Appelt) 

 wert , van grootte een gefcbelde Oranje-appel 



qua caro, non autem in omnibus hoc occurrit,fed in Jlantie, koleur en fmaak 



tig vfiesken afgefebeiden zynde: J a zommige be...., 

 *t bovenfie einde ook wel een Jluk van een nieuwe ft 

 anderfints is deze inwendige vrucbt of appeltje van 



wolacb 



paucioribus 



in Bandenfibus obfervatur , unde hi fru&us in Amboi- 

 nam tranflati, eorumque olficula ibi terras commifTa 

 Jaete fatis progerminant , frudusque exhibent ingentes, 



— ^_- ^ 



cludunt fruftum. 



ftus , rubri vero pra: 



Eroferunt frudus ? ni 

 andenfibus , ubi pi 



difficillimae vero funt 



oflicula feminalia occ 



rarifllme 

 arboris occurrunt 



als gezegt , men vint bet niet in alle die groote vrucbten, 

 maar alleen in weinige aan de zelfjie boom , en dot nocb 

 meefi in Banda , van waar dezelve met korrels in Amboi- 

 na gebragt zynde , aldaar ook wel groot en vol werden , 

 maar die dubbelde vrucbt zeer zelden komen te vertoonen. 



_. - _ ■ _ 



9 



pit 





* » 



Op Batavia beeft men mede witte Pompelmoefen , we\ 



tide de roode voorgetrokken , of boven dezelve geejlimeer. 



maar zy dragen aldaar insgelyks geen dubbelde vrucbten 



komen zyn van korrels uit Banda, 

 PIo- Ay vallen , zynde zeer moeye- 

 nadien men daar in zelden korrels 





- 



Nomen. Btec fpecies Limo Prcegnans vocatur , Mar 

 laice Lemon Bonting > & quoque Lemon Banda. 



Atlas Sinenjts pag. 131. propriam harum arborum 

 ac fruftuum Patnam dicit elTe duodecimam & maxi- 

 me Auftralem Sinenfium Provinciam Quantong, ibi 



ofte zy moeji 

 alwaar dejeboonfte op 

 lyk om voort te teelen , 

 komt te vinden. 



_^ *__ 



Naam. Men noemtze Limo Prasgnans ; Op '£ Mai 

 leyts Lemon Bonting, en ook Lemon Banda. 



Den Sineezen Atlas , pag. 131. Jlelt bez eygentlyh 

 Vaderlandt van deze Pompelmoes-boomen en vrucbten dt 



zuidelykfte Sineefe Provincie 6 



9 



Teucu'di&am, Portugallis vero Jamboam, qua; eadem Yeucu genaamt wordende, docb by de Portugeefen J 



eft cum Zamboa. Horum fruftuummagnitudohominis 

 caput excedit, intus vero eorum caro eft rubra, fuc- 

 cofa, atque acidula inftar uvarum femi-maturarum , 

 fique in domo fufpendantur , per annum fervari pof- 

 funt.' Junioris arboris folia inter manus contrita gra- 



boa, 



Iffi 



groot als een menfeben booft , en • 

 ook zappig en ryns, als balf-ryp 



Zy is ruim zoo 



opgebangen zynde , een jaar long goet gebouden werden : 

 De bladeren van een jong Pompelmoes-boompje wat tuf- 



-iflimum fpirant.odorem, qui fere convenit cum illo feben de banden gevreven wordende ,. get 



Unguis odoratL 



Ung 



reuk, bynaa 



OBSER- 



AAN- 















