

IlBoek. XXXV. Ho of i/?.i AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



99 



O 



A T 



O. 





Arbores hae, illarumque fruftus a Rumphio memorati* 

 varietatcs potius funt , quam peculiares fpccies, unde ctiara 

 vario crefcendi modo , folo , ac xultura differentes , pro u- 

 nica tantuni hab.ncfce funt fpecie, vocaturque hsec arbor 

 Mains aurantia Indica, frudtu omnium maximo Vumpelmus 

 di&o, meduila pallefcente ut & rufFefcente ab Herm. in H. 

 L. Bat. pag. 40 }. hujus autem arboris ramus cum frudu 

 cleganter delineatus atque icone expreffus invenitur a Merian. 

 infeft Surinam, zipag 9. ubi vide notas^\xt & Tbefaur. nof- 



trnm ZevLpaz.-XQ. ubi varia ejus Synonyma&au&ores colled. 



Haecque eft ilia arbor , quae a Botanicis pro arbore 

 fcientiae habetur, cujus fru<5lus in Paradifo terreftri primispa- 

 rentibus erat interdicftus, unde & pomum Ad ami a Cajp.& 

 Job. Bauhino ^yocatur, uti^terius idpatet ex V luknetit Man • 



_""""/ * r / ~ Arbor hxc a 



Valent. in Amboina dejc\ 



Ma & Amaltheo I. c. in Thefauro 



tor. 



M 



K 



G 





_ • 



Deze boomen 4 en derzelver vruchtfcn alhier vcrvolgens van 

 Bumpbius vermelt , zyn meer vcranderingen , als wel byzon^ 

 dere zoorteta door de verfchcide manier van aanqueking , gronf, 

 en lugt verfchillende , waarom ze 00k voor gecn byzonderc 



van 



Herman, in de Hortus Lugd. Batav.p. 405. Indifche Oranj^ 

 boom % met de grootite vrucht Pumpetmoes genaamt, met ecu 

 bleek vlees : en van deze boom wert mede een Tak met de 



ten op pag 

 Tbefaur, 



Merian over de Suri 



benamingen en Schryvers aangehaalt heb* 



enners 



den wert voor de boom der kennis welkers vrucht in het 

 aardfche Paradys aan onze ecrfte Voor-oudcrs vcrboden was; 



bmus _ 

 Mantijf 



Tbefa 



Adams appel van Cajparus en Joannes 

 ert zo als dit verders blykt uit Pluknet in zyn 

 althpum. vnWns de aangehaaldc plaatzen in 



De Pompelmoes-boom wert 



V 



fchreven. 



Valent. in de befchryving vain Amb 



m 



I 







CAPUT TRIGESIMUM 



QUINTUM. 



. Malum Citrium : Lemon Suffu. 



\ 



M 



Ak Citria in India non ita in arboribus , quam 

 quidem in frutiee crefcunt , qui variis mrgic 

 ftipitibus,& longos flaccidosque geritramulos, 

 acfi flagella eflent , ita ut aliis ihcumbant adftantibus 

 herbis , folia quoque ab omnibus caeteris difFerunt 

 Limonum foeciebus , quum non fint cordata , magis- 

 que Lauri folia referant> quum fint oMonga , ab utra- 

 que parte fubrotunda j orasque gerant maxime ferra- 



XXXV. H OiO FTSTUK 





Citroen - Boom. 



{ 



D 



Citroenen 



i 



wo/Jen eygentlyk aan geeri 



Doom,maar ivei aan een Jtruik , ate met verfebeyde 

 Jlammetjes opfebiet , en lange Jlappe takken voort- 

 \t, als of bet ranken waaren , dies zy ook op de naafle 

 t moeten rufien , en bet bladt verj'cbilt ook van alle 



bladt en beeft 



bertje of 



lankvoerpig 



tffi 



tas, laetius quoque virent quam aliorum Limonum rond, en de kanten merkelyk gezaagt, ook licbter-eroen 



folia, funtque quatuor vel quinque pollices longa> 

 binos lata, antrorfum inclinantia. 

 Ad foliorum ortum arbores juniorfc^ fpinas gerunt 



breves, adukiores vero longas & acutas. Floresfunc 



Lemoencn, 

 ?eft vootwaarts Jlaande. 

 r Jpronk bebben de jonge bomenookkorte.maar 



albi , majoresque quam in ufla alia fpecie 9 ex quin- 

 que oblongis & crafliusculis conftantes petalis , ex- 

 trorfum reflexis , quorum vero odor eft debilis , (la- 

 mina in centro locantur plurima anthpris flavefcenti- 

 bus. Fruftus duplieem nabet formam , quern diftin- 

 ftionis gratia in filveftrem & domeflicum dividam, 

 Silveftris vulgatifllmus eft , forma cum Limohibus 

 Hifpanicis conveniens , fed paulo major eft , oblongus, 

 inferiore parte feu ad bafin latus, in papillam quad 

 defmens ; ejus cortex externe hinc inde tubercula ge- 

 rit, cxterum glaber eft, & flavefcens; Malum vero 

 ipfum qUinque circiter pollices longum eft , quatuor 



of 



tfte takken lange en Jly 

 ' if "Wit , 



gemaakt 



'e e 



n 



Jlappen reuk zyn. Van binnen ft 



en 





noppen: De vrucbt is ook twederleyvange- 



' rfebeidt in de Wilde en Tamrne 



Spaanfcb 



Wilde is de gemeynfi 



werpig , van agteren breet , en van voor en in een tepel 

 eyndigende: De buitenfie febel beeft bier en daar Heine 



vyf duimen lank , en vier vingers dik , meeft 



autem latum feu craflum, prope petiolum eft tuber- fc beef of bultig by denfieel. De buitenfte febel is fib 



culofum & inaequale. Cortex ejus exterior vix digi- 

 tum craflits eft , fungofus , fine ullo fulphureo odore 



zander fwaveligbeidt gelyk ande 

 ifmaakelyk , en bykans met eetbaar 



inftar reliquorUm Limonum , fed infipidus nee fere Het binnenfte merg is zeer iveinig , en pas de belft 



edulis : Medulla ejus interior pauciflima eft , ac vix 

 dimidiam mali conftituit partem , alba porro eft , fuc- 

 cofa,& acida, uti in aliis, fed non ita grata, unde & 

 defettu meliorum in condimentis adhibetur. 

 Domeftica frudtum gerit duplo majorem , inftar 



zappig , en zuur , ge 



aangenaam 



inert 



brek van beter totfoujjen , en indoopi 





De Tafnme zoorte beeft een vrucbt . die wel tweemaal 



Melonis nempe,pedem circiter longum, fexque pol- zoogroot is: namentlyk als Meloenen 



lices craflum, quidam vero funt paulo minores, ma- 

 gisque gibbi quam praecedentes , in papillam quoque? 

 definentes: Color externus non eft citrinus, fed paI T 

 lidus , magisque ad viridem accedefls : Ejus cortex pol- 

 licem craflus eft , caro autem fed medulla uti in prae- 



duimen dik , docb zommige wat kleinder 

 truer gebult dan de voorgaande , en mede in een teepel 



bleek , 



De koleur van buiten is niet regt geel , maar 



na den groenen trekkenae: De febel i 

 et vlees als aan de voerzaande * docb ' 



cedente, fapor vero eft magis vinofus, ejusaue cor- fniaak wynachtiger, zynde deze fcborjje ook wppiger, $n 



tex fuccofior quoque eft & durior quam in. aliis, op- 

 timeque condiri poteft. 



Nomen. Latine Malum Citrium. Malaice Lemon Suf- 

 fu , h. e. Limo Mammofus a figura papillae : Belgice 

 Citroenen. Portuirallice Cidra. Amboinice in Hito5a 



N 



ifyt 



under e Lembenen , eh zeer bequaam 





Malum 



Op Malley 



<-» 



Lemon SuflTu , dat is LimoMammoCusiy of tepel- Lemoen 



In 't Duitfcb Citroenen. Op 



In 't 



UJJi-Wale ,id eft Limo repens inftar funis ob flaccida Amboins op Hitoe, Ufli Wale, dat is kruipende Lemoen 

 ac longa flagella: In Banda vocatiir Uffe Ala> h. e. ivegens zyne lange en (lappe ranken. Op BandaUfle Ala, 



~ dat is Lemon Bras , of ryjl- Lemoen. 



Ik moet bier bybrengen een Pbilologifcle uifweiding 



Lemon Bras , five Limo Orizarius. 



Placet hie annotare difcurfum Philologicum de ori- 



Tom. II. 



gme 



N 



over 







