* 





I 



WBeek. XXXVI: Htnftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. ior 











CAPUT TR I G E S I M U M XXXVL HOOFTSTUK. 



SEXTUM. 



X 



m 



Limo Tuberofus. Lemon Martin. 



Bulk - Lemoen. 



Nter Limonum acidorum fpecies , qui per totam 

 Indiam majori occurrunt copia, quam dulces,ma- 

 gnitudine excellunt illi , qui plurimis gaudent tu- 

 berculis, quorum maximi vulgo Lemon Martin vo- 

 cantur. Arbor hsec 9 fi ad juflam pervenerit altitudi- 

 nem, eft inftar Mali vulgaris, ejus autem rami funt 

 admodum incurvi, uti & ipfe quoque truncus. Folia 



o 



Nder de geflagten van de zuure Lemoenen 9 die doot 

 gantfcb Indien in meerder meenigte zyn y dan de 



zoete y munten in grootheit uit die gene y die met 

 veel bulten bezet zyn 9 en daar onder men de grootfte in 

 J t gemeen Lemon Martin noemtt Dezen boom beeft zyne 

 volkomen boogte y als een gemeenen Appel-boom y en de 

 takkenjiaan vry wat krom y gelyk den ft am ook dikwils 

 Citrii foliis funt (imillima^ fed bfeviora funt ? nee zelfs doet. De bladeren komen de Citroen-bladeren weVt 

 multum cordata, ita ut alata modo appareant 3 in ju- naaft 9 doc b zyn wat korter 9 en zonder merkelyk bertje 9 

 nioribus ver.o foliis cordata haecfiguramagisapparet; zynde wel deszelfs plaats te zien 9 maar bet bertje zelfs 

 ad oras autem parum funt ferrata; fortemque, fi fri- zo final, dot men 9 tpas bekennen kan 9 docb in de jonge 

 centur, fpirant odorem, haud tamen ingratum, nee bladeren is bet vry kennelyker y aan de kanten zynze een 



fap 



Suntq 



weinig gezaagt y van reuk jlerk 9 ah menze vry ft 9 docb 



lices longa, in junioribus ramis prope folia breves ac niet onlieffelyk , of bitter vanfmaak y 3. en 4. duimlank, 



aan de jonge takken Jlaan by de bladeren korte en weeke 



molles 



partem /ubi folia deciderunt, longiores funt& acutib- 

 res fpinas , quae adeo denfe ramum obfident & am- 

 biunt , ut vix tangi poffit 9 hx autem in vetuftioribus 

 ramis fenfim decidunt . ita ut tantum in ramulis ra- 



doornen 9 maar meer acbterwaarts 9 daar de bladeren af- 

 gevallen zyn, Jlaan lange enfelle door ens 9 zo digt 9 en 

 rondom de takken 9 dat menze qualyk bandelen kan 9 docb 

 deze vallen aan de oude takken ook allenkskens af 9 zodat 



riores confpiciantur fpinas ; Omnes Limonum flores men alsdan 9 maar alleen aan de ryskens, weinig door- 

 primum capita formant alba, atque ex iisflofculi for- nen meer ziet; al bet Lemoen-Moeizel beeft eerft witte 



quatuo 



knoppen 9 en daar uit werden y of komen voort de bloemp- 



craflls ,& oblongis conftantes petalis, qui intus gerunt jes y meeft van 5. en zelden van 4. witte y vette y en lank* 

 flamina quasdam erefta 9 & albicantia cum antheris lu- acbtige blaadjes gemaakt y bebbende van binnen zommige 



ibryo locatur, piftillum voitU en regie draatjes met gee le noppen y en in de midden 



fuflinens , ex quo fru&us formatur & excrefcit , illo- een groen beuveltje (daar een pylaartje op floaty daar de 

 rum vero odor eft debilis , fed gratus, ad Lilia alba ac- vrucbt uit geformeert werdt y zynde voorts van een flap- 

 pen 9 docb Hefty ken reuk 9 en wat na de Lelyen trekkende : 

 Docb in 9 t byzonder is bet bloeizel van Lemoen Martin 



cedens. Flores autem in hac fpecie vulgaribus majo- 



purpurafcentibus 



funt uniformes , quidam 



nos pugnos magni , pyriformes quodammodo funt 9 vel 

 inftar Pyri Cydonei 9 & ad petiolum tantum tuberculis 



inftar 



pars 



uxvu bl , Oviformes, ^„ r r ,~, 



er totam fuperficiem tuberculis depreffis feu majori- 



Maturi 



flavefcunt , ac tandem luteura vel citrinum magis ge- 

 runt colorera fere inftar Limonum Hiipar 



Horum cortex eft fatis craffus , fique deco 

 fulphureos emittit radios , qui oleofi viden 

 gratum ac citrinum penitus habent odorem faporem- 



parte 



grooter dan de andere 9 en y alsgezegt y van vyf blaatjes ge- 

 maakt > die aan boar buitenjle zyde wat rootacbtig ofpaars 

 zyn. 



De vrucbten zyn niet van eenderley gedaante , "want zom- 

 mige zyn twee vuijlen groot 9 eenigfints peers-gewys y of 

 als een que-peere y en alleen by den Jteel met zommige groo- 

 te bobbeten bezet y de reft is meeft vol laage vratten en bul- 

 tjes 9 andere weder zyn lankwerpig , eys-gewys y of van 

 agter en vooren wat /pits y en over t gebeele lyf met laage 

 bobbelen of groot e vratten bezet: Ryp zynde y wet denze uit 

 ex viridi den groenen geel y en ten laatften ook wel wat booger van 



alii autem funt 



koleur y by na als de Spaanfcbe Lemoenen. De jcborffe is 

 redely k dik y en als menze afbreekt of buigt y fwavelacb 



eft 



funt 



a alia fpecie y 1 

 a condimentis 

 acidiores Lim< 



tige ftraaltjes van zicb gevende y die olyacbtig Jcbynen * 

 docb liefiyk en regt Citroen-acbtig van reuk enfmaak zyn y 

 ook met eenen wat bitter enfeberp op de tonge. Het bin- 

 Mo- nenfte merg is gelyk als dat van onze Europifcbe Lemoe- 

 nen y van Jmaak zuur y docb flapper dan eenige anderen $ 

 wesbalven menze ook raauw eeten kan y maar in 't kooken 

 en by dejauffe y vallenze te Jlap y dies men daar toe an- 

 dere feberpe Lemoenen verkiezen moet. . 



Anni tempus 

 fru&us 



fere 



adultos penitus dat Limones : diligenter autem ampu- 



tanda eft. 



cmittat furculos , qui illam emaciant , quod de ahis 



quoque 



Nomen 



Tuberofus y Martinicus 



yzoen. Deze boom draagt meeft bet gebeele jaar door 9 

 (yk bloeyende y halve y en volwaffene vrucbten ver* 

 nde : maar men moet bem naarftig befnoeyen , anders 

 i by te veel jo?ige y regte y en doornacbtige febeutjes 9 



die bem uitmageren y en 't welk men van andere Lemoenen 



mede zal believen te verftaan. 

 Naam. In "t Latyn Limo Tuberofus , Martinicus , 



tandum vero eft , omnes Indicas Limonum fpecies waar by nocb te wetenftaat y dat men in 



mm Ami i nnminp Malairpnfi vnrari Lpmaen- nuod in zoorten van deze boomen met een gemeene 



Lemon Martin Malaice 



<p 



cognomen hoe ipfi fit datum , penitus me latet , fed ve- 

 roumile videtur , quod a certo quodam Portugallo , 

 Martin ditto , primum innotitiamvenerit , ac inde de- 

 nominata fuerit. ; 



Quum autem hi fruftus veteribus non diftindle fue- 



leyts Li 



een zeek 

 Martin 



maar 



ven wort. Op 't Maleyts Le 

 \n ze deze bynaam gekregen b 

 raaden 9 maar weimetfeby 



waarbeidt giffen 9 datze van de een of de ander Portugecs, 



bem genaamt zal zyn. 



ft in kennijji 



rint noti 9 



generali 



Mali Citrii 9 Medici 9 vel Hefperici denominarunt 



En dewy I nu deze vrucbten de ouden niet ten vollen 

 n bekent geweeft 9 zoo bebbenze alle die zoorten onder 

 2 eemeene naam van Malum Citrium , Medicum ■ en 



fequentibus vero temporibus accuratius illorum inda- Heipericum begreepen ; maar 



garunt fpecies , unamque Latina dixerunt lingua Li~ 

 monium , & in Pharmacopaeis Limonem , quod ultimum 



etiam nomen retinebimus , quum Limonium propriefit 

 herba. 



De* 



zoorten naauwer onderjebeidende 9 bebben een zoorte 

 van in H Latyn Limonium, en in de Apotbeekenh 



nem genaamt 

 zal eebruikin* 



I 



laatjl 



naam 



alleen 



is. 



N 3 



Dm 





r 









