





I 



I 



102 HER BAR 1 1 AMBOINENSIS Liber II. cap. XXXVI 



Derivationem nominis fruftra aliquis qua^ret in Eu- 



rope's linguis 



Arabica autem vox eft Leytun , & 



Perfica Limum , qua omne malum Medicum minus 

 indigitant. Sicut Torung & Toronga Arabibus eft idem 

 majus, quod Arabes etiam fcribunt Altrung&Ottrog, 

 Torong vero proprie Perficum eft, unde Hifpanicum 

 Toronja , quo intelligitur Citrium illud majus, quod 

 cortice dulciore eft , & magnitudine Melonem aequat, 

 quale eft prascedenti capite defcriptum 3 quamvis & 

 huic noftro Martinico aliquatenus coveniat. Apud 

 Amboinenfes & circumjacentes populos nullum pecu- 

 liare gerit nomen, quum iplis plurimum fit ignotum 



eneraliter vero omnes Limones ipfis dicuntur Aufft 



Den afkomjl van deszelfs naam zal iemant te vergeefs 

 zoekcn in de Europifcbe taalen ; docb bet Arabifcbe vuoort 

 ix Leytun, en bet Perjijcbe Limum , <voaar mede zy alle 

 Heine zoorten van Limoenen beduiden: Gelyk Torung en 



Toronga by de Arabiers 

 de Arabiers ookfcbryv 



bet geen 



p 



Perfijhb , waar van bet Spaanjcbe T 

 ;;y verftaan diegroote zooft van Citroe 

 Jcbil is 9 en de grootte van een Me fa 



beeft , dewelke in bet voorgaande Kapittel befcbrei 

 fcboon bet ook aan deze onze Martiniekfe eenigflnls 



naam 



*ft 



heeft 



UJJi , uti Malaicenfibus Lemon , Ternatcnfibus in 't generaal alle Lemoenen Aufli en Ufli 



Djodji , MacafTarenfibus Lemo, Javanis Jeroc , Ba- leyers ze Lemon , Ternataanen Djodji , MacaJJi 



Ma 



leyenfibus Djoboc s Bandenfibus UJJe , Sinenfibus Cam; 



Locus. In hifce Orientalibus infulis ubique quidem 

 occurrit Limo Martin t fed nullibi fponte vel apud 



mo, Javaanen J 



Ufle t en Sineezen Cam noemen. 



Ballyers Djohoc , Bandaafe 



ifierfcbe Eilanden vint men w 

 Martin , docb nergens van zclfs , of 



Amboinenfes , fed tantummodo apud Europaeos , unde Amboineezen groeyende , maar aileen by de Europ 



puto aliunde efle tranflatum , ac pr&fertim per Portu- en daarom oordeele ik , datze elders van buiten ingebragi 



gallos, qui ilium forte ex Occidentalibus infulis in - — — * ->—^--^ j— ■»- « 



Orientalem deduxerunt Indiam. 

 Ufus. Dum ejus caro interna inter omnes acidoranf 



Limonum 



zyn 



fcbien uit de Wefterfcbe Eilanden in Oofl 

 hebben. 

 Gebruik. Dewy I bet binnenfi 



\l 



ynacbtigfte is, zo kan men bet infcbyf- 



gefneeden 5 en met <wat zuiker bejlrooyt , raauw eeten , 



Optimum dat refrigerium & recrementum in itineri- "en 't <welk een goede ververfcbing is op Zee-reyzen : Maar 



bus marinis. Si tali vero edatur modo,alba exterio- als menze zoo <wil nuttigen, dan moet men hetwittevlees 



dfpeffa 5 cruda comeditur 



eft 



fatua fubftantia 



fed 



buiten-fcbaal niet gebeel en al affnyd 



ditatem alterius tempered lfte enim c6rtex, fi ex- 

 terna ejus pars fuerit abrafa 5 edulis eft , fuccus autem 



Boerep 



aan laaten , om dat baar laff] 

 van 't ander voat kome te bedwi\ 

 ifsy als bet buitenjle afgefcbrapt 



zap 



Want dejcbaale 



diftum , inde praeparandum , eftque melior quam alio- Boerepons daar van te maaken , daarze beter toe dient dan 

 rum Limonum , quum minus acidus fit , nee tormina * eenige andere Lemoenen , om datze min zuur is , en geen 



. Huj 

 maticum cpntinet , fed hifce in terris parum adhibe 

 tur, excepto quod faepe carni 

 tur, quum gratum iis concilie 

 lavandum quoque adhibetur , fed plurimum defect.u 



fnyding 



Ad caput 



ven 



aliorum 



Cruda eius Medulla 



De fchellen fteeken vol fp< 

 btige geeft * maar werden bier te Lande ireim 

 kt , bebalven datze zomtyts by vlees en vijjchen g 

 werden y cm daar een aangenaame geur aan te g 

 Men gebruiktze ook tot bet ivaficben van bet booft 



'ft 



fta incidit, & detergit tenacia ac lenta fputa, quae 

 peftori bronchiis"que pulmonalibus inhaerent , atque 

 anxium Afthma & tuffim convulfivam faepius cauflant. 

 Haec porro arbor non admodum fenefcit, nifi diligen- 

 ter amputetur, & attente colatur, cseterum coflbs facile 

 contranit , unde multas emittit lachrymas , ac copio- 



i 



: 



Het raawwe 

 doorfnyt en veegt af de taaye fiuy 



boeft veroorzaahen 



■pypen fteeken , en den moeye 



Voorts komt dezen boom tot geen 



naarjlig befnoeye en haven e 3 ander- 

 rm in , waar van b^ traant . en iipA 



unde contabefcit ac perit ,* ita gom uitfweet , daar op 





fum exiudat gummi , 



ut dimidia faepe trunci ac comee pars fit mortua , al 



tera autem macilentos hattenus dat fruclus. 



Defcripto fupra Limoni Martinico affines quoque 

 funt aliae quaedant tuberofae fpecies , qiias fucceffive 

 defcribemus , quarum primo occurrit Limo Ventrico- 

 Jus , Malaice Lemon Purrut : Hujus arbor praeceden- 

 tis habet magnitudinem , fed comam gerit denfiorem 

 & anguftiorem , ejusque rami plurimum eriguntur. 

 Folia quoque multum differunt, licet enim haec qua- 

 tuor circiter pollices longa fint , inferior ejus pars 

 cordata tanta & tarn ampla eft , ut fere dimidiam to- 

 tius folii conltituat partem, itaque erecta,- acfi bina 

 fibi effent inpofita folia , ad oras vero tenuiter ferrata 



quam in prae- 



belft dikvoils van ft am en krain gants 





de andere belft 

 Met 



ifcbap 



magere 

 aande I. 



Martin 



inobbelacbtige zoorten, die 

 aoy bier'na malkander zullen verhandelen of optellen^ 



jji Limo Ventricofus, in 'tMaley 

 Purrut,: " 



'ft 



De boom is van een grootte als de voorgaande 

 heeft een digter en fmalder kruin * en de takkenftaa; 

 overeynt. De bladeren verfcbillen mede daar va 

 >eel: want fcboon zy mede nxelfcbaars vier duimei 



ft 

 aaftehby de belft va\ 



>/ 'er twee bladeren op 





gebeele bladt uitmaakt % 



cedenti. 



eft 



Teyndt aan de kanteii fy 

 fc Jhvafter-g 



kleitift 



albis conftans petalis , ac licet fit apertus , vix un- beflaande uit vier witte bloat jes K 5 en gebeel ^ 



guem minoris digiti magnus eft. Ejus fru&us dimidio de, qualyk de breete van een nagel aan een kleine vingef 



minor eft Limone Martinico , vix pugnum adaequans /ac I 



yriformis , fcd 



formam 



tflaande. De vrticbten zyn maar half 

 Lemon Martin , te <weten kleinder als een vttift 

 peere geformeert y maar met zo veel bobbelen of 



vata,glabriora funt illis Limoni s Mar tinici : Plurimum zet, datze qualyk die gedaante bebouden kan; docb de%e 



autem 

 fcit ; 



penitus 

 folidior eft 



befeb 

 Lemon Martin , zy blyven meeji 



De gebeel rype 



cedentis, ejus odor jucundior eft quam in ullis aliis 

 Limonibus Indicis , atque optimis nifpanicis Limoni- 

 bus melior vel iis accedens; Caro interior virefcit, 

 granulofa eft, & acidiflima cum acore quodam, quafi 

 corrofivo, riec multum fuccofa eft, fed plurima con- 

 tinet oflicula feminalia. Rami raris obfidentur mino- 

 ribus fpinis , 

 Martinico 



quam 



Jlegts een iveinig geel; dejcbelle is digter en zap 

 piger dan de voorige ,vanreuk lieflyker dan aan allezoor 

 ten van de Indiaanfcbe Lemoenen , de befte Spaanjcbe Gi 

 troenen , of gelyk , of beter : Het binnenjte vlees isgroen- 

 acbtig 9 klein-korlig f en zeef zuur , met eenige feberpig 

 beyt 3 boewel niet zeer zappig 3 maar Hieele zaat-korrel 

 bebbende. De takken bebben maaf weinige kleine dooms, 

 docb wat meet dan Lemon Martin * maar de lanee doom 



J 



curruntj unde meliorem praebet adfceiifum , quam* znet men iveinig aan dien boom 9 dies by ook beter te be- 



antecedes arbor. 





Nornen 



Ventricofus: Malaice Lemon 



plurima ejus tubercula ; quae inftai 



carum 



aande 



Naam. In 't Latyn Limo Ventricofus , na 't Ma- 



yts Lemon Purrut , van de veele bobbelen , die als bui- 



ken 





i 



