





I 



/ 







104HERBARII AMBOINENSIS Liber TL (ap.XXXVll. 





* ■ 



O 



A T 



O 



AANMERKINGE. 



Schryver in d 



Limonum fpccies ab au^kore noftro hoc in capite defcriptae, De zoorten van Limoenen van onzen 



uti rcliquae funt varietates , luxuriante naturae lufu & ingenio- pittel befchrcvcn , zyn , zo ab de overige , veranderingen meeft 



fa cultura producte , praefertim lllae , quae foliatura convc • door de weelderige fpeeling der natuur , en fchrandere aan- 



niunt quarum plurimae ab audoribus defcriptae rel memora- queking voortgebragt , voornamentlyk die geene , die met 



occurrunt in Sloan. Catal pi. Jamaic. p. 109. & Hort, 



Clif.p. ?79. «bi ad Citrum 



tates a VaUnt. in Amborna defcripi. a / 



meramur , & obiter etiam dcfcribun tur 



Limonum hae varies 



bun bladen overeenkomen : waar van de meefte by de Schry 



vers vermelt ofte befcbreven voorkomen in de Cataloge van 



Sloan over dejamaijfege>waffenp. 109. en in de Hortus Cltffort : 



f-379 



Cttroenen 



fcheide zoorten van Lemoenen werdcn by VaUnt. in de bt- 





fibryving van Ambon van 

 tcr loop 



xS8 tot 191. 00k opgetelt.cn 





1 



CAPUT TRIG ESI MUM XXXVII. HOOFDSTUK. 



SEPTIMUM 



Limo Agreflis. Lemon Papeda. 



JWilde Pap-Lenwen. 



i 





HEjc proprie indigena hujus infulse arbor eft , 

 magisque vulgaris omnibus praecedentibus, altius 

 quoque" -■-'•- — - - »-- 1 U1 — 



D 



It is eigentlyk een Inlandfcb gewafcb 4 en bier veelge- 



mender dan de voorgaande. De boom waft 00k bo- 



ger 3 dandezelve, met eenfcbeve en boekige ft ami 



& finuofum. Rami irregulares & filveftres videntur, De takken ftaan wat onordentelyk en wilt, de ryskens y 



1 ~ ~ -—- *- en zyn jonge takken zyn over al met fcberpe 9 enftyve 



doornen bezet , zo dot deze boom doornacbtiger is , dan ee- 

 nige- andere Lemoen gejlagten > en dierbalven is de kruin 



fbliorum 



firmis cinguntur, ita ut hasc arbor fit magis horrida 

 ac foinofa reliquis omnibus Limonum fpeciebus, un- 



de & ejus coma adfcenfum non admittit : Ejus folia ex onbeklimmelyk. De bladeren gelyken 00k als van twee op 

 * ' ' " -- A rL " - 1A — r ~ J : - r ~ : J -— malkanderen gezet> docb bet acbterfte bertje is merkelyk 



binis 



pars multo minor eft ; 



latis ampla , fimulque 



feu fupe 



occurnt 



kleinder , dan de andere belft of bet voorfte deel > maar 

 redelyk breet , en fzamen vier 9 of fcbaars vyf dnimen 

 lang , en daar is niet een blaadje zonder doornen y aan de 



\ 



iium , ad oras vero parum funt ferrata. lllorumque kanten weinig gezaagt. De Jweet-gaatjes zyn zo ruim > 

 pori adeo ampli funt , ut perforata videantur folia , ac dat men daar door de lucbt kan zien. 



Ej 



ilia 



fruttus magnitudine 



Limone 



Martinico , fed non ita piriformis , at m 

 dus eft . glabrior. ac folidioris fubftantise 



t 



hinC inde obfeflus , ita ut nunquam 



fecle fphaericus , fed irregularis & 



mi colons cortex eft , & aequalis , nee foveolis inpref- der kuiltjes , zeer bleek-geeL 



De vrucbt is van grootte de Lemoen Martin gelyk , 

 docb niet peere-vormig , maar ronder , gladder , en dicb- 

 ter van fubftantie , docb al mede met gladde bulten , bier 

 en daar bezet ,zo dat by nooit koogel-ront itnaarfebeef , en 

 ongefebikt werd , anderzints is de/cbelle effen , en zon- 



• 



fus 



• 





Medulla ejus interior penitus alba eft & fuccofa , 

 idiflima & acerrima , unde ejus fuccus in cibis folus 

 m adhibetur. fed alio mixtus fucco: Corticis odor. 



Ret binnenfie merg is beel wit en zappig , zeer z 

 fnydent , en voaarom dit zap alleen niet in de kofl 



eft tit: 

 Arbor 

 inftar Buxi: 



bruiken is, maar *wel met ander zap 



de fcbelle 



b 



etuftorum 



Den 



magis 



it 



lieflyk 



flavefcunt , fimulque ftriatae funt. 



Hortos amant filveftres, naturamque habent magis 

 filveftrcm reliquis Limonum arboribus. Amboinenles 

 nullam gerunt curam , ut earn colant vel ampu- 



bout y bleek-geel , als Buksboom ; de wortelen aan de oude 



fi 



metur 



pfi 

 prope 



njoajjeben gaarn in de Bofcb 

 art dan andere Lemoenen , „. , 

 noeite, om bem tefnoeyen, of 

 n bun meer dan van onze Natie 



en daar by ook geadert. 



Amboineezen 



Nomen. Latine Limo Agreft, 



eft a Malaicenli 



IHveftrem 



alias Limo Pultarius voc; 



J*apeda: Macaflarenfibus 



bus Uffi Lapia , Ternatenfibiis Lemo Jabba 



mones Amboinenfes. 



omnibus, 



L 



In 



lis a Celebe usque in Amboinam, in Saleyera optimi 

 & maximi funt fruclus , in Java vero & Baleya funt 

 ignoti. 



Ufus. Horum Limonum cortices in nullo funt ufu, 

 fed eorum medulla , cujus fucco Amboinenfes quotidie 

 utuntur pro condimentis & intindu , ad pultem Pape- 

 da ipfis diclam , cujus unumquodque fruftum hoc intin- 

 gitur fucco, & fie comeditur, hinc & hi fruftus no- 

 men fuum fortiti funt , femper autem aliquid juris 



alle bare dorpen gevonden voerd. 



Naam. In 't Latyn Limo Agreftis, om dat by wil- 

 der van aard en aanzien is , dan andere Lemoenen , ofte 

 men moefieze noemen Limo Pultarius , naarbet Maleytze 

 Lemon Papeda, Op Macaffers Paralli , Op Amboi n s Ufli 

 Lapia , op Ternaats Lemo Jabba , dat is Amboinfcbt 



Lemoenen. 



Plaats. Men beeftze meefi in alle Oojlerze Eilanden 

 van Celebes aan tot in Amb'oina toe , op Saleyer vallende 

 grootjle en feboonfie van alle , docb op Java , en Baby 

 zynze onbekent. 



Gebruik. Dejcbelle van deze Lemoenen is in geenge- 



wclkers zap de Amboineezen 



baar 



/< 



indop 



na abdominis cauflet , 

 multum adhibet fuccu 



ft, quum alias tormi- 

 oftra natio ilium non 



-fop 



n , priefertque alios mitio- 

 res Limones ; Succus hie porro utilis eft atquc iijfer- 

 vit praeparationi pretiofiflimi pigmenti CaJJombo didli, 

 quod conficitur ex ficcis Cartnami vel Cnici floribus, 



Limones , uti ex ejus defcrip 



femp 



fru&us 



nales 



bry padeda , waar van men ieder klontertje in dit zap 

 dopen 9 en dan zo infwelgen, waar van dez< 

 den naam bebben , docb men moet 'er altyd wa 

 of dier gelyken by dven, ander s maakt bet fny ding in der 

 bulk ? en waarom bet onze Natie niet veel gebruiken 

 verkiezende daar toe liever andere fagtere L.emoenen 

 Voorts is ditfap dienftig en nodigtotbet berry den van d( 

 koftelyke purper verwe 9 C&ffombo genaamt 9 dewelkege 

 maakt ward van droge bloemen des Cartbamus of 



w cberpfte Lemoenen moet bebben > 

 deszelf 



vrucbten 



Inlanders van Salty 



e 



tn 





