I 



« 



TLBoek, XXXIX. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



107 





CAPUT TRIGESIMUM 



N O N U M. 



XXXIX. HOOFDSTUK 





Limonellus. Limon Nipis. 



Nter omnes acidos Limones hie vulgatiflimus & u- 

 fitatiffimus eft , ejus truncus humilior eft quam 

 prscedentium , vix ultra crus eft craflus , pluri- 

 mum incurvus , &inflexus, paucis gaudens ramis incur- 

 vis & extends , quique plurimas breviflimas ac fpino- 



Li 



iemis 



Is-B 



00m, 



Nder alle de zuure Lemoenen is deze de gemeenft 



iykfte, dejl 



iw 



tft 



vis u. wwm«, , quique piunmas orevniimas ac lpino- te en doofnacbtwe 

 fas gerunt raches, comamque efFormant amplam fed ongefebikte kruin: 



irregularem. Ejus folium minus eft quam in ullis 

 antecedentibus , tres circiter pollices longum , parva, 

 fed notabili cordata parte , ad oras leviter ferratum , 

 laetiusque viret reliquis Limonum foliis, cuique folio 

 fpina jungitur firma, qua? in junioribus furculis longa 

 & gracilis eft. Flores funt prioribus fimiles, ex quinque 

 albicantibus oblongis petalis , extrorfum reflexis, 

 conftru&i matutino tempore gratum prabentes ac 

 fpargentes odorem , inftar illorum Limonis Martinici. 

 Ejus fruftus multo minores funt quam anteceden- 

 tium , magnitudine Mali Armeniaci , fphaerici , fine tu- 

 berculis , fed horum loco quidam fulcum gerunt pro- 

 tuberantem , ac plurimum prope pedunculum , feu in 

 inferiore ejus parte, cum paucis quibusdam tuberculis 

 inftar verrucarum , primo virides funt , ac dein Ci- 

 trini coloris. Ejus cortex tenuiflimus eft , nee crafli- 

 tiem culmo majorem habet , interna pars repleta eft 

 medulla alba vel virefcente , admodum fuccofa , grate 

 acida, qua? jucundum habet odorem & faporem , ejus- 

 que caro atque cortex fapore fere convenit cum Li- 

 monibus Hilpanicis: Oflicula feminalia funt albican- 

 tia, rotunda, & oblonga,facileque propullulantia , ft 

 terram tangant, vel ei committantur , quidam etiam 

 horum fructuum in tantam excrefcunt magnitudinem, 

 quanta eft pomorum fpecies, qua? Europaeis dicitur 

 Malum Orthomaflicum , quod gratum fpirat odorem, fi 

 manibus fricetur vel teneatur. Sin vero illae arbores 

 non rite colantur , parvos dant fru&us ac tuberofos , 

 oui tarde lutefcunt , & mucofo quafi gummi obdudti 

 hint; Haec arbor non amat folum pingue ac fertile, 

 fed quo durius eft , lapillis ac ruderibus miftum , eo 

 vegetior & laetior crefcit, eoque magis, quo loca So- 

 li funt melius expofita. 



Nomen. Latine Limonellus feu Limo tenuis, juxta 

 Malaicenfe Lemon Nipis ob tenuem ejus corticem, 

 Ternatenfe Lemo Java. Amboinice AuJJi Pipis. Ma- 

 caflarice Lemo Capas, quum non multo major fit vafculis 

 GofTypii. Bandaice XJffe-Crawo. Baleyice Djoboc. Si- 

 naice Suyn Cam, quod nomen generate eft cunftorum 

 acidorum Limonum. 



Locus. A Java usque in omnes Orientales infulas 



yj u .v-~~,.. W w s^kviu uuit Uyyc ttt; 



voorgaande , ongeveer drie duimen lank , met een klein 

 docb kennelyk bertje , aan de kanten donker gezaagt , en 

 licbter-groen , dan de andere Lemoen-bladeren , ftaande 



ftyve , docb aan de jongefebeuten 



vyf 



Ret 



gaar uitwaarts overgebogen , en in de morgenjlonden wat 

 liefelyk nekende , gelyk 00k die van Limon Martyn. 



De vrucbten zyn mede klemder dan alle de voorgaande 

 vangrootte als de Apricofen, regt kogel-rond, enzojider 

 knobbels , maar in plaats van dezelve bebben zommi«e een 

 ftuk van een uitfiekende naad , meeft, of by den ft eel ,\f 



als vratten : 

 Deze fc be lie 



aan 



onderft 



Eerft groen , en daar 



ifte is uitgevult , of opgevult met een wit , of 



ippig 



teen goeden geur , komende bet vlees'en defchelle 

 ijtenby in fmaak , met de Spaanfcbe over een: Dcz 

 rels van binnen zyn <wit , rond , en langwerp 

 bt opfebietende , alsze op de aarde raken. en z 



?, 00k 



zommige 

 aezer vrucoien werden zo groot , als een flag van rowl* 



Appelen, in Europa Malum Orthomafticum genaamt , 

 een goede reuk van zig gevende , als menze wat in de ban- 

 de wryft of draait 



zaam 



drag, 



gen zyn. Dezen boom vraagt na geen goede vette gromL 



Zonne ft 



fteen en puin . 

 ift y en dat nocb beter in pi 



Naam. In *t Latyn Limonellus , of Limo Tenuis, 

 mar t Malytze Lemon Nipis , van wegens bare dunne 

 Jcbelle: Op Ternaats Lemo Java; Op Amboins Auf- 

 fi Pipis , op Macaffar Lemo Capas , om datze niet veel 

 grooter is , als de bollen van Cattoen ; Op Banda Ufle 

 Crawo : Op Baleys Djohoe ; Op Sinees Suyn-cam , zyn- 

 de een generale naam van alle zuure Tjimnw, 



Men vindze van Java af 



occurrit , non in filvis , fed ubique prope domos plan- Oofter Eilanden niet in 't wild , maar 



tata ac diligenter culta. 



Fruftus autem per totum 



fert annum , fed uno tempore frequentiores altero. 



Ufi 



Horum 



ufu , quo omne ciborum genus fit acidum , auum om- 

 nes India? populi multo magis Limonum luccum in 



geplant , en naarft 



beeft de vrucbten meeft fiefgebeele 



Tie tyd meer , en de andere minder. 



Gebruik. Ret zap van deze Let 



lyks gebruik. , om alderbande koft 



• 



cibis fuis expetant quam acetum , excepta La&uca,, zap over bun koft 



Indifcbe Natien veel liever Lemoen 



quibusque hie fuccus admiftus optime fapit & jucun- 

 diflimus eft : Viridem ejus corticem faccharo quoque 

 condire folebant, totumque muria condire fruclum, 

 ut omni anni tempore ad manus eflet , quod fequenti 

 fit modo. Recentes Limones parum fricantur, donee 

 exterior viridis crufta decidat , dein acutifiimo ligni 

 apice punguntur , ut undique foraminulis fint pertufi , 



turn 



parum 



Salade ) en waar onder dit zap bet fmakelykfte is : de 

 groene fcbelle plagt men 00k in zuiker te confyten 3 om dat 

 menze ten alien tyden in buis zoude konnen bebben , en 't 

 welk aldus gefebiet. De verfebe Lemoenen vryft men 

 eerft een iveinig, tot dat 'er even de buitenfte groenigbeit 

 afgaat , daar na pikkeert menze met een fpits boutje vol 

 gaten , en weektze drie of vier dagen in verfeb water , op 

 dat de bitterbeit daar uit kome te trekken , dan droogt 



J J ' " ' tften in peekel 



lem exficcantur, ac tandem muria condiuntur, quod nemende daar toe Zee-water, dat men met zout zo dik 

 m aqua ht marina, qua? fale ita inpraegnatur , donee — '" *-* J -*»- - --■ 



ovum fupernatet , fique tali modo in bene obturatis jloten potten 



maakt , tot dat 'er een Ey op 





. , u fervari 



per menfem autem in muria depofitos e 

 antequam ufui adhiberi poflint ; Muria hi conditi 



1 



; 



bejig 



maant in peekel gelcge 

 gepekeld 



imones cum contrito fulphure mixti depurant & ex- bande feburft , en voortkruipende 



vreven Swavel gemengt , zuiveren en droogen op alder- 



& 



droge feburft 



ficca , loco fulphuris pulvis pyrius hruit , en als zulks te feberp 



fumitur, fique fit nimis acris , admifcetur 

 Tom, U. 



quan- 



O 2 



twee feberp e dingen verdoven malkan- 



der 



• 



1 



I 



•* 



