





II Seek. XLI. Hoofift 



AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



in 



Tabula Trigefima Prima 



De een -en- dertigfie Plaat 







Ramum exhibet Umonelli Madurenfo > feu Lemon 

 qui in Valent.pag. 190 itidem commemoratur* 



Madura > 



Vertoont cen Tak van dc Madurafe Liemit of Lemon Madura 

 genaamt, welke mede by Valent.pag. 190 voorkomt. 





Tabula Trigefima Secunda 



/ 



1 



De twee-en-dertigfte Plaat 



imum exhibet Limonelh Angulofi 9 qui Lemon 

 incolis Malaice vocatur. 



-Bafagi 



tfagi 



van de hoekige Uemis % die Lemon 



k « 



• 



CAPUT QUADRAGESIMUM 



PRIMUM. 



XLI. HOOFTSTUK 



Aurantium Acidum : Lemon It am. 







De zuure Oranje-Appel-boom. 



1 



Mnibus 



Malis Aurantiis quoque 



& 



/ 



agamus , quae peculiare conftituunt genus , 

 neutiquam artificiofa oculatione vel infitione ex prae- 

 cedentibus produci poffunt , uti quidam Europaei 

 fcriptores id falfo putarunc & fcripferunt : Uxc enim 

 poma per totam crefcunt Indiam in folo naturali , & 

 apud tales populos , qui artem infitionis non noyerunt, 

 neque callent : uti & certus fum in Occidentali mundi 

 parte nunquam fuifle inftitutam , ubi aeque in Mauri- 

 tania ac Guinea , quam in Occidentali India, ejusque 

 jnfulis totae occurrunt filvae fponte crefcentes horum 



or befcbreven 

 Appelen 3 of 



Indifcbe 



geflagt op baar zelven maken > en geenzints door konft 

 enting van de voorgaanda gejlagten voortgbragt zyn > ( 

 lyk zommige Scbryvers in Europa gemeent en voorge t 

 ven bebben : Want deze Appelen waffen door ganfcb . 

 dien , met of in een vafte gedaante 3 en 00k by zodan 

 Jtiatien , die de Enting niet en kennen > nog verftac 



tfcbiet 



Weft 



Weft 



Au ran riorum 

 minarunt. 



poma 



vind , 



iflcben van Oranje-Ap 

 nature <wajje?ide : 

 jft'Indifcbe Appelen nog al eenig verfc 



differunt ab Occidentalibus, uti in fubfequentibus id 

 demonftrabimus , dividentes ilia in acida & dulcia. 



Primo itaque Aurantia acida , vulgo Lemoen Itam 

 ditta , in excelfis crefcunt arboribus , quarum trun- 

 cus eft fatis craflus , non rotundus , fed angulofus , & 

 areis feu fulcis quafi excavatus : Ejus rami plurimum 

 eriguntur: Foliaque poft Pompelmoes maxima funt, 

 fed pars cordata minima refpectu reliquorum ; Totum 

 enim folium quatuor vel quinque pollices longum eft, 

 cujus pars cordata transverfum modo digitum magna 

 eft , & anguftiflima, ad oras fere non ferrata, in acumen 



definens, glabrior & obfcure magis virens quam in . 



prioribus , notabilibus coftis transverfalibus ac finuofis nelyker dwers-ribben en die wat bogtig 



verde- 



met de WeflerJ'cbe , ., - # „ 

 lende dezetve in zuure > en in zoete. 



1. De zuure Or am e- Appelen, in r t gemeen Lemoer 



am genaamt , wafjen aan een voljlagen boom , zynde dt 



amweldik, docb niet rond , maar <wat boekig , en ah 



et geuten uitgeboldt : De takken ftaan meeft regt over 



eind : Ret blad is <wel bet grootfte 3 naaft de Pompelmoes 



maar bet bertje bet kleinfte > na proportie van de andere 



Want y t gehele blad is wel 4. a 5. duimen lanky waar 



if, 



de. 



kanten bykans ongezaa i 



beftaaty enzeer final 



lop en- 



ladder , enf 



-yven 



fpi 



fulph 



fterk, enf* 



Spins longiores funt quam in ullis aliis generibus, 

 & longitudinem vulgaris acus adaequant, funtque fir- 

 miffinise & acute pungentes , praecipue in junioribus & 

 long's flagellis , in quibu^ digiti circiter longitudinem 

 habent, ex vetuftioribue vero ramis & rachibus plu- 

 limum decidunt, ita ut innoxie traftari poflint , fique 

 arbor diligenter a flagellis depuretur, facilem praebet 

 adfeenfum : Juniores vero arbores quam diu bra- 

 chium nondum cralTae funt , ubi que tarn in trunco 

 quam ramis fpinas gerunt acutas & horrendas : Flores 

 funt quoque albi , & ex quinque petalis conftru&i , 

 uti pracedentes , fed paulo majores. . . 



Frudrus fere fphaerici funt,ab utraque parte parum 

 compreffi fine tuberculis , undique autem foveolis 

 notati , colorem gerentes ex viridi nigricantem, licet 

 penitus fint maturi. Si vero nimis diu ex arboribus 

 dependeant , ab una faepe parte crocei feu aurantii funt 

 coloris , ac quidam etiam in totum aurantium acqui- 

 runt colorem, fed hi jam nimis maturi & emarcidi 

 habentur. Horum cortex fulphureum fpirat odorem, 

 fed minorem dulcibus malis, & craffitiem circiter ha- 

 bet maximi calami. Interna caro feu medulla in de- 

 cern fegmenta pelliculis feparata & divifa eft , ita tamen 

 arfte & firmiter aeque fibi invicem adhaerent quam extc- 

 riori cortici, ut non ita feparari poflint, ficuti in dulcibus 

 malis.Medulla autem ifta fuccofa admodum eft & muco- 

 fa, viscofa quoque & acidula,uti in Hifpanicis acidis Au- 

 rantiis , fed non ita grata eft , & cum parva mixta ama- 



ntie; 



weten , 



eenig andergejlagt 



naalden* daar 



Jlyf, enjieehende, inzonderbeit 



gegertenoflooten 9 daarzebyka 

 van de oude takken , en ryskens vallenze meeft af, zo dat 

 ze zonder febroom bandelen mag 9 enzo men den boom r. 

 jlig en wel van de febeuten zuiverd , dan kan men 

 rsnh sTpmakkebikbeklimvien: Maardeioneebomen. tot 



•den , zyn zo aan ft 

 n ftyve dooms bezel 

 yf blader -en gemaakt 



Ret 



of 00k wel wat grooter 





en 



Docb 



plat, zonaer bulten, docb rondom 

 mi verwe J<wart-grocn , al zynze ook 



de eene zyde wel wat boog-geel , of Uranje-vtrwg le 

 nxcrden , en zommige werden ten laatften ook in *t geheel 

 geel , maar die rekend men dan voor over-ryp, of mtdro- 

 gende. De fcbelle beeft eenfu 



Apfel 



diky 



iner 



tfte penne-febaft : Het binnenfte vlees of 



met 



Pefcbeiden: Maar bet zit ecbter zo vaft aan een , alsmede 

 aan de buitenfte fcbelle , dat men 't aaar niet affobellen 9 

 of tellen kan , gelyk als van de zoete Appels. Zynde bet 

 voomotmde binnenfte vlees zeer zappig , en watfmeng, 



ook wynacbtig zuur , even gelyk de Spaanfcbe zuure O- 



J ran} $ 



% 











