







i 



112 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II 



ride : In ejus centro plurima locantur oilicula femi- 

 nalia oblonga 3 ruzofa , & finuofa , quas corticem ge- 



•Mint- olKnm <Kr rrnfTiim fiih nun tannic nnrnnnfrpnQ 



*p. XLI 



1 CW/UUlttll L/V11AVMAM MVH.W All WWA liVilll UHIUIV Uik/AVMA4 



tem fubftantiam. 



i 



Arboris lignum pallida albefcit & fatis durum eft, 

 fed inde non mults vel magna? fabricari pollunt ma- 

 chine, quum adeo obliquum & irregulare fit. Haec 

 quoque fertilior eft quam ulla alia Limonum fpecies 

 in hifce regionibus obvia,quum per totum annum fru- 

 tflus gerat , licet in quotidianum decerpantur ufum: 

 In omni crefcit folo, fed potiffimum amat loca circa 

 sedes & hominum habitationes. 



Nomen. Latine Aur antium Aci&um : Malaice Lemon 

 Jtam h. e. Limo niger : Bandenfibus Ufle Mettin. Am- 

 boinenfibus UJfe Metten. 



Locus. In omnibus non occurrit aquofe India? in- 



ranje- Appels , docb zo aanzenaam niet 3 maar vermengt 

 met een kleine bitter heit : Omtrent bet midden zynze vol 



zaat-korrels , en die lankwerpig , gerimpelt 3 ofwat 

 ogtig, bebbende van buiten een witte dikachtigefc belle 

 " J J '~ '~' J "" J un ligt purper vliesken , 't -well 



Ret 



ifte witte beeft 



-» 



iji. 



. fcbeef, 

 Zynde deze boom ook vrucbt- 



bogtig, „ „ „ „ mutm 



boarder , dan die van eenige andere Lemoenen in dezeee- 

 iveften ; alzo menze bet beele jaar door , te iveten . vruv . 



beeft 



lyk gebruik afgephikt worden. Hy waft op allerlei grond 

 docb lief ft by de huizen en woningen van menfcben. 

 Naam. In "t Latyn Aurantium Acidum, na 't Ma 



Mettin. Op 't Amboins Ufle Metten 



ip Banda 



fulis ; 



J 



hocpomum, in Amboina lunt copiofiora, inTerna- 

 ta vero & Banda rariora inveniuntur. 



Uft 



Licet Aurantia hxc fucco plena fint, raro 



tamen in cibo,vel non ufurpantur, prafertim cruda, 

 quum eorum fuccus, licet vinofus,ingratus tamen lit & 

 cum quadam amaritie mixtus , in potum tamen fufticum 

 Pons di&um adhibentur , ad quem Lemoen Martin opti- 

 ma flint, licet hie infalubris lit potus, quum ex valde 

 fibi contrariis praparetur rebus , quae crudae mifcentur 5 



Men vindze niet op alle Eilanden van Water- 

 Indien , want op Java > Baley , en Celebes , zynze meefi 

 onbekent y in Amboina zyn y er veele , docb in Ternaten 

 en Banda vry <wat minder. * 



Gebruik. Hoewel deze Lemoenen vol zap.zyn,zo<uoer» 

 denze ecbter in de koft 3 of niet, of zeer weiniggebruikt, 

 inzonderbeit raauw , om dat bet zap , boewel <wynacbtig\ 

 een viezen fmaak 9 met een kleine bitter beit beeft • docb 



beji 



■pons ^ waar toeze naajl 



Arack 



gefonde drank blyft ; om dat menze maakt uit zeer jlry 



us 



nigricantia 



Arak 



raaaw 



prea depuranda & polienda , five Tola five cum con- 



tritis carbonibus mixta; Unde cuprum nitidum eft & of 



fwarte Lemoenen zyn wel de bequaamji 

 \ koperwerk mede tejlburen, bet z-y alleei 



iplendens , fi aqua ftatim abluatur , & ad folem exficce- 

 tur : Optima etiam funt pro capitis lotione 5 quum 

 depurent admodum, ac fudores detergant, nee ita 

 cutim mordeant ac prapcedentia 9 quem in finem pri- 

 mum fub cineribus etiam torrentur, donee externe 

 jiigrefcant 9 & adufta fint , quae turn diflecantur. Ad 



per zeer blank wert , wanneer men bet^ terfi 

 affpoelt , en in de Zon drog 



ift 

 veren zeer . 



booft mede te wqffcben, want zy 2 

 betfweet af, en byten zo niet op 



buid, gelyk andere Lemoenen, tot nsoelken einde menze 

 " h "" r Ji onderbeete affebe ' " ' 



Caffombae colorem tingendum infervire quoque pof- buiten fwart en verbrant werden, en ah dan fnyd 



funt, licet non fola fed aliis mixta Limonibus ;acprius 

 decorticanda funt , antequam fuccus exprimati 



etiam obfervatur, fi Cuprum hoc depuretur. 



quod 



ze midden door : Ook zo kan menze gebruiken tot h(t 



Caffomba-coleur ; boewel 



Huic alteram fubjungam fpeciem , quse plurimum 

 in Macaflara & Baley a occurrit , ibique Lemon Ma- 



j — __„„,,. ., WK ,, m w,\.m 



?rk daar mede wil febuuren. 

 Hier by zal ik nog een ander gejlagt 



)p Maca 



fcbellen 

 en koper- 



ritsja vocatur h. e. Limon Crifpus , & Nitor Piperis , Maritsja , dat is Lrmon Crifpus fen Nitor Piperis 



qui magnitudinem Limonis Nipis habet, vel paulo 

 minor eft , fed ab utraque parte planus feu compreflus 

 inftar Amboinenfium dulcium pomorum, externe ru- 

 gofus eft, & ubique verruculis inftar Granulorum Pi- 

 peris obfitus, unde & illud etiam nomen fortitus eft, 

 cortex vero ejus eft tenuis , qui adeo facile decorti- 

 cari poteft , ut medulla interna fit integra, ficuti in Am- 

 boinenfibus dulcibus pomis,ejus medulla eft acida, & a 

 MacaflTarenfibus in cibo quoque ufurpatur. 



Hujus ingens fpecies in Amboina occurrit, cujus 

 fruftus magnitudinem habent capitis infantis , externe 

 granulati , interne pauca gerentes oflicula , horum 

 autem caro debiliorem dat faporem vulgari. 



Nipis!, of 

 ler , docb onder en boven plat , gelyk. de Amboinze 

 Appels , van buiten rimpelig , en digt met vratjes, 

 et peper-korls op malkander bezet , nvaar vanze ook 

 naam beeft , maar de febel is dun , en laat zig zo 

 if fcbellen , dat bet binnenfte merggebeel blyft , gelyk 



iszuur* enwerd 



Appels, bet mer 

 < de Macaffaren mede in bun koft 



f 



Men beeft in Amboina een en 



■ 



l 



kop 



van 



zaaden 





wat laffer van fmaak dan aan *t geemeene, 



A T 



TabuU Trigefim* TertU. 



o 



u 



T 



G G 



Ramum exhibet Aurantii Acidi , quod Lemon It am Malaice 



vacatur. 

 A, Junior em ramum denotat fpvnis fuis adhuc armatum. 



Van de drie-en dertigft 



Vertoont een Tak van de zuure Oranje Appel 



Itam op 't Maleits genaamt wert. 

 A. Wyft aan een jong Takie met zvn 



Lemon 



• 



o 



T 



O 



A A 



M 



K 



G E. 



Uti Limonum , fie & Aurantiorum plurimae funt varietates, 

 quae a variis enumerantur au&oribus ,• eftquc hxc Aurantium 

 vulgare medulla acri. Terror. Hejper. $77* & Boerh. Jnd. H. 

 L. B.p. 159. ubi reliquas vide varietates , nee non plurimos 

 citatos ati&ores in Sloa*. Catal pi. jFamaic.p.iio. atque ele- 

 gantem Figuram in BlachweU Herbal. Tab. 34$. &c 





• 



Haec porro fpecies nomine Lemen Wtm a Falent. in 



Ambojn. P. 190 defcribitur 



Gelyk van de Umoenen , 20 zynder ook van de Oraqei 

 Appelen zeer veel veranderingen , dewelkeby verfcheide Schry- 

 vers opgetelt werden: En dit is de gemcene Oranje - Appel % 



£ e J. ce .j zuur mcr S of M P van denarius befchreven in zyn 

 Hejpertd. en fag. $77verbeeldt,- zie mede de Index vznBoer- 

 have over de Leidze tuyn pag. 139. alwaar verfcheide zoor- 

 tcn aangehaalt werden ; en zeer veele Schryvers over deze 

 zoorten vind men verzamelt in de Catahge van Sloan* pag. 



zio. en een fraaye Figuur daar van in Blabwel. Herbal.Tab. 

 349^ &c. 



e naam van Lemon Wit am. 





CAPUT 



Valevt. in Ambons befchrjving 



XLII 





\ 



