\ 





• 



I 





/ 





HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. XLII, 



Pomum Aurantium & Italicum Pomeranfi dcrivatum 

 efle. Ego vero puto cun&a haec nomina ortum futim 

 duxiffe a nova Graeca voce «/>*»*«»» , & hoc ab Ara- 



' Perfico Naring feu Naran 



nen Oranje-Appel , en bet Italiaanfe Pomeranfi gederi- 

 veerd zyn : maar ik oordele , datze allegaar afkomjtig zyn 

 van bet motive Grieks Nerantion , en 't zelve van 't 

 Arabifche Nerang, of bet Per -JiaanfeN aring, o/Naran; 



denotant fruftum, quam vocem fine dubio Occiden- waar.mede zy deze vrucbten benoemen, en bet welk de 

 tales ^thiopes olim in Hifpaniam induxerunt, quod w-*-ak. */™ u..;+„„ —m.i .~ We .•„ .«**_•_ ~.i, 



poftea in Naranfa degeneratum fuit. Novi vero La- 

 tini nominis originem ignorantes dicunt Aurantium, 

 quod melius cum aureo colore & nomine Pomi Aurei 

 quadrat : Javanis dicitur Djerroc Lecki 9 Macaflarenfi- 

 bus Lemo Songalea h. e. Limones Sinenfes , Amboi- 

 nenfibus vero MaJJuJJu. Sinenfibus Tyng-Cam. 





Romani cuidam Palladio honorem & gloriam tri- 



Wefterfche Moren buiten twyffel eertyds in Spanjen zul- 

 len gebragt bebben, en daar men dan Naranfa van ge- 

 maakt beeft ; maar de nieuwe Latinifien , des woords oor- 

 j'pronk niet verjiaande > maken boat wn Aurantium % om 

 dat bet beter met de gout-venvige colear > en den naam 

 Pomum Aureum zoude overeenkomen , op Javaans Djer- 

 roc, Lecki, op Macajfaars Lemo SongaI£a, dat zyn 

 Sineeze Lemoenen ; op y t Arriboins Maffuffu. Op Sinees 



Tyng-Cam. 

 De Romeinen bebben eeHen Palladius de eer toegefchre- 



i 



buerunt , quod primum Afiatica Citria & Limonia ven, dat by de Afiatifcbe Citroenen, en Lemoenen voor 



mala 



erum eft, de Aurantiis vero neutiquam,quum 



Hefpprium Pomi fads declared ex occidentali- 



luum 



bus mundi partibus proveniiTe , ac praterea 

 Orientalia* ac praefertim Indica aurantia ab Wiipani 



de eerfteniaal in Italien zoude gebragt bebben , en dit kan 

 van die vruchten voel voaar zyn > maar van- de Oranje- 

 Appels geenfints 5 om dat den naam Pomum Hefperium 

 genoegzaam uitwyfi > datze uit de Wejlerfche deelen des 

 iveerelts oorjpr onkelyk zyn , en ook , om dat de Orientaal- 



cis & Occiden tali bus nimium differant tarn foliatura, fcbe 9 inzonderbeit de Indifche Oranjen, te veel van de 



uam colore fru&uum viridj 



Spaanfcbe en Wejlerze verfcbillen , zo aan bladeren , ah 



dendum eft , neque Occidentalia Aurantia ex Orienta- aan de groenbeit van de vrucbt. En waar uit men dan 

 libus > neque e contra Orientalia ex occidentalibus , ook ligt befluiten kan , dat nog de Wejlerfche Oranjen van 

 ac multo minus utraque hsec per artem & infitionem deze Oofterfcbe 3 nog ter contrarie de Oojlerfche van de 



propagata 





L 



JVejlerjche , en veel win alle beide , door konft van En- 

 ting van de Citroenen voort gebragt zyn. 

 (lis repe- Plaats. Men vintze bykans door alle de Oojlerfche Ei- 



usque in landen, als Java* Celebes, en de Moluccos, tot in 



Amboina toe. 

 Gebruik. Zy nverden meejl raauw gegeten , hy bete 



ritur, utiin Java, Celebe, & Moluccis , 



Amboinam. 



Ufus. Plurimum cruda eduntur hsec mala 



bus diebus , ad ftomachum refocillandum , ft 



vacuo conducunt ftomacho. Chinenfes in fua patria ineen lege magei De Sineezen bebben in baar Land , van 



dagen 5 om de mage te ververjcben , docb zy pajjen bejb 



jlegantifllmos fphaericos habent 



i|)ecie , qui vulgaribus minores funt 5 quos totos fac- 



charo 



de tweede zoort y zeer fraye ronde Lemoenen 5 ten Jlag 

 kleinder , dan de gemeene , dieze wetengeheel te confyten y 



doende maar eenige fneden daar in , en drukkenze dan 



nosque comprimunt forma majoris difci , in quibus nul- plat neer 3 in de gedaante van een 



en waar 



9 



in men ook geen , of immers gants weinige bitter beit ge- 



plenis ollis ex Sina in alias transferuntur regiones: nvaar voerd , werdende ook met geheele pott en vol uit Sina 



j 



modo , fed non ita eleganter faccharo 



fimili illos condiunt na andere plaatzen vervoert : De Sineezen op Java woon- 



acbtig maken dezelve insgelyks , docb konnenze zo wel niet 



runt ac in Sina hoc lit. 



fes ifti in alias transferunt terras penitus 



Eadem quoque mala Chinen^ candalijeeren 5 als in Sina gefchiet : Van dezelve Lemoe 



quae gratiffima 



t • 



> ^ 



m 





• • 



nen brengen de gemelde Sineezen ook uit baar land eenige^ 

 die gebeel gedroogt zyn > en tuffcben pdmpier bewaart 

 Hjooraen , vallende zeer aangenaam voor zieke luiden. 







o 



u. 





T 



G G I N G 



> C 





/v 



• 





tfabtiU Trigefii 





\ 



t? 



•>. 



i *• • 



. 





? 



4 V 



Van de vier-en-dertigfl 





\ 





. - 



l 



>* 









Qu» ramum exhibet Aurantii Sinenfit^ quod Lemon Mams 

 Tsjina Malaice vocatur. 



A. JuTMrem denotat ramum (pints armatum. 



B. Fruftum feparatum , & majori exprcffum fpccic , ut melius 



dignofcatur. 



^ 





j 





* 



t 



ewelke vertoont een Tak van de Sineefe zoett Appelen \\ die 

 Lemon ManisTsjina op Maleits genaamt wert. 

 . Wyft aan een jonge Tak met zyn doornen nog b£zet. 

 i Een afgezonderde vrucht, en grooter vtrbeclt f op datze 

 beter onderfcheiden zoude kunnen werden. / 



jf 



' 



' f tr^prr 



o 



A T 



O 





P 



A 



IVLE 



K 



■ 



G 







Mains Aurantia Sinenfis vocatur haec arbor a Jonjt 

 Dendrol. p. 16. & in Sloan. Cat at. pU Jam 

 rantium Sinenft a Ferr. i 

 IWaTus Aurantia humilis a Cafp. Bauh. in Ti\ 



Tkkn. in Altnag. fag. I 



rienfra a Valent* in Hijtor. fimpL reform, pag. 2 it* & in 



Ambo'rn. deftript* pag. 189. quae porro con venit cum ilia , quae 



Malus Aurantia regia * dulcis, Zeylanica vocatur in Theft 

 Zeyh pag. 39- &c. 



■k 



rr 



4i 



Deze boom 



Jonfi 



ndrol 



Malus Aurantia Sinenfti 





d€ Jamaije flatten pag. 211. en Aurantium Sinenje van Ferr* 



in zyn Hejperid. pag. 430 r en is die boom r die de laage Oranje- 



Flukn. in Ah 



ifp kauh. in zyn Fiuax 



v 



. 



\ 



\ 







Hi ft or. Jtmpl. reform, p. in. en gemeene S 

 Valent. in de befchryving van Artibdin. pi 

 dezelve is , die Malus Aatdntia regia dulds a 

 werd in myn lTbefaur. r Zeylon. pag. 39. &c 





\ 





•\ 



• 



1 « 



. . 



» 



li.tw 



•■ 





*■>. ^ 



*\tt* 



D! 







J 



» * 



• 





*Hv^ , 









V 







* * 





V 



^f 



t 



.. 



't v 



... 



1 



v» 



.-. 



/ 





} 



* • 





U 





-. 





• r 





■ 





' r » 



% 



i » 



I 



. 



■ > 



» W 





k 



' . 



* 





I 



■ t i 



V * 







4" 



% 





• 1 



\ 



J 



• 









F *% 





' ■ 



^ ' 







rv 





• 



A 





\ 





CAPUT 



* 

 ^ 



- 





XLIII 





I 



I 









^ 



