N 













UBoek. XLIV. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. u 7 



CAPUT QUADRAGESIMUM XLIV. HOO 



QUARTUM. 



T 



T UK 





Malum Indicum. 



Vid 



ara. 



H 



Mc arbufcula in Amboina eft exotica, & ante 

 paucos modo annos ibi dedu&a , fruftusque jam 

 incipit optime producere , non tarn alte vero 

 excrefcit ac in Occidentalibus regionibus , arbufcula 

 enim hie tantum eft,incurvo & obliquo ftipite , non 

 ultra crus craflb , qui in plurimos dividitur ramos , 

 comaraque format denfam. 



Ramorum cortex eft glaber , ex flavo ruffefcens , 

 in ftipite vero fcaber eft & fiflus , digitum craflus : Li- 

 gnum eft durum & nodofum. Folia cum mali foliis 

 conveniunt , fed minora funt & rotundiora , binos vel 

 binos cum dimidio pollices longa, paulo minus lata, 

 fuperiusob " " ~ ~ 



* 



D 



Indifthe AppeUBoom. 



r t boompje is in Amboina uitlands , en eerft voor wei* 

 nige jaaren aldaar aangebragt , docb begint nu wel 

 y dragen , maar is in lang zo groot niet als in dt 

 Wefterfcbe Landen ; want bet blyft maar een klein boomp- 

 je , met een krommefebeve ftam j niet boven een dye dik> 

 en die zig ecbter in vele takken verdeelt , midsgaders daar 

 mede een dine kruin maakt. 



De fchorjfe van de takken is effen , en uit den eelen rot. 

 maar aan de ftam isze zeer ruig gefpleten , 

 ger dik : Ret bout is bart en quaftig. De bladeren gelyk 

 die van den Appel-boom, docb eenigfints kleinder , en ronder> 

 2. en 2{. duimen lank , en wat minder breet 9 van voren 



wel 



foret 



in 



ftompe en gebrokene jp 



yfze afgefneden of 



prope petiolum concurrunt , & quasdam laterales 

 coftas habent , ad oras vero tenuiter ferrata funt , in- 

 ferius mollia & albicantia inftar Salvia?, faporis mucofi 

 cum levi amaritie , fere inftar Althaea? , cum qua o- 

 dor etiam convenit ; Ore manducata vel manibus in 

 aqua contrita fpumam dant inftar Saponis , fed fine a- 

 crimonia , folitaria autem in rotundis & firmis locan- 

 tur ramulis , & ad fingulorum ortum una altera ve bre- 



ifgevreeten war en, met drie febuinfe fei 



den ft eel fzamen ftoten , en nocb eenigerib- 



van onderen 



betjes 



fyn 



ijmaakfmerig , met een 



zagt , en witacbtig als Salie 3 



kleine bitterheit , bykans als Althaea , waar mede den reuk 

 ook overeenkomt, in den mond gekaaut * of met de banden 

 in water gevreven zynde zo febuimenze als Zeep , docb zon- 

 der feberpigbeit , zyjiaan enkel aan ronde en ftyve tak- 



inftar Rofe Caninae 



mcurva 



jes 



qucB in inferioribus 



tj 



zommige 



rjpronk een of twee korte enftyv 



fte krom, en 



etiam ramis apparet , ubi folia jam fuere prolapfa. 

 Injunioribus arbufculis longitudinem Limonum fpi- 

 rarum obtinent , in adultioribus vero breviores funt 

 haefpinae , ac plurimum decidunt. 



ex foliorum alis progerminant plures fimul 

 infidentes petiolis , qui primo grifea exhi- 

 bent capitula , quae dein Me aperiunt in flores ftellatos 

 feu rofaceos, ex quinque albicantibus petalis conftan- 

 tes cum brevibus quibusdam ftaminibus , inodori,* 

 Fru&us bini ternive fimul dependent forma Ovorum 

 Columbinorum vel paulo - - 



brevibus 



^ j 



adhaeret, inmat 

 Olivas , quidam 



peduncul 



ani & 



femi 



parvorum prunorum 



Roja Camm acbterwaarts gebogen , dewelke men nog ziet 

 aan y t acbterfte der takken , daar de bladeren al afgeval- 

 len zyn : Aan de jonge boompjes zynze zo lang als L 

 moen-doornen , maar aan de oude werdenze korter , en val- 

 len meeft af. 



Het bloeizel komt voort uit den feboot der bladeren 

 vele by malkanderen , op korte fteeltjes , zynde eerft gry'- 

 ze knopjes , die daar na kleine gefternde bloempjes Wer- 

 den , uit vyf witte blaadjes beftaande , met eenige korte 

 draatjes , zonder reuk , de vrucbien bangen twee of drie 

 by malkander , in de gedaante van Duiven eyren : of een 

 weinig grooter: van acbteren wat plat 3 en met een kuilu 

 je , daar den ft eel in float of aan vaft is 3 onryp zynde , 

 gelykenze zeer wel balfwaffen Olyven , zommige blyven 

 iankwerpig , en zommige Werden wat rond . ah kleine 



'o flavefcunt, tenui pelli- 

 cula obducti lunt j , inftar noftrorum Europaeorum 

 Malorum. Sub hac duriufcula , fed fuccofa reconditur 

 caro , quae in Amboina nunquam fatis dulcis eft, fed au- 

 ftera inftar Prunellorum , odoremque habet oleofum, 



in eius centro ofiiculum durum invem'Mir nnn fl-no- 



pruimen 

 geel 



Ippel-groen , en ten laatften 



-. -, -p. , -. ., -o w ~r Europieffe 



Appelen: Daar onder leid een bardacbtig docb zappig 



vlees y 



maar wrong* 



gelyk Jleen, daar by wat Olyacbtig van \reuk > vmlm 



m harden Jleen, gelyk een Olyven ft 



granulatum 



geftreept 



of gerimpelt 5 en 



Hi 



van t _ omleggende vices gemenelyk los is , deze vrucbten 



and ere Landen veelfc 



fruftus aliis in regionibus multo funt elegantiores & Amboina, jazelfs op 



i. 



majores quam in Amboina } immo in ipfi vicinis Ce- 

 lebe & Baleya , ubi arbor magnitudinem Limomi ac- 

 quirit , frudlus Vero eft tarn magnus & rotundus 

 ac minor Limo Nipis , fi maturus , flavefcit , faporem 

 habens dulciorem & fuccofiorem Amboinenfi , cum 



parva tamen adftri&ione. Optimus cenfetur 



lenfis, Aracenfis, & qui in provincia Patina, in ?ii- 

 periore Ganges fluvii parte fita , crefcit ; licet Portu- 

 gallici fcriptores optimos dicant Balaguattenfes , qui- 

 que circa Malaccam crefcunt , ibi enim tarn magni funt 

 acfi mediocre effet pomum , fuccofi ibi quoque funt, 

 vinofi , ac dulcis faporis. Hie in Amboina lente fuos 

 producunt fru&us , ac binas habui arbores femper flo- 

 rentes , nunquam vero frucl:us gerentes usque in ofta- 



den boom zo groot werd als een 



^k V A lb _ _ 



vrUcbt 



pis 

 zappiger 



boom , en de 



ypbeit, vanfmaak 



v 



, dan de Amboinfe w 



zdmentrekking : De alderbefte acht men te groeyeninBen- 

 gale , Aracan , en in de Provincie Patna , boven aan de 

 Riviere Ganges gelegen , boewel de Portugeefe Schryvers 

 den prys geven aan die van Balaguatte , en die ontrent 

 Malacca waff en , want zy werden aldaar zo groot , als 

 een middelmatig appeltje , ook zappig en wynacbtig zoet ; 

 Bier in Amboina dragenze langzaam , en Wy bebben al- 

 bier 2 . bomen gebad , wat kleinder dan de voorgaande 



vum 



bloeyende. maar 

 tfte jaar 



igekapt 



9 



tot in 

 daar 



femina 



fuere arbores , auae quarto jam 

 fruftus , fed multo viliores ac minores quam in illis 

 regionibus, in quibus indigenae funt, menfe Decem- 

 bn florentes , fru&usque maturos Martio & April! 

 menfibus exhibentes. 



n Cbriftopb. a Cofta Cap. 51. fcribit , hafce arbores 



onibus calidiflimis menfibus contintio per 

 volantes formicas quafi inhabitari , qua3 in :'pfarum 

 ramis Gummi Laccam praeparant , quo gummi hi ra- 

 mi penitus funt obdu&i. 



Nomcti. jLatine Malum Indicum juxta Portugallicum 



Man- 



na zynder door andere luiden, van vreemt zaat wedet 

 aangequeektj die in 't derde jaar overvloedig vrucbten 

 droegen , docb veel Jlegter en kleinder dan in de Landen 

 daarze van daan quamen , bloeiende in de mand December. 



ypende in Maart en April, 



fih 



Chriftoph. a Cofta ^ Caj 



die voornoemde Landen dezen r „ w nm 



durig ziet beladen met eenjlag vanvliegende 



op ceszelfs takken bet Gummilacca prepm 



men bet zelve daar ziet ombangen. 



men 





ijfonge 



Naam. In 't Latyn Malum Indicum ; Na 'i P 



% 



geefch 



• 









■ 



\ 



* 



