• 



\ 











11S 



IIERBARII AMBOINENSIS 



Man/ana vel Majfana da India Acoffoe 3 uti & in India 

 quoque dicitur l^eteri , & juxta ilium fcriptorem jS^r & 



Zrffcr II. <**/>. XLI V 



geefcbe Manfana of Maflana da India, uit gemelde a 

 . . _ . . Cofta, gelykze ook mede in India biet Veteri, enna 



Bvr. Malaice Vidara , vocaturque in Macaflara ac dezelve Scbryver Ber , en Bor : Op 't Maleyts Vidaro 

 porro in hifce adjacentibus infulis Balis Bucket. werdende ook ' "' ~ 



Locus. Plurimum occurrit haec arbufcula per totam 

 veterem Indiam , ac porro in Bengala , Aracana , & 

 Malacca uscjife in Javam & Baleyam, unde tranflata 

 clt in Celebem & Moluccos , hie vero & in Banda 

 raro reperitur mukumque degenerata. 



Ufus. Fructus hi crudi comeduntur , magno cum 

 appetitu in iis regionibus, in quibus indigeni funt, dat m 

 proximeque accedunt Europaeorum malis tarn odore komen 

 quam fapore , hie autem loci parum aeftimantur ob Maar 

 eorum acerbitatem , & ab omnibus fcriptoribus pro vrang 



op Macaffar , en voorts door deze omlegs, 

 de Mianden genaamt Balis Buckol. ' 



Plaats , Men vindze meeft door gants oud-Indien , en 

 voorts door Bengalen , Aracan , en Malacca , tot op Ja- 

 va en Baly , van waar by gebragt is na Celebes , en de 

 Moluccos , maar weinig vind men bem albier , of in Banda 

 en als gezegt, van de originele veel ontaardende. * 



Gebruik. Deze vrucbten werden raauw gegeten $ en 

 dat met groten lujl , ter plaatzen , daar zy origineel zyn; 



Europifcbe Appelen in reuk enfmaak naaft by: 



Jujubae fpecie feu Zizyphi habentur , plurimum ob 

 formam , fed viribus maxime differunt : Hi enim au- 

 ileri fruftus non profunt pe&ori ad illud depurandum 

 & liberius reddendum , fie neque exficcari pofliint, vel 

 in alias transmitti regiones,uti iftae Jujubae : nihilomi- 

 nus tamen quidam nos docent Malaicenfes Amboinam 

 inhabitantes,femi-maturos hos fruftus comeftos condu- 

 cerepe&ori ad depurationem ejusque Afthma , ut & ad 

 ventriculum corroborandum, fitimque fedandam, quod 

 ( ulterius indagari poteft ab iis , qui hoc defiderant : Ego 

 aliique mecum comperti fumus pe&oris oppreflionem 

 caufiare , & ftomachum aggravare , quod tamen line 

 praejudicio de Orientali Vidara dictum eft. Folia in 



Jujuben, In 't Latyn Zizyphus gebouden : Meeft we- 

 gens baare gedaante , maar in kragt merkelyk daar van 



rfcbillende 



borft 



maken , zo kan menze ook niet drogen en verzenden , ge- 

 lyk dezelve Jujuben, docb niet te min , zo leeren ons zom- 

 mige Maleyers bier in Amboina , dat de half-rype vrucb- 

 ten gegeten goet zouden zyn , om de borft te zmveren 

 en ook voor een korten aqffem , als mede datze de mage 

 zouden verfterken , en den dorft verflaan , '* welk onder- 

 zoeken mag die gene , die bet luft. Ik, en anderemetmy, 

 hebben bevonden , datze de borft benauwen , en de mage 

 drukken , bet welk nogtans zonder vooroordeel van de (Jo- 



aqua contrita fpumam excitant, qua caput lavatur & fterfe Vidara gefproken %;y; De 



corpus in febribus ardentibus & Cephalalgia. 



zelve febuimen , en daar mede wafebt 

 booft en lyf, als men koortzen en brand beeft 



Hujus arbons radix, quae externe ex ruffo flavefdt, De wortel van deze boom, zynde van buiten ros-eeel 



quam maxime convent cum Ligno Colubrino , un- beeft groote gelykeniffe met bet flangen-bout ; en iaar 



de & quidam putarunt ejusdem efle generis , licet om men ook gefuftineert beeft, datte van eenderln a 



m hac radice parva tantum obfervetur amarities, & Jagt waren, boewel men aandeze <wortel maar een klelm 



maxime in ejus cortice, cum notabili adftriftione , 

 quae in Colubrino ligno non obfervatur ; Radices fu- 

 pra memoratarum fterilium arborum amaritiem infu- 

 per praebebant notabilem , quae in frugiferis hodier- 

 nis non detegitur. 



Hujus radicis cortex cum pauxillo Puts jock, Pulafa- 

 ri , & tofta Cepa contritus & hauftus dolorificum curat 

 fanguinis miftum ; Baleyenfes duro utuntur ligno 

 ad manubria Parrangs feu majorum cultrorum, fecu- 

 rium , fimiliumque inftrumentorum. 



Anno 167a Vidarae femen ex Batavia in Amboinam 

 fuit transmilfum , quod fexto demum anno excreve- 

 rat in arborem craffidei & magnitudinis Limonii , quae 

 corticem habebat profunde fillum , quo Baleyenfes in 

 deco&o utuntur ad omnes Diarrhaeas. 

 , Ejus fructus paulo majores erant vulgaribus hujus 

 regionis , minusque aufteri , ac melioris faporis : Fo- 

 liorum fuccum cum pauxillo aquas contritum & ex- 

 preflum propinant quoque in febribus ad ardorem fi- 

 timque exftinguendam. 



lis in regionibus , in quibus hae arbores funt copio- 

 fae , folebant folia haec cum aqua contrita adhibere ad 

 cadavera abluenda. 



In Timora, aliisque locis duplex hujus Vidarae oc- 

 currit fpecies , cujus una fpecies majores & dulces 

 praebet fruftus , altera vero minores & aufteros, uti 

 Amboinenfes , utrique in mediocribus crefcunt arbo- 

 ribus inftar Limonum, quaeque truncos gerunt incur- 

 vos. 



In Java altera quoque occurrit fpecies , quae ibi F?- 

 dara Puti vocatur, plurimum filveitris , & circa litus 

 crefcens , fed raro fru&us gerens , cujus folia fubtus 

 magis albicant , quam vulgaris ; optimi vero habentur 

 hujus arboris fructus , qui in Malacca crefcunt. Craflae 

 ejus radices multum ad ufum Mcdicum expetuntur, 



2uae notabilem habent amaritiem , ita ut pro Ligno 

 lolubrino debiliori haberentur, cum quadam tamen 

 adftrictione Vidarae propria. Multum afiumuntur 

 contritae ad febrium ardorem reftinguendum , ventri- 

 culum corroborandum , ac biliofos vomitus filtendos. 





In vulgaris Vidarae foliis quibusdam in annisac plu- 

 rimum menfe Februario talia obfervantur crania ,qua- 



lia fupra defcripta funt Capite 33 de Granato. 



?ft in de feborffe met een 

 ' ftangen-bout 



De 



nvorielen van de bovengemelde onvrucbtbare boomen bad 



een 



gende , die men nu beeft , kan menze qualykproeven. 

 • De feborffe dezer wortel met een weinig Putfiock , Pi 

 laeiari , en een gebraden Ajuin. gevr even , en gedronken ,g 

 neeftbet pynlykfte en bloedige piffen. De Baleyers gebru 

 ken bet barde bout tot ftelen van bun Parrangs , of bo\ 

 meffen en beitels , en Under timmer gereetjebap. 



Ao. 1673. I s van Batavia bet Zaad van Vidara 1 

 Amboina gebragt , 't ivelk in 't 6de jaar een boom >wai 

 zo groot en dik als een Lemoert-boom , met een groote 

 fpletene feborffe , die de Baleyers gebruiken tot dec* 

 tegens alderbande buikloop. 



De vrucbten ivaren een weinig grooter 



e- 



ie 



Het zap 



nvat beter vanfmaak 



tgeperft , gevenze ook binnens lyf 

 brand van de koortzen te verminderen. 



life 



gebruik 



plagt 



Op Timor , en andere plaatzen beeft 



dara, 



rfi 



en 



mboinfebe , beide groeiende aan 



ft 



boomen, gelyk Lemoen-boomen 



dara Puti noemt , 



No^ beeft men op Java een zoorte, die men aldaar Vi- 



meeft in y t wild, en omtrent bet ftrand 

 groeyende , docb weinig vrucbten dragende , en welkers 

 bladeren van onderen witter zyn , dan van de gemeene , 

 werdende voor de befte gebouden de gene , die op Malac- 

 ca waffen , de dikke wortelen warden veel gezogt tot de 

 Medicyne , want ze bebben een merkelyke bitterbeit , zo 

 dat menze voor flangen-bout zoude acbten of aanzien , dog 

 met een zamentrekking , de Vidara eigen. Zy werden 

 veel gevr even , en ingenomen , om den brand van de koort- 

 ze te verminderen , de mage te fterken , en bet galacbtigt 

 br oaken te beletten. 



Op de gemeene 



vonden , 

 gezegt. 



ft in February diergelyke doods-boofd< 



boven, Cap. 33. van de Granat 



* 



' 



\ 





/ 





EXPI.I- 



j » 



. . 



VYT 







