

s 





' 







iao 



HERBARII AMBOINENSIS 



lutis inftar ferici, flamina quasdam in ccntro geren 



Liber II. cap. XLV 



tes. 



rum 



ab inferiore parte latiores , 



inftar 



funt 



maturi , maturi vero ex oblongo-rotundi funt inftar 

 Prunorum vel Lanfiorum , prope petiolum femper an- 



guftiores, ibique foveola inprefli, majores funt vera yfo?/ op 'tfmalft 



binnenfte zyde met een zagte wolligbeid als fulp 

 binnen met eenige draadjes. 



De vrucbten bangen ook twee en dtie by mi 

 als Olyven , aan 't voorfle of onderjie eind wai 

 zo long zy onryp zyn , maar de rype werden Ian 



pruimen , of Lanzen bier te lande , alt 



^ J J • — — -<— ^\JT ""* J *41**j\/l W^J A Will W ▼ W I I 



Vidara hie loci , & maturi fulvum prsebent colorem^ 

 viridibus maculis externe variegati. Paucam gerunt 

 carnem , & faporem dant acidorum pomorum , inclu- 

 dentes nucleum magnum oviformem, in lignofb, qui 

 fragili putamine continetur, eftque albus, & cinerea 





pellic 



quodp 



eft,fi enim plures tribus comedantur, vertiginem capitis 

 cauffant, ventrisque commotionem, unde & nautas 

 noftri illos Scbyt-pruimkens feuNootj ens vocant, quum 

 inprudenti ingurgitatione ipforum experiantur effe- 

 ftum: Caro exterior innoxie cruda poteft ediadfitim 

 fedandam, vel quod melius eft, fi muria fuerit con- 

 clita, & inftar aliorum Salgamatum ufurpetur. 



Inmaturi 



fed fere 



cum quadam adftriclione ; Arboris lignum eft durum, 

 folidum, &durabile, radices vero font craffe , &in 

 arena prorepentes : Nullibi lastius crefcit haec arbor 

 quam in litore, ad fines & limites filvarum, vol in ter- 

 ra fabulofa, quae plana eft, arenofa, & lapillis mixta. 



Nomen 



itine Vidara 

 MaldivenfL . 



Malaice Vidara 



Bucola lingua vocatur iff tam UJJiL 

 Littoreus, quum fpinis fuis & acic 



modo ex Limonum genere videati 



_ Locus. In omnibus occurrit Am 

 fed non in omni littore « nlurimse 





Hitoes 



^^ ^ — — — — . ^— — — w w v w ^W 



Loeboes ora crefcunt, ut & in Celebe &Baleya,cLC for- 

 ' te in pluribus aliis infulis. 



Ufus. In Amboina raro ejus fru&us ufurpantur & 

 tantum a plebe inter pifces vel alios cibos crudi edun- 

 tur ad appetitum excitandum, & in itineribus ad fi- 

 tim fedandam , primo autem decorticandi funt, addito 

 pauxillo Salis , a quibusdam etiam muria condiuntur: 

 Interni nuclei funt fatis fapidi , fi crudi edantur , fed 

 uti fupra indicatum fuit , vertiginem cauffant , & alvum 

 commovent, in uno vero magis quam in altera: Vi- 

 di enim fex feptemve tales nucleos bonum prabere 

 purgans fervo, quum alii e noftro populo dicebant 

 detrem quidem VeCe comedifle , pluresque defidera- 

 bant , nee quidquam aliud expenebantur nifi levem 

 vertiginem , & paucam ventris commotionem. Iidem 

 hi nuclei innoxie quoque edi poflunt aqua incotti , & 

 dein conruii , fi per unam alteramve noftem in aqua 

 macerentur pura , talique praeparati modo, Saguman- 

 tae mifcentur, & ex illis Sagu-panis coquitur 

 Affa Hudi incolis editur. 



, qui 



v ■ 



morbum 



ad ligneos nempe 



curant, Malaicenfibus Upas J 3 , 

 eft Colica flatulenta : Lignum 

 patur uti Lignum Sappan didtu 

 clavos in nayibus. 



Ridicula quorundam ars & opinio efl: , qui hujus 

 arboris fruclus colligunt , fi fponte fuerint delapfi , ita 

 ut eorum apex terras fit inhxus , 6c inferior prope 

 petiolum pars fit elevata ; eos aliis mixtos cibis ob- 

 jiciunt felibus, unde putant horum appetitum excitari, 

 quo melius mures capiant. 



Hae arbores feu frutices in binas dividi poflunt fpe 





Vida 



fpinofas & mites, quarum prima proprie eft 





chibus ; hujus folia maxime <juoque Limonis Nipis 

 folia referunt, & cortex trunci atque radicum nota- 

 bilem habet amaritiem : Altera fpecies oblonga & 

 glabriora gerit folia, & raras vel fere nullas fpinas in 

 rachi ; Prima? fpeciei radix in ufum Medicum adhi- 

 betur, quse detruncata conteritur & cum aqua pre 

 pinatur. Ad ardorem vero exftinguendum in febri- 

 bus ardentibus,& contra abdominis & artuum lancina- 

 tiones ramorum cortex eft demordendus , & cum Pi- 

 sanga mafticandus, & ipfi quoque rami fineferro funt 



ab- 



<wat grooter dan de regte Vidara bier te Lande, en ryp 

 zynde boog-geel , ook met eenige groene plekken , van bit- 

 ten gefpikkeld : Zy bebben maar weinig vlees , enfmaken 

 als zuure Appelen , van binnen e en grooteEivormigekorreV 

 ofnootjen bebbende, bet welk in een boutacbtige docb broflebe 

 Jcbaal verbergt een witte beefi , met een grauwe vlies- 

 ken bekleed , van fmaak en fubftantie , als ■ de HaTel-noo- 

 ten , zynde <wel lieflyk om raauw te eeten , docb niet zon- 

 der gevaar , want als men meer dan drie daar van nut- 



tigt 



buik ? waaromze onze Matroft 



booft 



pruimkens of ., „,„ ^ vri -uu^g n ge 



mjwelging der zelver kragt gewaar geworden zyn : Het 

 buitenfte vlees kan men zonder zorg raauva eeten, omden 

 dorft te verjlaan , ofte Qt welk nog beter is) inpeekelen* 



De onrype 



Adfj 



ifmakelyk 

 majfyf 



kruipende. Ret waji nieuwers liever dan op ftranc 

 aan de randen of boor den van 't Bqfcb , of op droog Ian 

 alwaar bet ook vlak en zandig is, met wat kleinejlem 

 vermengt. 



Naam. In 't Latyn Vidara Littorea: Na 't Maley 



Vidara Laut: Pvrard noemen-rfi het in 



Amboins , Baleis en Bucols Hitton 



Maldivees , op 



met 



zuuren fmaak eenigfints van *t Lemoenen maagfebap <wil- 

 len zyn. 



Flaats. Men beef tze in alle de Amboinze Eilanden, 

 docb niet op alle ftranden , dan de meejle vind men op bet 

 Land van Hi toe, en Loehoe,op Celebes en Baley groei- 

 enze mede , en miffebien op andere Eilanden meer. 



Gebruik. Zy werden in Amboina weinig gebruikt, 



Jlegte lieden tot vijfcben , en onder de kojt 



raauvo gegeten 



ippetyt 



dorft te verflaan , docb men moetze eerft fcbellen , 

 en wat zout daar by doen , ook werdenze by zommige wel 

 ingepekelt. , De binnenfte beeften zyn voel fmakelyk om 



raauw 





ne duizeling in *t booft , en ontro 



Want 

 *er 6: a 7 



. , uks een goede pnrgatie voaren voor een 

 flaaf, daar andere van ons volk verklaarden, datze <vcel 

 tien ftuks badden opgegeten , en zogten 'er nog meer , 

 zonder iets te gevoelen , dan een Heine duizeling , en rom- 

 meling in 't lyf. Dezelffte korreh konnen ook bequame* 

 lyk en zonder febade of nadeel gegeten worden , als menze 

 in water kookt , en daar na klein ftampt , midsgaders een 

 nagt of twee in vers water laat weken , en aldus zynds 

 toebereidt , zo mengt menze onder Sagumanta , en bakt daar 

 van Sagu-broot, bet welk by die van Affa Hudi aok wert 

 gebruikt.. 



De wortel met water gevreven en gedronken , geneefi 



Male} 



aan 



Sapp 



belaggelyke kunft is bet van zommige 



zyn 



pzoeken , alsze van zelfs afgevalle 



de /pit 



fie by denfteel opwaarts ftaat : gev enze dezelve onder an- 

 dere koft de katten te eeten , waar vanze geloven , dat 

 dezelve graag werden om muizen te vangen. 



Men kan deze boomen of ftruiken , in twee uorten ver- 

 delen , te weten , in doornacbtige , en in gladde , zynde 

 de eerft e bet eigentlyke Vidara Laut, en vol korte door> 

 nen aande ryskens , de bladeren eehken ook meer na Le- 



tfip 



s 



de feborfje van den flam en wortel bee ft 



een merkelyke bitterbeid. De andere zoorte beeft 

 werpige en gladder, bladeren , en weinige of gene door nen 

 aan de ryskens : De wortel van de eerfte zoorte is tot de 

 Medicyne gebruikelyk , men kaptze met een Parring af r 

 vryftze en drinktze zo met water in : maar om den brand 

 te verdryven in beete koortzen , en tegens groote Jleeken 

 in *t lyf, en in de leden, moet men de feborffe van de 

 takken afbyten , en met Pinang kauwen, ook moet men 



de 





I 



