







\ 



122 



HERBARII AMBOINENSIS Liber. II. cap. XLVI 



lis Vtdarce Littorece; 

 undique foliis obfeili 



nis , uti & tota arbor mitis eft. 



Flores forte ob convenientiam ex alis foliorum ra- 

 mulorumque progerminant , nee multum fine dubio 

 different a floribus Vidarce , quum fru&us eodem 

 crefcant modo bini , terni , & ad fummum quaterni 

 fimul propullulantes , breviilimis pedunculis eredli 

 infidentes , formamque referunt pomulorum , quidam 

 perfedte lphasrici , alii vero oblongi inftar Vidarce > 

 ejusdemque magnitudinis , omnes vero funt glabri 



en gelyken meet die van Vidara Littorea , zynde vo 

 alle de takjes bard , vol met de blaadjes bezet > en zoi 

 eenige doornen , als nude de gebeele boom. 



De bloemen zullen mogelyk wegens bun gedaante 

 den feboot der bladen en zyde - takjes voortkomen 3 

 apparent niet veel van Vidaras bloeizel verfcbillen 

 want de vrucbten waffen op die zelve manier 





en 



Jleeltj 



boogji 



- opjiyveenzeer 

 fl over eindfiaande. Zynde dezelve 



lankwerp 



Appeltjes, zommige regt kogel-rond , en andere 



attamen completi , fed punttulis notati inftar Limonel- docb alle volkomen y effen, en buiten op met kleine puk 



li, 



fru&uum 



inftrufti. J 



obfeure luteus , fenfim quoque fufcus & obfeurus ; 

 fub exteriore putamine humida reconditur medulla, 

 quae in maturis plurimum exfucca eft , inque hac 

 una, bina, ternave ofllcula feipinalia , quorum foli- 

 taria inftar nummi funt plana, fed craffiora , alia vero 

 finuofa , fibique oppofita: Omnia vero molli ac cine- 

 rea lanugine obducuntur inftar ferici, horum interna 

 fubftantia eft alba , & lenta inftar Officulorum Limo- 



gelyk 

 djpitsje. De 



op 



en van de oude donker-zeel , ook metter tyd rook-verwig 

 en wat bruin , onder de buitenjie/cbaal leid een vocbtig 

 merg , ( bet welk in de rype meejt opdroogt ) en daar in 

 een, twee, en drie zaad-korrels , waar van de enkelde plat 

 zyn , als een penning , docb wat dikker , en de andere 

 bogtig 3 en tegens malkander aan , of over ftaande : Alle 

 bekleedt met een zagte engraauwe dons, als Satyn, van 

 binnen met een witte en tayefubjlantie , gelyk de Lemoen- 

 num 5 quoque in bina dividi poteft fegmenta. Cunttar korrels, dat zig ook in tween laat deelen. Al wat aan 



arboris partes amarum dant faporem , Limonum oili- 

 culis magis accedentem quam Abfynthio , plurima 

 vero amarities in fruttibus & radicibus apparet, ac 

 prasfertim in eorum corticibus , dein in inferiore trun- 

 ci parte ac demum in foliis. 



Radices , quse non funt crafliores brachio infantis 5 

 optimae cenfentur, inque iis apparent verrucas inftar 

 obtufarum fpinarum , qua? proprie extremitates vel 

 veftigia funt fibrillarum vel minorum radicum , quae 

 ex majori detruncatse funt radice. 



Natura quafi demonftrare voluit * quaenam optima 

 hujus arboris effet pars , & ante omnia radices crea- 

 vit , quae latiflime fub terra prorepunt 3 & ex par- 

 vo illarum fruftulo in terra remanente demum ex- 

 crefcit arbor priori fimilis : Has autem radices dif- 

 fecantur in frufta longitudinis pedis vel ulnae , tales- 

 que in peregrinas mittuntur oras ? illarum vero cor- 

 tex non eft feparandus , quum in illo maxima fit ama- 

 rities. 



laice 



Nomen. Latine Lignum Colubrinum, & ad aliorum 

 diftinftionem Timorenfe , Belgice Slangen-bout: Ma- 



Caj u Ular quod nomen , ut puto , accepit ex 

 Zeylonenfi ligno , cum quo Timorenfe hoc amaritie, 

 colore , & circulis , qui in tenuibus obfervantur radici- 

 bus, & quodammodo ferpentis ventrem exhibent , 

 convenit ; In Timora & Rotthe proprie vocatur Caju 



ajffi: Portugalli illud vocznt Paode Cobra, uti Zeylo- 

 nenfe. 



Haec arbor filveftris eft , & 



planis campis , ac in anteriore montium parte , in in- 



_ — .— — ^ 7 ^ ^| — 



morenfe, Wetterenfe 



tur, 



fulis. 



Ti 



dein Lethenfe , ac porro in vicinis reperitur in- 



Ufi 



A 



^num antea in nullo habebatur pretio , uti & hodie vix 

 ipfis aeftimatur: folent enim plurimum adhibere ad 

 To wack amarum reddendum , tali modo , quo hie in 

 Amboina Saguerus praeparatur cum alia radice : Vul- 

 garis ejus ufus eft contra quartanas , fi poft horripila- 

 tionem ejus enulum ad Cyathi quantitatem propine- 

 tur , fi tanta nempe quantitas fupra porphyritim cum 

 aqua conteratur , ut turbida fit , ac dein talis fefe 

 ad fudores componat in letto. Eodem quoque modo, 

 fed tenuior fafta emulfio adfumitur ad ventriculum 

 corroborandum , & ejus mucum , qui concoftionem 



inpedit, confumend 



Quidam 



cum Cajoe tay,ii contra febres exhibeant. Utrumque 

 vero hoc ingratum dat faporem & odorem , qui autem 

 facile- fuperatur , fi hauitus purae aqua? fuperbibatuf^ 

 vel os colluatur. Cajoe tay additur , quum fudores fa- 

 cile provocet , ardoremque exftinguat. Ex craflifli- 

 mis fruftis quidam crateres formant , quos curiofe 

 fervant ac religiofe, pre fens putantes felb habere re- 

 medium , fi ex his tempore febrili potum inbibant, 

 inutile autem boni hujus ligni difpendium cenfeo, 



g 



antequam 



insara , pracereaque , fi ter quaterve in hunc ufum & 



pal- 



beeft een bitter efmaak, deLemoen 

 naderkomende , dan den Alfem , docb de meejlt 

 It proeft men in de vrucbten , en wortelen . ei 



fteftam, en ten laatft 



De wortelen , die nie 



bond men voor de beft 



vratten als Jlompe door: 



derzelver fcborJTe 



dikker 



daar aan eenige 



of 



de groote wortelen afgefneden beeft. 



De natuur beeft ook betonen willen , welk bet befie deel 

 van dezen boom zy , bebbende voor of boven andere deelen 

 de wortelen daar toe gefebapen , want dezelve zeer wyt 

 en breet onder de aarde febieten , en van een kleinjlukje, 

 dat in de aarde wert gelaten , of blyft leggen , groeit door 

 lankbeit van tyd weaer een boom met zyn wortel , gelyk 

 de voorige : werdende deze wortels gekapt in Jlukken van 

 een voet of een elte , en zona vreemde plaatzen verzonden, 

 en men moet y er defeborffe nooit afnemen, om dat de meejle 

 bitter beid daar in fteekt. 



Naam. In t Latyn Lignum Colubrinum , en tot on- 

 derfebeid van andere Timorenfe ; In y t Duits Slangen- 

 bout. Op Maleyts Caju-Ular. hphhwri* w*** •././.«. ».-. 



komen, zo ik 

 met welke 



ife 



Slangenbouten 



Ceyl 



dunne wortelen ziet, (en 



fints een buik van een Slange willen verbeelden) 



komt : Op Timor en Rottbe Met bet eigentlyk Caju Naffi. 

 De Portugeezen noemen 't Pao de Cobra , eelyk bet Cey- 

 lonfcbe. 6 * J 



Flaats. Dezen boom waft in *t wild , zo op vlakke vel- 

 den , als in 't voorfte van 't gebergte 9 op 't Eiland Rotthe, 

 't welk ook voor bet befte werd gebouden , daar naop Ti- 

 mor, Wetter, by de onze Etter genaamt , Lethi, en 't 



groote Land , ende midsgaders de daar by gelegene Eilan- 

 den. * 



Gebruik. By de Rottbineezen en Timor eezen was dit 

 bout voor dezen in geene acbting , gelyk bet ook nog niet 

 en doet: Want zyplegenbet meeft te gebruiken, om ba- 



wyze 



Amboin 



maaken, op 



dere wortel deed : Zyn ordinaaris gebruik is tegen de der 

 dendaagfebe koortze , als men na de buivering daar vai 

 ft* Tbee-kopje vol inneemt, te weten , zo veelop eenftee) 



water efft 



1 



r op goat men f weten . Op dezelffte n 



r toegemaakt , neemt men bet ook i 



flerken, en de Jlymerigbeit , die daar 



Jmaak 



mgeven 



„ y in - W« w* 



Jlokje of teugj 



daar op drinkt , en den mond uitfpoelt : Ret C 

 gebruikt men daar by , om dat bet doet fweeten 

 brand vermindert. 



wel bekerties dravp 



Uit de dikfte jlukken 



*fi 



rfpilling 



ereet middel bebbende , om 



maar 



water bout * maar 



wel een balven dag daar in fiaan > eer. bet bitter word 



en 









m 











