\ 





• 



\ 



126 



HERBARII AMBOINENSIS Liberll.cap.XLVn. 



Ui 



ere 



JJus. 

 I can t , 



Cum has arbores & radices in Amboina non 



Amboi 



nee hie in ufu fint , hinc ilia adducam , quas Jcben , en dierbalven ook bier in geen gebruik zyn , zo zed 



ab iftis D. Tbeodoro Zas , & Regnero Bronken de illarum 

 qualitatibus & viribus mihi relata funt, uti & ifta ex 

 pofterioris litteris 15 Oftobr. 1678. ad me datis hie 

 inferam. 



Hi 



bebelp 



't welk my door de 

 orus Zas, en Reinier Bron- 

 ifcbappen en kragt toegefebre- 

 \ des laatften mijfive van den 



15. Oftober 1678. met de volgende zyne eigen woorden 



albier inlyven zal. 



ve?i is 





Qui has defiderant effodere radices , fecum fumunC Die deze wortelen wilUn graven 9 nemen met hoar yft 



ferreos vect.es, & Indicem magneticum; vectcs,quum 

 fit folum admodum lapideum , quod pala transfodj 

 ncquit , & quum ha; radices nimium laiderentur , li 

 jam eo perventum fit , ut ifta; appareant radices , 

 turn index magneticus in ufum vocatur, & attenditur 

 accurate, ut ifta; eruantur, quae Borealem fpedtant 

 plagam, quae verae funt radices Rais Madre de Deos, 

 quae vcro ad Auftrum funt fitae , fibi relinquuntur 

 nee efFodi un tur, quum peifimum fint venenum, di- 

 rects oppofitie Borealibus, nee ullum habent no- 

 men, quae vero ad Orientem & Occidcntem cre- 

 . fcunt , nullas habent virtutes, quo autem propio- 

 resfunt polo Arctico , eo magis participant deplagae 

 borealis viribus, fie quoque iefe habet cum lis, quae 

 Auftrali polo vicinae funt. 



Haec Rais Madre de Deos Portugallis magno eft in 

 pretio,ac quotannis magna quantitate hinc in Goam 

 transfertur , ac iequenti ufurpatur modo. 



Primo. Si quis veneno fit infeclus , ha^c radix fupra por- 

 phyritim cum aqua contrita propinatur , optimum- 

 que eft antidotum , 11 autem non fatis operetur, 

 contrita haec radix inponenda eft fartagini aeneo, 

 haecque permifcenda albumine ovi anatis, tumque 

 allumpta meliorem praeftabit cfFeclum. 



Secundo. Si aliquis a venenato Serpente , Millepeda , 

 Scorpione , vel fimili venenato animali vel pifce lit 

 morlus vel punftus , hasc radix cum Succo Limonum 

 conterendaeft , hujusque quandam oportec propinare 



Eortioncm , alteramque vulneri illinere , quod pro- 

 atum eft. Nil refert , quxnam fit dofis, quum non 

 - noceat: Radix eft amancans, fique dofis fit pugil- 

 Ium,fufRcit, uni autem major convenit dofis quam 

 alteri , prout tempus & circumftantiae iilud requirant. 



Koevoeten^ en een Compas 



een zeer Jleenacbtige grond is , daar met geen febopp 



fchopp 



diep 



men 



wel met bet Compas daar op gelet, dat men de wortel 

 bekomt , die regt na 't Noorden legt , dot dan de regte 

 Rais Madre de Deos is , maar die regt in '£ Zuiden 

 legt , werd nooit gegraven, om dat bet een zeer jhood 

 vergift is , ftrydende regt tegen die van *t Noorden , 

 beejt ook geen naam, maar die in 9 t Ooften of JVefien 

 groeyen , zyn van geen krachten , maar boe dicbter aan 

 t Noorden , boe meerder deel die van de Noorder krag- 

 ten hebben, en zo is 't ook met die naaft aan 't Zuiden 



groeyen 



'A 



Madr 



s van bier veel na 



Goa vervoerd , en gebruikt als volgt. 



tf 



op een ft 



mgegeven 

 help 



met water gevreven en 

 gift ; maar zo dat niet 



bekken doen , en daar 't wit van een Eenden Ei by doen y 

 en klopfyen dat luftig te zamen in dat koper-werk oftt 

 bekken , en zo ingenomen zal goet zyn. 

 m tweeden , wanneer iemand van een vergiftige flange 

 Didzentbeen , Scborpioen , ofte andere vergiftige ge- 

 diertens , of Viffcben gebeten ofgeftoken werd , zo moel 

 men deze wortel met Lemoen-zap op een fteen vryven , 

 en daar van ingeven, en op de quetfure ftryken , is 



quantiteit 



mgeven 

 komt zo naauw niet > want bet zal geen quoad doen : *t Is 



een bittere wortel 9 en een weinig> zo veel als in 2. of%. 



vinger -boeden mag 5 is genoeg : Docb den eenen menfeb 



dient wel wat meer tebebben als de ander > na dat den 



ifebt 



Tertio. Haec radix in febribus etiam convenit fupra Ten derden, voor de koortzen is deze wortel ook goet, 



porphyritim contrita & adfumpta; 

 Quarto. Contra Diarrhaeas , immo Dyfenteriam , iti- 7 



dem cum aqua propinata. 

 Quinto. Contra Ccphalaeam cum Limonibus contrita, 1 



& ad utraque capitis tempora illinita,ut &fronti. 



)p een ft_ 

 m vierden, voor /war en aj gang , of bloet-gank> ook 

 met water ingenomen. 



m vyfden> voor groote booft-pyn, met Lemoenen op 

 een Jieen gevreven , 

 boofts gefmeert 



'flaap 



Sexto. Contra Anginam cum aqua haufta , ut & fi Ten zesden, voor een zeere keel, met water gevreeven, 



collum illiniatur. 

 Septimo. Contra vulnera cum Limonibus contrita, 



lisquc inpofita. 

 Odtavo. Ad Polypum naris feu ejus Cancrum recentem, 

 vel in quanam etiam (it parte, cum Limonibus con- 

 trita, & malo illinita tam externe,quam interne af- 

 fumpta. 



Nono. Si quis inpetigine , Portugallis Bicbo Cabeludin 

 ditta , laboret , qutc per cutim prorepit , 11 haec 

 radix cum Limonibus fupra porphyritum contrita 

 parti affettx illiniatur, optime eamtollit, ejusque 

 ulteriorem inhibct propagationem. 



ingenomen 



v rev en 



op 



quetfi 



mede gift 



m acbtjlen , voor een zeere neus , of kanker in dezelvt 

 als die eerft begint , ofte op wat plaatzen die zoude m< 

 gen komen, met Lemoenen gevreven, en op J t zeer 

 zo buiten als binnen , daar men bykomen kan , met ee 

 veerken geftreeken. 



m negenden , als een menfebe van de bair-worm (by a 

 P ortugeezen genaamt Bicho Cabeludin) werd geraakt 

 welke baairen in 9 s menfeben licbaam blyvenfteken 



ujus arboris fruftus optime conducunt a 

 vationcm iis, qui porrigine vexantur,q 

 cidit , interne vero non funt ufurpandi 

 inialubres. Hue usque Regnerus Bronke 



gemakkelyk 



op een fteen vryven , en ft 

 geraakt is , die men tegen 



De vrucbten zyn zeer goet , om y t booft mede te wajfeben 



quum 



van weg gaan , 7 

 bet een ongezonde 



ken. 



fcbilfers daar op bebben , die daar 

 ar moeten niet in 't lyfkomen , want 





In Java vulgaris quoque eft frutei 

 ufus eft neque radix , neque fruftus 



IVaren 



Mai 



f\ 



plitudine 



Leonis 



ftare, quorum maxi 



im tribus retroflexis pelliculis in interiore parte. 

 Folia quoque non multum differunt tam forma 



.gnitudine a (ilveftri 



/ 



funt an- 

 gulofa , 



Dit is mede op Java eengemeene ftruik, docb van geen 

 zebruik 9 nog aan wortel, nog in vrucbten, en biet aldaar 

 Waren: Ik bebookaangemerktydat de bloem aan bet op- 

 regte van Malacca met de andere wilde overeenkomt , 

 teweten in wy dte van de kelk, van een grootendrieklei* 

 ne bhadjes gemaakt , waar van bet grootfte overbangt 

 als een Leeuwe mont, boog-geel van celeur, met drie 

 acbterwaarts gebogene vezeitjes van binnen. 



Debladeren verjcbillen ook ingrootte engedaante niet veel 



van 't wilde , te voeten zoinmige boekig 





, zommige met, 



docb 



/ 





\ 





\ 



\ 



/ 









» 



/ 



