• 







UBoek.XLlX.HooM; AMBOINSCHE KRUYDBOEK 





naufeam cauflet, unde alii prsferunt binos tales fru- 

 ftiis fupra porphyritim cum aqua conterere , atque 

 segroto una vice propinandos exhibere. 



In omni febrium gen ere ex corruptis humoribus 

 ortum habendum hi quoque in ufum vocantur fru- 

 ftus cordiformes y quorum antea bini cresve tantunj 

 adhibebant 



dies eenige andere beter doen , die een paar van die bert- 



jes op een ft 

 Jlags Ui drin 



eens 



• 



. In alderbande koortzen , die uit verdorvene bumeuren 

 voortkomen, gebrwkt men mede deze hart jes, en waar 

 „„> .< _ _ ftiifa w ierden ingenomen 



adftibeoantur, poltea vero. quinque vel leptem bono maar daar w quam bet op v. en j.Jluks, en dat met soet 

 cumlucceiTu fuere aliumpti, hoc porro medicamen- . fucces, voorts werd dit Medicament zebruikt zo de 



turn , nempe tam fruftus quam radices cum aqua con- 

 trite propinantur contra Colicam > tuflim , ac praci- 

 pue illam convulfivam, afthma 5 omniaque abdomi- 

 nis tormina: dgbilom corroborat ventriculum Jpro- 



wortelen^ rv „ 



tegehs 't colyk , boeft ; en inzonderheit de tinkboeji 

 borftigbeit, en alderbande fteeken, die men in't lyf 

 Het verflerkt deflappe maag, en brcngt.de verlort 



ftratumque reftituit appetitum , vi porro penetrante peteyt wederom: Het ope nt 



inteftinorum refolvit & aperit obftru&iones , & con- 

 tra alios quoque morbos cum fucceflu fuitadhibitum- 



In cote 



cpnfundunt 



exercent 



modum , w 



certi inde concludi pofllt : Dieunt quoque medica- 

 mentum hoc efle adeo efficax , ut in ejus ufu noiy, 

 opus fit, ut quis fefe abftineat ab hoc vel illo ciborum 

 genere , ( quod Ternatenfes Foffo vocant ) uti pie- 

 rumqufe id obfervandum eft in aliorum medicamen- 

 torum ufh : Memoratus jfte flamen mihi quoque ad- 

 firmabat aliquem , fi per quinque vel feptem dies u- 

 num aflumeret frudlum 9 immunem fore a multis 

 morbis , prasfertim fi in tali regions morbus graffetur 

 epidemiUs; Radix comprobatUm eft antidotum con- 

 tra noxios pifces , quos fi quis Tncaute ederit , fique 

 hoc non pperetur medicamentum , conclamatum eft 

 de aegri falute : Contra omne venenorum geniis cum 

 cibo afTumptum quoque valet, hoc eiiim vomitu re- 

 jicit , fi in ventriculo fit, alias vehementi exp 



•J 



ftoppinge der ingewanden , en tot veel andere ge- 

 breeken meer is bet met goet fucces gebruikt: Maar de In- 

 lander? bebben zo een ongefcHkten manier van appliceren* 

 en conf under en de ziekten zodahig, 'dat mengeen regtbe- 

 fcbeit daar van krygen kan: Zy zeggenook dat, ditMedu 

 cament zo kragtig is, dat men zig. onder bet gebruiken. y 

 niet be boeft te ontbouden van de een of ander fpyze ( 9 t 

 welk de. Ternatanen Eoflb noemen) gelyk men by meejl 

 alle andere kuren doen moeft: De gemelde Paap verzeker- 

 de my 00k, zo iemand alle 5. of 7. dagen eene van deze 

 hart jes mttigde, dat by van veele ziekten zoude bevryd 

 blyven'; inzonderheit als 9 er eenige ziekte over y t land' 

 grajfeerde: De wortel is een betoeerd of geprobeetttegen- 

 gift tegens de fchadelyke vijfcben , opblazer s genaamt , zo 

 iemand die onvoorzigtig gegeten beeft , 

 dit niet helpen wil, datze aan des patients be boiidehis de- 

 fperereri: Tegeris alderBande ander vergift, dat iemand 

 in de koft ingenomenbeeft , word'enzeoofcgeprezen, want 

 zyfmyten ofiverpeh 't zelve tlitjoor braken P als 't nog 



en <wa7ineer 



fudore & urina, fi in inteftinis niduletur: Folia ejus in de maag is, of door een gevoeldigf 



contrita abdominique inpofita aquofos emittunt hu- 



lofft 



quern in nnem quidam recenti ejus cortice vreven , en op 





mores , 



m aqua contritum propmant , 

 quoque vomitu rejicit venenum, 

 Idem hie cortex aOuae inco&us 



als't tot in de darmen gezakt is:' De bidder en ge- 



quo 



fuaque vi ei refiftit. 



que in morbo Oep 



Nucis Mofc 



<waar toe eenige de verfcbefcborjfe gebrui- 

 ken ; dezelve in 't water gevreven en gedrenken , werpt 

 mede y t irigenomen venyn door Waken uit , *n wederftaat 



Epilepfia & 



Dezelffte fcborjjt 



bus 



quo in cafu Ternatenfes binis utuntur fru 



ifc 



gebruikt men mede in de ziekte Oepas Ajam , dat is val~ 

 lende ziekte , en de kramp , 't zelve doen de Ternatanen 



# 



Folia aquae inco£ta,cum pauxillo GaryophyllGrunl, v 



Zingibers , & Corticis Maflby in olla undique obtura- 

 ta tam diu ? donee tertia confumpta fuerit p&rs, fuf- 

 fitui inferviunt illis, qui doloribus ac lancinationibus 

 dorfi vel lumborum laborant , corpusque habent tu- 

 midum , immo haec quoque ipfis propinatur aqua , re- 

 liquaque iftcofta pars cum Bancudu foliis adfedis al- 



9/ twee bertjes in te geven 



• 



•- 



De bldderen in water ^ekookt met een weinig JSTagelen, 

 kleine Gember, en Maffoy, wel toegemaakt of geftopt 

 wordende , tot dat 9 er een derde verkookt is , daar mede be* 

 rookt men de gene, die grootc **-- /1 --' ' - * 



e en lenden 



pynen 

 g'fi 



b 



*ft 





Munalatu 



- In Nuffalaut & Uliaffers certa eft ve 

 guium fpecies , qui lata gerunt capita 

 vocantur, item Chalcidica lacerta Malaice Pananat 

 ditta, a quibus homines aliquando mordentur, atque 

 priorum venpnum mox cor petit , hominibusque in- 

 gentes cauflat anxietates & ardorem , ita ut multi in- 

 de moriantur , illorum autem multi curabantur radi- 

 cibus hujus Soulamoe, fi 

 pinentur, fed cavendum 



num fucco* * 



den gebonden: 



Ifde water te drinken , en 9 t gekookte goeti 

 met de breede bladeren van Bancudu op 





> » 



Op Nuffalaut, en Uliaffers,' zyn een zoort vanfeny- 



genaamt, al 

 in "t Maleyt 



eft turn temporis 



Slangen met breede koppen , Munalatu 

 ie de koperverwige en fenynige Hagedii 

 tianat genaamt , waar van zo men dan 

 jebeten werden : en wel meeft van de eer~ 

 fte^lopende y t fenyn ftraks na't bert, en brengtde men* 

 feben groote benaauwtbeit en brand aan , zodat'er veele 

 van komen te fierven , dan deze wierden 00k eindelyk g „ 

 nezen met de wortels van dit Soulamoe , als men dezeU 



<-• 



j 



Affa-boedenfis g 



fefe j quum 



yft , en bun ingeeft ; docb moeten zig 

 daar geen Lemoen-zap by te nuttigen 



U 



■ 



ubi ingens hominum pars fubito morie- 



batur ex Cordis Syncope , tanquam mortuum ceci- 

 diffe, ita ut in foveam in litore excavatam conjice- 

 retur, ac pauca obtegeretur terra, fed fubfequenti 

 nofte iterum expergefaftum fuiffe & convaluiffe > 

 quamprimum forte fortuna hujus arbufcula? radix * 

 quae ibi crefcebat,ejus os adtingeret, cujus penecran- 

 tes virtutes mox ita ejus corpus percurrebant & adeo 

 torroborabant , ut denuo furgeret. Miras funt res , 

 qUa? fieri poffunt , fed plurima poflibilia concurrant , 

 neceffe eft. 



Arbufculas has fpithamam circiter altas follicite cf- 

 fodi cum adjacentibus lapillis ac terra , atque in 

 hortunt tranmlantavi in ufum Medicum , fed tarde 



Paap van Affa-hoedi geboortig beroemde 

 vig , dat by op Java zynde in een groote Jlerfte , <wan- 

 neer de lieden door een bertvang febielyk wegvielen; ook 

 eens wor doot nedererevallen was , dies men bem in een 



fig 



)p fir ant gemaakt , fi 



aarde bedekte , en dat by de volgende nacbt weder tot zig 



zelven quam 



baafl 



plante , die daar jlont , in de mond raakte , en wiensjlerke 

 kragten bem ftraks in y tJyf drongen, en zo verjlerkten + 

 dat by weder oprees : Het zyn wonder lykedingen , die wel 

 gebeuren kunnen , maar daar moeften eerfl veele gebeur* 

 lykbeden fzamenftoten of overeenkomen. * - 



Ik heb deze boompjes omtrent een /pan boog } ook zorg- 



omleggendeft 



geplant 



?f van' de Me 



perierunt,quum 

 lae adeo fint raras 



rumpafttu 



> 



r. 





Inquirendum nobis porro eft 



Accar Lamp 



feu Ijxmpan in Succadana crefcens eadem vel fi- 

 milis fit vadix ; qua? etiam flavefcit & amaricat, ac 



Tom. IL ^ ibi- 



dicynen, madrfebooten langzaam op, en gingeti tenlaa- 

 Jlen uit , vermits 't zyn eige grond moil bebben , en de va- 

 zelingen of vezelingen aan de wortelen zyn zo, nveim'g en 

 teer , dat men dezelve in '/ uitgraven zeer ligt afbreekt. 



Voorts Jlaat ons nog te onderzoeken t .of de ; Accar Lanv 

 pau, o/'Lampan, op Succadana wajjcbende y niet mede 

 zodanigen of diergelyken wortet is : Als zynde insgelyks 



5 2f bleeh 





