\ 





UBoek. L. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



Women. Latine Anifum Moluccanum 

 formam, fed ob odorem Anifi faporem* 



— ^ 



Anifi 



la & Anys Oetan h. e. filveftre Anifum vocent : Am- 



noftris 



gare eft. 



j 



fpirantibus 



133 



Naam. In y t Latyn Anifum Moluccum* geenzints 



na de gedaante , maar na den Anysacbtigen reuk enfrnaak, 

 boewel bet de gemeene man in Ternaten met een baftaart 



woord Anys Cafiela en Anys Oetan , dat is wilden A- 

 nys, noemt: By onze Amboineezen bict het Camel^n, 



Jlerk riekende blade- 



om- 



naam 



tang, oc ^ncncalibus Ceramenfibus Samirin y Terna- 

 tenubus vero ipfis Catti Catti Garo. 



•' : 



Locus. In Amboina, ac praefertim circa caflellura 

 Vi&oriam arbufcula haec raro occurrit : Rayas Soya 

 in fuo hanc plantaverant horto a quam vero mulier- 

 culae decerpendis foliis fruftibusque adeo vexaverant, 

 ut tandem periret, ita ut ibi jam fit ignota: Sponte 

 vero crefcit in montibus nudis faxofisque vel rupibus, 



• Minnie 1i*s\*.«i in T OTr*-ir*-»rx»-o niiom \r\ oliic 



ten geven 

 trent 



cert ncuim, mcac vvx uuntmucre jicik ticxctuic v 



even, en dienvolgende gemeen is: Op Java, 

 Grieffek biet bet Caraneang , en by de Oojl Ce 



eram- 



mers Sanurin , en by de Ternatanen zelfs Catti Catti 

 Oaro. r i >V 



Plaats. In Amboina, inzonderbeit ontrent y t Kafteel 

 Victoria werd dit boompje weinig gevonden: De rajas 



Soya % badden 



■ * 



re woninge 

 '.plant ', docb 't ivelk de vrouvotjes met aft 



en van blaadjes en vrucbten zodanig quelden , dat bet , 



laatjien uitging , zo dat bet aldaar nu onbekent 



tarn circa maris litora Jn Leytimora , quam in aliis Docb van zelfs <voajl bet op kaale enftenigebergen of klip 



Z' 



ut 



Ema, quae 



^ 



Zee-jlrand 

 \f y gelykin 'tdiftrict 



T- 1 w II r' ^ ^| W * » «% ^* ^ ^*V AAA * Ui\ \/ A v^ AAA V^ a A W ^ ^ fc — » • » •'vw m ^-i -*» -^-^ -**• -»* w -* - - Cl J ^ i^ J \I ^^ 



bo loca in Auftrali Leytimorae plaga funt fita , unde omtrent de Zee-klipPen van Serf , en op y t ft 

 arbufcula? hae cum faxofa terra effoiTae hue tranfplan- bergte van Ema , hide op Lmtimors Zuid-i 



g» 



arbufculse hae cum faxofa terra efFoffa' hue tramplan- 

 tantur : In Java quoque reperitur circa Grefeccam, 

 fed nlurimum in Moluccis, ac praefertim inTernata 



uid-zyde gelegen> 



. •*. 



ma 



Utore, item i 

 rupibus, aeque 



? 



haud procul a 



nudisq 



. 



i- 





m 





Ufus. Licet haec arbufcula tantum fpiret odorem 



locum , 



eft 



depofitum 



boinenfes ; Horum autem mulierculae aliquando ejus 

 fumunt baccas , quas unguento Bobori difto admi- 

 fcent, quopoft corporis lavationem'illud inungunt, 

 ipfarum judicio ob dulcem odorem : Javani fole K ""«" 



quoque 



addere 



ut 



peculiari in ufu , nifi quod 



ad manubria fecurium adhibeatur 

 habet Limonii ligni. 



duritiem enim 



J-. 



j 



Limonii 



Java circa Bataviam arbor crefcit magnitudine 



an 



'Jnis 



odore & fapore cum antecedenti conveniunt , magis- 

 que Anifi habent faporem , & ore mafticata acria funt, 

 eorumque pedunculi fulcati funt, qui ab utraque par«« 

 te oram gerunt extenfam, unde alati funt ; Ejus fruftus 

 multum differt a priori , magnitudinem enim habet 

 Bilac Tellor , inferius latus , ac fuperius collum gerens 

 anguftatum, acfi olla foret, unde & tale nomen Ma- 

 laicenfe fuit fortitum ; Putamen ejus eft ligneum , uti 

 in Bilaco, viridibus tenuiffimis albicantibus pun&is va- 

 riegatum , odoremque Anifi fpirat ; Caro ejus eft dul- 

 cis, gratioremque habet faporem quam Bilacus, cujus 

 feparatam hie fiftimas iconem. 



Arbufculam hanc accurate defcribam in Auftuario, 

 quum fruftus floresque mihi exhibuerit examinandos, 

 Arbufcula autem cum hac foliatura conveniens repe- 

 ritur in- Hort. Malab. part. 4. Pig. 14. nomine Malaba 



Katoe-Nare 



dicitur 



Limoins da Folba Crufado. Belgis vero Claver-appels, 







Tabuh Quadragefima Secunda 



Amfim Moluccanum a "Rim 



rbuicuiae ramum cxmoei, ^u* **,*,*„* w>~.. -■ ■ 



pbio vocatur , quod fecile dignofcitur effe ex plantarum Urn- 

 A »:c £.»;i; A *, ,im mihi anmrpt . Dertmere ad Oreo- 



felxm 



apparet 



Oreofilinum Africanum Anifi folio a Toumefortto vocatur , 

 ex qua Gurnni Galbanum colligi vulgo putatur , unde & 

 Galbanifera a plurirais cognominatur audtonbus , uti id ul- 

 terius patet ex Horti Cbftort. fag- 6 9- ubl ad S cnus » ***•» 

 Uwueo didum , refertur. 







NB. In Ibmphii Autiuano nulla Boa Bolatigan ultcnor mi- 

 hi obrenit defcriptio, unde L. B. hac brevi contentos cfle 



x adjcAa adcurata & deganti iconc facile tup* 



poterunt 



Altera 



waar men de boompjes met de fieenige aarde 



^pl 



Men vindze ook op J 



Griejfek, docb aldermeefi in de Moluecos , sn 



zonderbeit op 



klippige plaatzen, niet verre van fir and 



omtrent Gammalamma , op 



%n 



ijl Ceram , op boge kale klipp 

 't gebergtc. 



)p fir and 



V \ 



Hoewel dit gewas een zo merkelyken reuk 



t zaad daar mtde ook de plaats vervult , dadr 



beeft bet ecbter een zeer klein gebruik , immers 



Amboineezen 



men 



Bobori-zalven , waar mede ry naar 't wajjen bun lyfb 

 ftryken, (haars oordeels) om den zoeten reuk. De 



ratum ipfi concilient odorem ; Apud Ceramenfes cafft 



even. 



plegen ook de bladeren en vrucbte 

 te mengen , om dezehe een goedm 

 Oofi Cerammers beeft bft geen zon3erlyk gehruik 



tfieelenvanbylengebruiktvoert; Want 



bet is zo hart, als Lemoen bout 



Op Java , omtrent Batavia , groeit een boom in de 

 zrootte van een Lemoen-boom , aldaar genaamt Boa Ba- 

 langan, in '* Javaans Cabeftan 3 by de Portugeezen\ 

 Folho d'Anis ; De bladeren in gedaante , reuk , enfmaak, 



komen met bet bovtnfiaande 



Komen mei mi Dovenjjaanae over em, ( 



fmaaken fterker naar Anys , zyn feberp 



docb de blaadp 



en 



baare fieeltj 



hebbende ter nveder zyde een 



feberpe kant als vleugeltjes, De vrucbt verfcbiltveel^ 



*gaande , want 



fmqlle bals gelyk een 



De 



potje , waar vanze in % t Maleyts den naam beeft, 

 buitenfle febaal is boutacbtig, gelyk aan Bilac, groenmet 



---'•■• ' J A - Het 



fyne nvitte fpikkeltj 



mede na Any 



ifie vle&fcb is zoei , en aangenaamer tot eeten dan 



ac , <waar van bier nevens een byzondm figuur to 



de Bi 

 zien is. 



Dit boompje neem ik voor uitvoerlyker te befebryven if 

 myn AuStuario , wanneer bet bier zal bloeyen en vrucbte? 

 dragen. Een boompje in bladeren met bet yoorgaande over 

 eenkomende. ziet in Hort. Malabaar part. 4. Fig. 14 

 onder den Malabaarfen naam Tsjeria-Katoe-Naregam ; 



/ 



Claver-appel 



Folha Crufado. In 



- 



De twee-en-veertigfte Plaat 



I 



♦ 



Vertoont een Tak van een Boompje, het geen Ani/um Aft* 

 luccanum, oftc het Moluccis Anys van Bumphm genaamt 

 wert , het geen men ligt zien kan , dat tot teplanta UmbeU 

 lifer a behoort , en 10 't my voorkomt , tot het Oreofehnum, 

 fchynende het mv toe een zoort te zyn van die plant, die 

 het Oreofe/ium Africanum Anifi folio van Tournefart genaamt, 

 en een plant is , die de Gam Galbanum geeft, waarom 

 ze ook G*#*;w0-draagende doorgaans van de Schryvers 

 toegenaamt wert , zo als bredcr te zien is in de Hortus 

 ClffirtJopp. 69. alwaar ze onder het geflagte, Btdm genaamt 

 van Umaus , geftclt wert # 



* 



NB. Iu het Aucluarium vznRumpbiut heb ik geen verderc 

 befchryving van de Boa Balangan gevonden , waarom degoet. 

 gunftige Lezer zig met dcxe korte dicnt te vergenoegen , 

 welke hy verder uit dc naauwkcurigc «j ftettc bygevoegde 

 figuur kan opmaken. 



R 3 £*» 

















