



i34 



HERBARII AMBOINENSIS Liber II. cap. Ui 



Antfi Indict fpccics in officinis noftris occurrit 



Anifum fieliatum vulgo vocatur , quodque ex Fraxmeila 

 generc vidctur, faltem co retulit Sam. Dale in Pbarmaco- 

 log. p. 194. Ego autem in Horto Medico hujus generis , 

 uti mihi apparuit , alias obfervavi fpecies , quae a Cl. Commelino 

 ad Sptraas Africanas relate fiiere , harum enim arbufcula- 

 rum vafcula feminalia omnino cum illis Anifi ftellati con- 

 veniunt , quod fi de floribus verum fit , 



C/#&r 



generis t quod a Unnao Diosma 



ejusdem omnino 





.^ 



♦ 





Anifum MoJuccanum a' Valent 



commemorftur • & in Tab 



in Amboin. dejertpt 



no. XXX. exhibetur, 



Een tweede zoort van Indijcb Anys wert in onze Apotheken 

 gevonden, het geen doorgaans (ter-Anys genaamt wert,' 

 het gefin tot het geflagt van de Fraxinella zoudc fchynen 

 te behoren , ten minften Sam. Dale heeft het daar onder 

 geftelt in zyn Pharmacolog. p. 194. En ik heb van dit ge* 

 flagt andere zoorten in onze Hortus Medicus ontdekt , de- 



m welke van de beroemde CaJp.Commelin onder de naam vaii 

 Spkaa Africana befchreven zyn j deze boompjes dragen 

 zaat-huisjes , zeer met hety?^--4aytfovereenkomende, met 

 welke indien dc bloemcn overeenkomen , zekerlyk tot een 

 geflagt behooren f het welke Diosma van Unv&us genaamt 

 wert in de HorU Cliff. />. 71. 

 De Molukze Any shorn wert mede by Vale ut- in de befchry ving 

 van Ambon.pag. 194. vermelt* en op de Plaat No. XXX, 



, verbeeldt. 













*»*. 





Tabula Quadr agejima Tertia 



» 



Exhibet Arboris ramum , quse Anifi folium feu FoeUo dAnis 

 • a Rumphio vocatur > atque Limonelli fpecies videtur , ad 



quod genus a Rayo in hiftor. pi. p. 165 8* ut & a Pluknetio 

 .tnAlmag.pag.iw refertur )lh>qudzmHort.Malab.part* 4. 

 .Tab. 14. exprimitur , hoc tamen difcrimine ? quod haec florcs 



tantum gerat folitarios > quum ilia Rumphii plurimos fimul 



colleftos producat flores. 



t 



0» 



Hujus porro arbufculae Synonyma & auftores collegi in The- 



faur* Zeylan. p. 14$* ubi Mal-Naregam. H. Malab. Tab. 



11. Tom. JV. ad Limones filveftres per tin et. 



% V 



• » 



* 



* f 



' 



•A 





/ 





V % 



•* 4 



V>4 



CAPUT QUINQUAGESIMUM 



PRIMUM. 



.. 



• 



Saponaria. 



Rara 



H 



Mc proprie eft arbor J 



> 



quitm 



erminavent j 

 hinc & in hoc libro locum etiam obtinet : Arbor 

 ipfa excrefcit trunco reftiflltno , altiffimo, & gracili, 

 qui corticem gerit glabrum & sequalem. Ramos ma- 

 jores habdt raros , fed plurimis hi gaudent rachibus 

 ftriatis > quae ab utraoufe parte folia gerunt , ita ut co- 

 ntain conftituant deniam. 



Folia in quibusdam J-achibus furit alternate, in aliis 

 vero oppofita, fofma & modb crefcendi Caju Cuda 

 iimilia, fed minora, quum longitudinem habeant cir- 

 citer quatuor pollicum, unius vero latitrtdinem , fu- 

 perius anguftata, ad oras aequalia, laete viridia , ru- 

 bro nervo intermedio donata, faporis ingrati: In *ju- 

 nioribus autem arboribus ultra fexpolliceslongafunt, 

 longis infidentia petiolis > ad duodecim paria & ultra 

 in fingulis, quae Perficae folia referunt, in vettiftiori- 



bm jimguntur y iftpari aliquando 



paria ting 



..^aliquando 



rtinant , qui funt parvi ac pallidi flofculi , quibus fub- 

 fequuntur fruftus , qui plurimi fimul dependent ra- 

 cemofi , rotundi , inftar globulorum fclopeti,fed paulo 

 majores ac protuberante fulco notati, primo lutei, 

 dein per matufitatem rubentes, qui fub glabra pelli* 

 cula carnem gerunt paucam, croceam, &mucilagino- 

 fam , primo fatuam^ fed dein lngratam & Iinguam a- 

 criter vellicantem , in hac officulum reconditur rotun- 

 dum , durum , ac penitus nigrum , inftar globuli puero-* 

 rum luforii , glabrum inftar machinularum rofarii , 

 in inferipre autem parte parum eft ftriatum : HujUs 

 arboris fignum ficciirimum eft ,& ex variis conftruftum 

 annulis, inftar convolutae charts papyraceac > quod 



Ej 



De drie-en-veertigjle Plaat 



-.* - . 



•; 





^' 



bladt 



Foelio dAnis by Rumphhts genaamt wert, het geen weleen 

 zoort van Liemisjes gelykt f zo als het daar toe 00k van 

 Ray in zyn hifioria plantar, pag. 1658. en van Pluknet. in 

 J zyn Abnageft. p. 3,39 gebragt is , welke in de Hortus Ma- 

 labaric. vierde deeL Fig. 14^ mede verbeclt en befchreven 

 * wert, doch met dat onderfcheit, dat daar maar enkelde 

 bloemcn , en hier veelc by elkander t'zamert te voorfchyn 

 komen. . c 



Van dceze boom zyn de benamingen en Schryvers verders 



aangehaalt in onze Thefaur. Zeylan. pag. 143* alwaar de 

 Mal-ttaregam van de Hortus Malabaricus in het viefdedeef 

 Tab. 1 1. verbeeldt , tot de wilde Zeylon/e Liemisjes behooru 







■ 



{ 



< *» 



LI 



HOOFTSTUK 



1 



; 



• A 





nr 





I 



' 



De Rarak-boom, ofie Seep-korh-Boom 



- * 1 





D 



t is ten Jamanfe boom, maar door overgebragt 

 zaad in Amboina voortgekomen zynde 9 zo beeft by 



op 



k plaat s gevond 



nig 



ranken ft 

 1 gladde en effenefcborjje : De booft-takken 

 maar ft dan vol aunne wat 



Den boomfebiet 



tftreepte 

 aan wederzvclen be laden • zo datze 



evenwel 



De bladeren ft aan aan zommige ftden over bants , en aan 

 andere regt tegen malkander over , aan gedaante en ma- 

 nier van wafjeben of groeyen 9 -t Caju Cuda gelyk , docb 

 kleinder , als zynde wat min of meer als vier duimen lank* 

 en een duim breet , van vooren fmal toegefpitft 9 aan de 

 kanteneffen, blyd-groen^ gtod, enmeteenroodefenuwt 

 in de midden, onlieffelyk vanfmaaky aan de j onge bomen 

 zynde wet over de 6: duimen lank > ftdande aan langc 

 ryskens by 12. par en en meer aan ieder , gelykende wel 

 na de Perfick-bladeren > docb aan de oude bomen ft aan Vf 

 maar 8 ^ en 10; par en aan een rysken > zomtyds met een 



ft 



Het 



bloempjes 9 en daar op volgen de vrucbten, dewelke veele 



malkander 



zyn als 



rood, 



ifquet-kogels y docb wat grooter , en met een uitfteken 

 naad van buiten 9 eerft geel , en daar na ryp 



jlymerig vices, eerft laf, docb daat 



feberp op de tong , daar 



pik-ftxiartenft 



kleine knikker 



glad als Coralefi van eeu Patemofter > docb aan de 

 Jle kant <voat geftteept : 't Htfut 



droog , eh 



een opgerolt boek pap 



febeide omtxriiidztlen fzamingezet 



acbtig bert. 



fchorffe is Wat zappiger , en kleeft 



tex eft fuccofior , lignoque ita fortiter adhaeret , ut vaft aan y t bout , dat menze niet dan met kleine ftukken 



non niu parvis fegmentis fcparari poflit ; Rami func 



fifte 



Hep 



Saponaria, Belgice Zeep- 

 lue Malaictfnfibus vocati 



iftrekken kan. De takken zyn zeer bros , en licbt 

 door de wint brekende. 



ft 



op 



• 



Naam. In 't Latyn Saponaria, in f t DuitsZeep 



Locus 



j 



op Javaans 



op Maleyts Boa Sabon 



Hy waft me eft op Java van zelfs in de vlakke 



filvis, ibique m altam adlurgit arborem, eju^ 



BoJTcben, en wert aldaar een zeer bogen boom , d 



in 



in 





t 





) 







A 





t 



