

II Beek. U. Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



in Amboinam tranflatae ibi progerminarunt in altas & 

 graciles inftar Abietis arbores , quae usque in duode- 

 cimutn annum -nondum fruftus produxerunt, uti hoc 

 in plurimis obtinet arboribus Javanis , cjuum anni 

 tempora ( uti faepius dittum fuit ) ab hujus regionis 

 temporibus fint diverfa. 



Ufus. Vulgo in Java ejus fruftus loco faponis ufur- 

 pantur ad lintea lavanda & depuranda ; fi enim hi 

 manibus in aqua conterantur calida , caro exterior 

 mucofa inftar iaponis fpumefcit , cujus infufum feu a- 

 qua omnes ex pannis tollit fordes : 

 tern fuit hanc carnem nimis acrem & arrodentem efle, 

 ita ut pannos vel lintea faepius quafi comburat , unde 

 citius pereant, nee ita fint durabilia ac alio modolota 

 net : Mercatores Chinenfes fru&us hos ficcatos plenis 

 venales adferunt faccis in Orientales hafce regiones , 



ns 



boge ranke bomen , als fp 



)pgefcboten 



jaarnog gem vrucbten voillen dragen, gelyk veele ?a- 

 ™»njcbe bomen doen , omdat (gelykmeermaalsisgezfgt) 



Moufft 



[fcbillen 



compertum au- 



Gebruik. De gemeene Man op J 

 i in plaats van Zeep , om alder ha 

 voajfen: Want als n 



* wyft 3 zo begint bt 

 febuimen, en voelk 

 nen voegneemt 



buitenjte Jlymerig vlees als Zeep 

 vater dan nil* cfuniin-u^u £ 



men beeft 



waar door 't %o long 



feberp is, en't linnen eenigzints 



De Sineeze Kooplutikn brengen dezegedroog 



vrucbten met zakken vol in deze Oojlerze quartieren 



te gebruiken in plaats van Zeep , die men aldaar nit 



. . jaaren bekomen kan. Zommige bebben ook onderflaa 



fru&ibus caput fuum lavare 5 led experti tuere nimis met deze vrucbten bet booft te wajjen 3 maar bevonden 



ut loco faponis ufuroentur , qui vero non omnibus 

 annis ibi venales proftant : Quidam tentarunt hifce 



corrodentes efle , atque capiilos inde fluere. 



Nigra horum ofiicula inter lavandum integra manent 

 & abjiciuntur , vel flaminibus jEthiop — J 



len. 



feberp 



donan- 



De fwarte korrels blyven in H nvaffen gebeel } 



?fmeten , of aan de Moorze Papen geg. 



tur pro rofariis , fi enim poliantur vel tornentur , Paternojters daar van te maken , want als menu draait 



, ,._ , „r„ *„„ ,,_ T7K.«, w, «„!*» m polyfi; dm wordenze zo fcboon j wm als Ebben-bout, 



boewel veel hebter: Zy breken ook niet licbt, moetende 





o inftar 



leviora fint : non facile frang 



vix feparantur ; Videntur hi fruclus convenire , fal- 



tem haud multum differunt ab iis , qui in India Occi- malkander 



dentali crefcunt, tarn in Hifpaniola , quam inconti- 



bamerjlag getroffen %yn , eer men 

 Hetfcbynt dat deze vrucbten 



nenti & Guiana , 



/ 



ip 



p. 5. Nic. Monardus de Jimpl. Me 



Carol. Clufius libr. exotic. 2. cap 



f immers niet veei verfeb 

 Weft-Indien waffeben , zo op HifpanjoL , _„ _ 

 land, en in Guiana, <waar van Oviedus Hift 



t 



Gener. 



mentionem fecerunt, vocanturque ipfis Spbcerula 

 ponaruBy & Anglice Sopce Berries , uno teftantes ore 



Medicam 



Nic. Monardus 



eorum externam 



naam 



gewag 



ficula n 

 quern o 



s 



Hift 



Filicum 



Jle vlees in plaats 



eenpang getuigende , dat men 't buiten- 



eep 



eft 



Paternojlers gebruikt 



binnenjl 



via, quae in longis pinnis per bina paria funt oppofita, 

 cum Filicibus comparare. in Java horum fruftuum 



yaren 



daar aan nietjlooten, datze deszelf 



caro adhibetur ad depuranda ora argentei cujusdam of kort , die aan 



elyken, _^ # 



gebruikhebben 5 alle zodanige bladeren^ zy zyn danlang 



Spaanfche 



culata 



opens , fi 



der Jlaan 



Varen kruid 



Op* 







gebruikt men bet vlees van deze vrucbten ook om de zil- 

 vere kanten, die raauw uitgejlagen zyn, daar mede 

 feboon te maaken 



Altera talis , cujus cortex fimilem fuppetit ufum, Nog een andere boom, van voiens feborjfe men 



qui Cortex Saponarius vocatur , & Malaice 

 Ilea defcribetur libr. 6. cap. 7% 



Sap 



Hort. Malab. part. 4. Fig. 19. 1 

 tugallice Sabaon dos Canarins. 

 quae in Bengala quoque crefcit. 



'eep 



beeft, genaamt 



't Maleyts Langir, vind men bier na befcbreven'lib. 6. 

 cap. 73.. 



Diergelyken Zeep-boom ziet befebreven in Hort. Malab. 

 part. 4. Fig, 19. onder den naam van Poerinsji. In y t 



O 



R V A T 



O. 



dewelke men ook in Bengalen vindt. 



M 



Duits Zeep 



In aliis quoque Indian locis Saponaria arbores occurrunt 5 uti 

 in Zeylana , quse ab Herm. in Par. Bat. Pr. & Muf. ZeyL p. 

 69. vocatur Saponaria arbor » Zcylanica f trifolia, lemineLu- 



Thef. meo ~~ 



E. 



In de andere plaatzen van de Indien we/den verfcheide 

 Seep ■ ballen-bomen gevonden , gelyk onder andere in Ceylon* 

 welke van Herman in de Far. Bat. Pr. en het Mufeum Zey- 

 hn. genaamv wert Saponaria Zeylantca , trifolia , femine Lupini, 



H. Malab. convenire videtur , ubi in notis alii 5 & qui a Rumphio welke in myn The J. ZeyL p. 109. opgetelt wert , en fchynt 



Ray torn* 3. app.p.65. 00. II*- Cum Rumphi 



Thef. over een te komen met de Poerinsji van de Hattus Malab. in 



het vierde deelTab. 19. verbeelt, alwaar in de aanmerkingen 



defcripta arbore convenire penitus videtur ilia , quse Prunifera de Schryvers van onze Rumphius vermeldt , mede aangehaalt 



♦ ^p ^ ^ m 



racemofa f folio alato , cofta media ♦ membranulis utrimque 

 extantibus donata, frudu Saponario. Sloan. Cat. pi. yam. p. 

 184. ubi plurimos hujus vide colleftos au&qres. nee non in S. 



Dale. Pharmac. p. 338. & Hifi. Jamaic. vol. z.p. iji. ubi 

 figure H. Am(l. part. U Tab* 94. & Pluknet. Phytogr. Tab* 



117. Fig. 7. huic pra omnibus adnumerantur arbori 



ona 



occurrit 



defc 



/ 



werdet* . het ovengc zie verders in onze Thef. Zeylan. en in 

 de Appendix van het derde deel van Ray p. 65. No. II. Doch 

 met deBoom, yznRumphius befchreven, fchynt over een te 

 komen die geene ,die by Sloan* in deCatal.\zndcJamaifche 

 gewajfen pag. 184. vermeldt wert , alwaar zcer veele Schry- 

 vers van deeze boomen aangehaalt en vermeldt werden . als 

 mede in de Pharmac. van Sam. Dale p. j}8. en in de Hi/to* 

 rie van Jamaica tweede deel pag. 131. alwaar de Figuuren in 

 het eerfie deel van de Amjterd. tuyn Tab. 94. en die van 

 Pluknet. in zyn Phytogr. Tab. 117, Fig. 7. aan deze boom 

 werden toegeeigent. Deze Zeep-ballen-boom wert mede by 

 Vaknt. in de befchryving van Ambon, pag. 194. onder dc 

 naam van Rarak-boom vermeldt* 







/ 





CAPUT 



* 



LU. 



V 



