

I 



I 



I 



136 



HERBARII AMBOINENSIS Liber \\. cap. Ul 







I 















CAPUT QUINQUAGESIMUM 



SECUNDUM. 



LII. 



HOOFTSTUK 



Pbarmacum Sagueri : Oebat Sagueer : 



De Sefoot-Boom. 



H 



Sefoot. 



j£c arbor eft alta & filveftris , fed inter aroma- 

 ticas.quoque referri poteft, ob quotidianum ra- 

 dicum fuarum ufum , quibus vulgaris potus Sa- 

 gueer di&us praeparatur: Non admodum extenfam 

 erit comam, fed elegantem & bene ordinatam , quae 

 Jolia ac ramos gerit denfos inftar majoris Caryophylli 

 arboris, ejus autem truncus plerumque adeo crailus 



D 



eft , ut eum vix ulnis ample&i liceat : In binas dividitur Men 



r t is een booge en wilde boom , docb kan mede onder 

 de fpeceryacbtige plaats krygen wegens bet dagelyks 

 gebruik van zyne wortelen , waar mede dengemee- 

 nen drank werd toebereit : Hy beeft geen gebeel breede y 

 rnaar een welgefcbikte en cierlyke kruin , dicbt van loof 

 en takken , gelykende wel een groote Nagel-boom 3 en den 

 fiam is in 't gemeen zo dik als een man omvademen kan : 



mum 



feu Feminam , Oebat Sag 



feminam nempe feu Pbarmacum 

 :ram Pbarmacum Limonicum didtam. tta- 



defcribemus Pbarmacum Legitimum 



Pharmacum 



malkander verfcbillen 



if ken , of 



eft. 



regulari ordine locatas. 



(uti di&um eft) g 



ramis 



cum , en waar van wy Pharmacum Legitimum , ofb 

 wyfken van Oebat Sagueer eerfi zullen befcbryven , a 

 zynde bet gebruikelykjte. 



Hy beeft , als gezegt , zyn kruin vol takskens , of ry 

 meefi in een gejcbikte ordre jiaande : Want aan < 



rum raches feu ramuli ere&i & oppofiti, quatuor vel takken ziet men voor eerfi 

 quinque foliorum paribus conftantes , non vere cm- tegens malkander fiaan , met vier envyfpaaren 



in y t kruis , gelyk aan de Nagel-boomen , maar 



ciformes uti in Caryophyllo arbore, fed fine ordine, 

 licet quidam crucem etiam efForment, inque his alias 

 minores locantur tenues fed firmae raches , quae fefe 

 iterum in alias minores dividunt, quarum plurimae 

 funt cruciformes. In iftis rachibus tarn majoribus, 

 quam minoribus folia quoque regulari ordine funt op- 

 pofita brevibus infidentia petiolis , in longioribus ra- 

 mulis fex feptemve paribus conftantia,in brevioribus 

 vero binis ternisve , atque ubi raches minores con- 

 current , fub fingula tali minori rachi minus locatur 



folium. 

 Folia auodammodo Car 



der , boewel zommige 00k in 't kruis fiaan , en aan deze 

 ftaan weder andere kleindere , dunne , en fiyve ryskens , 

 die zig al wederom in andere kortere verdelen , en meefi 

 alle in f t kruis fiaan : Aan de voornoemde ryskens , zo 

 groot als klein , fiaan de bladeren mede tegens malkande- 

 ten gefcbikt in rygen , en op korte fieeltjes , aan de Ian- 

 gere ryskens met 6. en 7. paaren, en aan de kortere met 

 2. en 3. paren, en daar de ryskens fzamen fioten y float 

 onder ieder rysken nog een kleinder blad. 



De bladeren gelyken eenigzints na de Nagel - bladeren 



tamen difcrimine, quod plerumque fint breviora,nec docb met dit onderfcbeit, datze doorgaans korterzyn, en 



inferius ita anguftentur ac in Caryophylli foliis , & acbter zofmal niet toelopenrals de Jsagel-bladeren, % mids- 



fuperius in longum apicem definant, funt autem fca- gaders van voor en een langefpits bebben, zy zynfiyf % 



- , - 1 -— *' r ~endentia, quatuor vel quinque glad, en glimmende, 4. en 5 . duimen lank , 2<vingers 



bra , glabra , 



pollices longa, binos lata digitos , obfcure faepe vi- breet, fwart-groen , en aan de boven zyde zo effen, dat 



rentia, ac fuperius tarn glabra, ut nullas ibi appareant men aldaar geen aderkens ziet uitbuilen, 00k maakt "erde 



venule protuberantes, atque nervus intermedius ful- middel-zenuwe Jlegts maar een groeve, docb aan de on- 



cum quodammodo ibi efformat ,• ab inferiore vero der fie zyde ziet men veel fyne en patalelle adertjes , wat 



parte plurimae tenues ac parallelae conipiciuntur ve- 

 nule , oblique ad anteriorem excurrentes parten 

 (quae in Carvophylli foliis ardliores magisque trans 

 vcrfales funt) ad oras autem aequalia funt hasc folia 

 Horum fapor eft fubtilis, amancans, fed debilis, in 

 gratus, & fub .finem acidulus. 

 FloreS nondum apparuerunt 4 atcme tarn raros ^erii 



fcbuins na voren lopende , ( zynde aan de Nagel-bladeren 

 <uoat dicbter, en meerder dwers lopende') voorts met effe~ 

 He kanten : De fmaak is fubtyl bitter , docb flap , onaanA 

 genaam, en in 't einde wat ryns. 







. 



Het bloeizel beeft men nog niet gezien , en by draagt 



fruftus, ut plurimis incolis, immo talibus, qui quo- ook zelden vrucbten, zo datze by de meejie Inlanders, ja 



itlim puto eflfe , duod 



zelve by de gene , die zyne voortelen dagelyks uitgraven > 

 by na onbekent zyn « en waar van ik de oorzaak eensdeels 



ncm, viridemque fuum colorem inter obfcure nigri- giffe te zyn> om datze, wegens de boogte der bomen 9 en* 



dignofi 



roene koleur 9 tuff c ben dat fwart-groene loof 9 qualyk te 



arbores Continua radicum fpoliatione quafi callrentur, bekennen zyn> en ten anderen om dat de bomen door bet 



uhde nullos profcrre pofltint fruftus; unde & hi non gedurig uitgraven der voortelen eenigzints als gelubt <wer~ 

 inveniuntur nifi in talibus arboribus , quse longe di- 

 flant & ulniE craflltiem habent , & ab effoiToribus vix 



vel raro vexat^ fuerunt: Fruftus autem ejus formam 

 habet incurvi cornu vel in conum definentis facci, 

 qui binos circiter pollices longus eft, digitum Jatus, 



anus 



dende 9 geen vrucbten kunnen voortbrengen : IVesbalven 

 men 'er ook niet en vind 9 dan aan bomen die gebeel verre 

 van de band fiaan y en wel een vadem in den omloop dik 

 zyn 9 midsgaders van de uitgravers niet of zelden bezogt 

 voerden. Deze vrucht dan gelykt wel een krommen boom 

 , . . of J pits toelopend zakj e , zynde ongeveer 2. duimen, lank 



ventricofus , ab una parte juxta longitudinemfulcatus, een vinger breet m enfcbier rond , of als een weinigplat 

 eft porro viridis & mollis , fi tangatur inftar inflati gedrukt, met een bulk aan de eene zyde, en langs dezeU 

 facculi: Intus ofliculum reconditur planum inftar de- ve eene naad: Voorts gras-groen , en welkein'taantafien 

 corticati Canarii , tenui albicante primum ac dein als een opgeblazenzakjeis: Kan binnen leid een platte kor- 

 fufca pellicula teftum 5 fub quo flavefcens & oleofa me- rel, als een gefcbelde Canary, met een dun, eerfi wit* 

 dulla leu pulpa reconditur, qualis eft ilia Bintangor , en daar na bruin vliesken bekleet , en daar onder een geel- 



nullum vero peculiarem habet faporem , nifi quod -acbtige en Olyacbtige beefi , als die van Bintangor , van 



pauiulu 

 ue gibbofus & ab una parte umbilicatus , fere in- 



quafi in uno 



centfo concurrunt, ubi &f brevis durusque apex con- 

 fpicitur inftar hili. Inter hunc nucleum & extcriorem 



een zonderlinge fmaak , als alleen een kleine bitterbeit z 

 ^eze korrel is mede wat bultig, en beeft aan de eene kant 

 een navel , als een boon , alwaar de firalen van H vlies- 

 ken als in een middelpunt te zamenfioten , en men ziet 'er ook 

 een korten bardfpitsken aan: Tujfcben deze korrel en de 



viridem corticem liquor reconditur vifcofus, & femi- buitenfie groene fcbel, leid een lymacbtige en balf door- 



pellucidus inftar Terebinthinse: Fruftus hi plurimum fcbynende vogtigbeit als Terpentyn: Zy blyven meefi don- 



obfcure virent , vel paululum tandem flavefcunt in ker-groen, of werden ook wat geel op den buik , alwaar- 



inferiore eorum parte, ubi & per raaturitatem dehi- ze dan eindelyk openberfien, en bun voornoemde binnenfie 



;fcnpt, iftumq 



la- 



korrel Uten uitvallent dewelke dan de aarde rakende 



i 



\ 



. 













een 



, 





