







llBoek. LII. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



]abens novam progerminat arbufculam : Trunci cor- 

 tex rugofus eft., & ex nigro virens , in ramis vero eft 

 daber & ruffus. 



*37 



- 



nieuw boompje voortbrengt : De fcborjfe des ft 

 vpelig en fwart-groen , maar aan de takkeneffen 



Hujus arboris radices folx fere expetuntur , unde De wortelen zyn by na alleen , bet gene dat men van , 



fapiens nature Creator illas haud profunde fub terra of aan dezen boom zoekt , en ddarom beeftze de <uoyze na- 



terra? 



OUH.UUUH.J km.....».^ ~"vr *"•" 4« S w»« wumiu iwiia. h»m/ y«ct a^ urcatr aeaarae wtiien verb 



parte finuofa? decurrunt , hinc inde etiam protuberan- loopen meeft langs onder de ruigte been of 



tesjimmo ultra extenfam arboris comam , ita utfacil- 

 Iime fint emends, atque ubi ita protuberant, nodo- 

 lam efformant fubftantiam : Harum radicum cortex 

 eft fatis craflus , ex ruffo luteus , ubi terra obtegitur, 



to 



frag 



& fi incidatur, fubftantia ficca fe- 



fe offert inftar Sulphuris, fapor autem amaricat cum 

 notabili adftri&ione , ubi vero e terra fefe erigit , cor- 

 tex hie eft tenuis , quum fub terra fit craflus. Trunci 



« • ry 11*1 /' i t* f% r* • /« ** • 



t/« utn cm vu» aw wonu- *rwm , %o dat menze gemakkelyk 

 uitgraven kan: En daarze zodantg uitbuilen, makenze 

 ook knoeften van een moarrige fubftantie : de fcborjfe van 

 deze wortelen is redelyk dik , en ros-geel , daarze de aarde 

 bedekt, voortsbros, enalsniendaarinfnyt, zokomtdaar 

 een geele droge fubftantie als fwavel Hit , zynde bitter ag- 



fmaak , en met een merkelyke zamentrekkihg , dog 



lignum eft pallidum, led ficcum flavefcit , fi fuent daarze boven de aarde uitpuilt , ijfedun, maar 



caelum, ad radices vero magis luteum gerit colorem, 



major eft quam corticis. 



contunditur 



r 



Pbarmacum Limonicum , feu altera fpecies Mas difta^ 

 a praecedenti adeo parum difFert, ut adlpeftu vix di- 

 gnofci vel diftingui poflit, ramuli enim ac folia eo- gaande %o weinig 



aarde dik : Ret bout des flams is bleek , dan befterftjiraks 

 geel , als men daar in kapt , aan de wortelen is bet wat 

 igeelder i niet bard > maar loot zig licbtelyk in ftukken 

 kloppen , en de bitterbeit is daar in merkelyker bfmeerdet 

 daninde fcborjfe. _ . * 



if anders bet Manne* 



geflagl, verfebilt, als gezegt 



iialyk 



dem locantur ordine, fed non ita femper oppofita ac Jcbeiden kan, want de ryskens enbladerenftaanindezelf 



in priore 5 folia quoque eandemhabent formam, ex J , *** „,»*, , *„*„ w r ,*»m ,„** ^ 

 cepto quod fintanguftiora 3 longiora,& tenuiora^ma- 't vorige* de bladeren bebben oo 



isque acuminata ; Ramorum cortex non eft ruffus, 

 ed cinereus, in trunco quoque cinereuseft,fed gla- 

 brior & tenuior , xque in trunco ac inradicibus, non maar 



precies met tegens malkander 



Ifde fat 

 tfmalder, langer * en dander zy 

 fpits bebben. defeborffe der takken u 



Jan de ft 



I 



be- 



ultra culmum craflus, nee fubftantia ilia flava & ful- effender, ook doorgaans dunner $ zo wel aan de ft 

 phurea eft adeo copiofa ac in praecedenti. Sapor quo- aan de wortelen, te weten niet boven eenftroo-ba> 



daar 



que maxime differt, qui in mare magis amaricat & 



accedit ad Limonum corticem, ita ut optimus diffe- als uit bet vorige 



• . 



rentis charadler > quo hae arbores diftinguuntur , con- 

 fiftat in corticis craflitie & fapore. Unde effoffores 

 non ad arborem , fed ad radices attendunt , quae in 



frnaak verfebilt 



i 



Manneken bitter der > en na Lemoen fcbellen 



befte kenteekens , waar mede men de- 

 bomen onderfebeiden kan, beftaat in de dikte der feborf 



mare etiam non profunde terrain petunt , fed hinc inde fen , en in de fmaak : Wesbalven 



nodofe fupra illam elevantur , & plerumque non 



maar 



ita craflae funt vel ruffae, tarn in ligno quam in Manneken mede niet diep onder de aarde lopen, ook 

 cortice : Arboris lignum magis albicat, durius eft, t daar met knoeften uitbuilen , maar %yn doorgaans 



& folidius y unde & ufui mechanico magis infervit. E- # en ros geel niet 

 jus fru&us brevior eft & rotundioi- fere inftar mino- 

 Tis Pruni, viridis quoque, ac ejus liquor non ita vi- tot den buisbc 

 fcofus eft , odorem gerens florum Canangce : Oificu- ter en ronder 

 lum ejus eft magis pallidum 5 fufcum , brevius , & craf 



fed (imul finuofum & umbilicatum , feu hilo nota- 



witter 



lius 



turn uti in faba , haud male referens aureliam Bombycis: 

 Utriusque fpeciei fruftus menfe Aprili apparent, in 

 mare frequentiores quam in femina , quum ejus ra- 

 dices minus eruantur , oflicula prolapla fub arboribus 

 magna progerminant copia, in arbuiculas excrefcen- 



bout, nogwnjeborffe: Het 

 harder , en mafjiver , en dierbalven y 

 bequaam: De vrucbt is wat kor- 

 als een pruimpje , ook gras-groen , 



en de binnenfte vogtigbeit is min lymacbtig , riekende be. 



febeidentlyk na de bloemen Cananga : Di binnenfti kor* 





dikker 



tig 



tiu. 



i 



wortelen 



oorten ziet men in April, < 

 aan y t voorgaande , of 't wyfj 



vrucbt en 



qua 



w 



Pbarmacum 



tot jonge boompjes geworden. 



de uitgevallen kor- 

 te opgefeboten , en 



Leg 



iaicenfi Ubat Tbuni , 



Sefoot & Sefc 



quod generaliter omne denotat, quo Saguerus, fimi- 

 lisque potus amarus fit & potabilis: In Leytimora a- 



pB 



fte zoorte biet Pharmacum 



Ins en Maleyt 



Ma I id 



Malu 



Wa 



Pharmacum Limonicum • M 



laice Ubat Lemon, Amboinice Ay 



dum 



illarum radicum fapor ut & Sagueri, cui infufae funt, wyl den fmaak 



gen beduid , Waar mede men de Sagueer en dietgelyki 

 drank bitter en drinkbaar maakt : Op Leitimor , en ande- 

 re plaatzen biet by Alat , en Ay-Alat, Malul, Malun, 

 en Malu, docb in 't byzonder wert deze zoorte in 't Am- 

 boins Ay-Alat Wabba genaamt. 



De tweede zoorte biet Pharmacum Limonicum , op 

 Maleyt s Ubat Lemon, op Amboins Ay-alat Audi/ de- 



# 





ad Limonum cortices accedat. Circa denominatio- 



_ 



nem fnaris & femin^ infer me & incolas magna eft 

 controverfia. Primam fpeciem feminam dixi , quum 

 corticem gerat ac lignum mollius , illi autem pro ma- 

 re hanc haDent, & e contrario alteram fpeciem feminam 

 putant efle, U 

 difnutemus re. 



e in gedaan zyn , na de Lemoen-fcbellen trekt , 

 de naam van manneken , en wyfken is tuffeben 



yfken genaamt 



rfebil : De eerft 



ut de ea 



L 



ocus 



pi 



disp 



non autem in omnibus ejus locis, fed tantum in Hi- 

 toes montibus , lon^e a litore, in altis&filveftribuslo- 



boudenze voor bet manneken 



bet wyfken, docl 



ift rrieeft alleen op /. 

 Dlaatzen . maar ( 



feborfft 



op alle deszelf 



Hitoeeze gebergte , verre van ft rand 



in 



t 



CIS 



funt 



non 



febag 



Tiffad 



moeite moeten van daan baalen, want die digt of 



frfu iam diu funt illis deftitutae, unde 



montibus praetendae funt : hoc autem commodum ad- 



ven 



by ft dan , zyn door 't tieel gebruik al lang, 

 • en men moet 



iert hasc arbor , quod late & copiofe fuas proferat gaan : . docb dat voordeel is 'er by , dat den boom 



t gebergtt 



autem 



wortelen zeer verre verfpreid i en men 



crefcunt circa pagum Xuli. 



Tom. II. . 



Ubat 



tfte en mooift 



Jlaande omtunt bet dorp 



Hit 







