

II Book. LIE Hovftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



• 



CAPUT QUINQUAGESIMUM 



TERTIUM. 



^ 







\ 



LHI 



HOOFTSTUK, 





• 



- 



-\ 



I * 



/ 





Capraria. Caju Cambing, 



Rbor haec hominis habet craffitiem , paucos gerit 

 majores ramos , qui plurimum eriguntur , & in 

 eorum fummo fine ordine plurimae excrefcunt 

 raches longas quae virides , ex rotundo ftriatae , & ad ra- 

 morum ortum nodofae funt, ubi facile rumpuntur; 

 Hifce folia infident per ofto decemve paria , illis Boa- 

 rau Oetang adeo fimilia , ut vix ab iis dignofci poflint; 



Geite Boom. 



. 



f 



DMzen boom beeft de dikte van een man , en weinik 

 booft -takken , die ook meefi overeind ftaan , en aan % 

 mtterfte der zelve , rondom en zonier order veele 

 lange , groene , en regte ryskens , uit den ronden <wat ee- 

 Jtreept , en met knietjes aim de takken ftaande docb daar 



if te breken zyn ,* jian dezehe ft 



funt 



fu 



perius acuminata, multis parallels coftis pert , _ 



pilofa inftar illorum Boarau , funt autem molliora , te- 

 nuiora , magisque ad taftum lanuginofa , tarn folia 



derfcbeiden 



daar 



paar 



fpits 



» 



praeferti 



conftructa 



folia non funt acida, uti.in Boarau, fed fapor illorum 

 eft fatuus ac ficcus , cum parva adftrictione , ad oras 

 tenuiflime ferrata funt , quod autem in vetuftioribus 

 vix apparet , aliquando per paria tantum locantur, 

 aliquando inpar extremum claudit: Major nervus non 

 dirette per medium tranfit , fed ad anteriores oras 

 magis accedit, unde pars inferior femper eft latior, 

 ejusque nexus ad petiolum rotundior eft magisque 

 protuberans, inftar foliorum Solani. Superiora fo- 

 lia plerumque ad fuum ortum aliud minus , tamquam 



aunculam leu laciniam gerunt , & juniora folia ru- 

 bent. 



pende , met veele par allele ribben doortogen , en baairig 

 gelyk die van de Boarau , maar veel flapper , wolacbtiger 

 en zagter in 't aantaften , zo nxel de bladeren , ftelen, als 

 ryskens , en inzonderbeit die van de jonge boomen , zo dat- 



laken fcbynen getfiaakt 



c 



droge frnaak 



■K x - rt "> try 



Boarau • maar 



r —- — - » — v w * v r \« w «■ 



/y» gezaagt 



zamen 



aan to oude beel qualyk bekennen kan , ^aawrfff 

 ^ _.. . , tfff zomtyds een alleen voor uit. De 



niet regt door de midden , maar leid 



met par en 



Nullos 

 obfervavimus arbore , licet 



oehoenenfes praedicent, 



. „„.. ,„„,„ ,„ 6 „ „ vv , U( , „ nuueri9 maaT 



1 voorjte randen altyd wat nader , en voaar door de „~ 

 terfte belft altyd breder is , en boar bil loopt by den fteel 

 wat ronder , en verdef uit , gelyk die van de Solana 

 doen j de voorfte bladeren bebben ook gemenelyk by baren 

 oorjpronk nog een kleinder blaadje , als een lapje en de 

 jonge bladeren zyn rond , en licbt bruin. 



een bloeizel> nog vrucbten beb ik^en andere met my t 



aan 



oorgeven , dat by > op boar Land in 't wild tvafTende 

 omtyds vrucbten als Gnemon voortbrengt. De takke 



zappig 



in fua patria fbonte crefcentem hanc aliquando fru&u 

 produxifle inftar Gnemonis ; Rami ejus funt fragiles, 

 mtusque repleti medulla ficca & fungofa: Trun- 

 ci cortex fatis craflus eft , externe rugoms ac fcaber, 

 ex nigro viridis , fuccofus admodum , & vifcofo re- 

 pletus liquido inftar Papedae giutinofo, qui demum 

 in Gummi exficcatur fine notabili odore , ac parum 

 modo refinam Nanarii fpirat. Hujus corticis fapor eft 

 dulcis inftar mollis Junioris Calappae putaminis : Li- 



num eft album , molle , & inutile , brevique putre- 



cit, fi pluviae exponatur. Propagatur hsec arbor per 

 ramos, fed plurimi illorum marcefcunt, ac pereunt, let met zy?ie takken, "docb 'die 



Hoeh 



JJefcborjfe desfi, 



Jwart-gtoen , zet 



vaji t 



merg 



opdrogende , 



weinie na *t bers van Nanari trekkende. De frnaak 



dezejcborjfe is zoetacbtig, gelyk de wekeftbaal 



Calapp 



Hoitt is wit 9 week , en ondeugende 



en verrot in 't kort , als 'f in de tegen leid 



umbrofo 

 ponendos loco , dohec fpontc gemmas emittant^ ac 

 turn demum tznx efle demandandos. 



meejl 



plant 



unde alii prsferunt ^ non ita recens cxfos terrse effe balven tommige oordelen dat bet betef zy 



ijgekapte zo datelyk met verplant , maar 



men 



Nomen. Latine 

 Amboinice Aybibi 



Cap 



Malaice Caj 



autem 



nomina ipfi efle inpofita, quum capr<e ejus folia tam 

 avide expetant. 



Locus. In Amboina non multum obvia vel nota eft, 



gen aan een lommerabbtige plaats op de aardelaat leggen % 

 tot datze van zelfs komen uit te botten> in als dan eerjt 

 in de aarde zet. . 



Naam. In '£ Latyn Capraria, op Maleyts Caju Cam- 

 bing: Op Amboins Aybibi, en zammige willen zegeen, 

 dat deze drie namen bdm gegeven zyn, om dat de Geiten 



gaai 



^^ — w w ^ • V W 



. . . Plaats. In Amboina is by weinig bekent , en men 



in quorundam enim horns tantum occurnt circa sdes plant bem maar in zommige boven / omtrent de buizen • 



„ , x i: — dedufta 



Ho-Tiga, quae tres funt parvas infulae fcopulofs <Sc 



fitae ante Hitoes oram , ubi hae arbores fponte ere- 



fcunt 9 ut & in Hoehoenenfium regione. 



Ufus. Plurimum in hortis colitur, quum ejus cor 



tex expertum lit remedium in Dyfenteria , in qua in- 

 teftina " 



modo. 



pars fumitur palmam longa & lata , cum quarta junio- 

 ris Calappas parte , qui parum contunditur & aquae 



Aldaar metfiokken of 



Tig 

 Van 

 %nen 



3 



leg 



ippige 



p *t Hoeboenezen Land 



boofnen van zelf 



Hy voert meefi 



cborjfe een bevoeert of geprobeerd 



trunco 



Daun 



fumpta , quae transcolatur , hujusque bis de die hau- 

 ilus fumitur, fed cavendum eft omnino turn temporis 

 a lardo : Quidam huic potioni admifcent faccharum 9 

 H nimis amara lit, quod autem inprobo , quum turn 

 potus eft magis nauleofus , meliu^que eft , li Cucuran 

 omniho omittatur- Idem hie cortex folus aquae in- 

 cottus & propinatus > diflblvit , & tenacia peftoris 

 phlc^mata expeftorat: arbor haec praeterea aliis quo- 

 que ctbdominis morbis infervit & conducit. J 



qui fequenti praparatur langdurige bloed-loop, en daar de darmen al verfworen 

 u - - J — zyni wordende gebruikt entoebereit inmaniere alsvolgt: 



men neemt van deze feborffe des ftams ein jluk van een 

 band lank en breet y met de $de part van een jonge Calap- 

 pus, men kneuji bet voat en kookt bet in Ttoater, met een 

 band vol Pangaga , en eenige bladeren van Daun Cucu- 



f angaga 



ran 



men zygt bet dan door een doek 



belft van *t Water verfodt 



en 



agtende voorfp, 



te eeten : Zommige doen daar ook wat zuiker by , als buri 

 dezen drank te bitter valt , docb 't welk ik niet veel pry- 

 zen kan : om dat bet den drank walgdyk maakt , en men 

 doet ook beter , dat men de Cucuran daar gebeel ende al 

 uitlaat. Dezelfde feborffe alleen gekookt en gedronken 



. . . , maakt los , en trekt uit detayejtym, die op de borft 



ejus folia cibo inierviunt & ad Sayor adhibentur. In- tit , en daar en boven is dezen bcom ook tot meer andere 



w - fatis 



n 



S 2 



dienft 



rert 



V 







/ 





^ 



