











Pa2. 145- 



o 



H 



R 



A R 



HET AMBOINSCHE 



AMBOINENSI 



UYD 



BO 



K. 



LIBER 





T 



T 



U 



3 



HET DERDE BOEK. 





Continens arbores , quae Refinam , Bebekende die Boomen , deweJke eenig 

 fpeciofbsque dant Flores, aut " ->--■-•.■-*.. 



Ht 



noxium aliquod lac fundunt. 



ers , aanzienelyke Bldemen 3 offcha 

 delyke Melk van haar geven. 









\ 



1 





A 



U T 



MUM 



t 





t 



Canarium Vulgar e. Canari Negri. 



< 



. HOOFDSTUK. 



De gemeene Canarie-Boom. 







H 



Mq quoque arbor pertinet ad illas , ex quibus 

 Incole harum Orientalium regionum fuum ca- 

 # piunt cibum quotidianum , uti de Calappa, Pi- 

 nanga,Sagu,fimilibusque fupra fuit indicatum,fedad 

 hunc tertium librum refervata fuit , ut dux foret re- 

 iiniferarum arborum ; hujus autem varie occurrunt 

 fpecies , quarum bine priores proprie ad cibum adhi- 

 bentur , quae minimam etiam refine dant copiam, 

 ac dividuntur in domefticam & filveftrem , licet pro- 



D 



ofterfcb 



waar 



koft bebben , gelyk boven van de Calapp 



gefpaart, op 



pagetur 



utraq 



narium 



9 



eft 



corticem 



Q 



] e zyn , men beeft daar van verfcbei- 

 de zoorten , waar van men de twee eerfte eigentlyk tot de 

 koft gebruikt, gelykze 00k den minjlen ben geven, en zyn 

 verdeelt in tamme , en wilde : boewelze eigentlyk te fpre- 

 ken alle beide meejt , zonder toedoen van menfcben , voorU 

 komen. 



Eerflelyk. Het eerfte gejlagt is de tamme of gemeene 

 Canary , een booge en voljlagen boom , met een even. <wit- 



in qua plurimi incurvi & nodofi inveniuntur ramuli , .'_ 



fcborffi 



ft 



inque his copiofa? foliorum raches inordinatae , illi kens , en rondom dezelve veele ryskens zonder ordre ma- 





autem ad ortum fuum funt geniculati , ubi facile 

 etiam franguntur, rachesque ipfe femel bisve itidem 

 geniculate funt. Juniores vero ac fupreme raches 



geniculofuo inter bina foliola oriuntur Iquamofa , quae 

 peculiaris funt ftrutture & forme, plerumque autem 



[fpronk een knietjen , daarze 00k kort af 

 breeken, en de ryskens zelfs bebben gemeenelyk nog een of 

 twee knietjes. De jongjle of voorfte ryskens fiaan ieder 

 met zyn knie tnjfchen twee bladeren, als twee lippen f 



triangularis vel inftar lingua? , inferiorefua parte ardte tong 9 met de onderfte of I 



ftaande^ en als een fcbeede 



ft driekanty of 



ramo nexa , 



inftar 



profund 



virentia , 





hocque in Canarii fpeciebus tanquam certus ejus cha- 

 racter femper invenitur: Si foliorum raches adole- 



}/ diep 



decidunt 



ob- 



tfoR 



en 



blaadjes af 



Als de ryskens 



fervantur autem hec copiofius in filveftribus fpecie- meer aan de wilde zoorte, dan aan de tamme; Aan de 



bus, quam in domeftica, in rachibus vero tria, qua- 



tuor, vel quinque foliorum-paria fibi oppofita locan- ' kander. 



fiaan 



Q 



/pan lank % of 



pollici 



fmalle fpits offnibbeltje toelopende 



tra palmam vel quinque digitos lata, fuperius acumi- men, vallenze wat kleinder y met ejfi 



nata: In adultioribus vero arboribus funt minora, o~ 

 risque gaudent sequalibus,ac plurimis parallels coftis 

 flavefcentibus funt pertexta , que oppofitae quoque 

 funt, nee nervus intermedius major direfte per me- 

 dium folii tranfit usque ad pedunculum , inferiorque 



• is, 



.„..., /el 



exficcatur 



Weld 



ede 



tfg 



Jiaande , 00k loopt de groote zenuwe niet regt door 

 den by den Jleel , en de achterjle belft van t blad 

 %r breeder , glad, fly f 9 rammelende , fwarUgroen y 



ynde , krimpt te zamen , en droogt hard 



op , als menze vryft^gevenze eenfl 



van haar , daar aan menze datelyk kennen karu Ben 



maakt 



centur hecce folia , refinofum , fortemque fpirant odo- %ig vertoonende. 

 rem, ex quo mox dignofcuntur. Arbor nee altam 

 denfamque conftituit comam e longinquo nigricans 



> 



fi 







tern. 





In ramorum fummo alii progerminant crafli & li* 



Aan "t voorfle der takken komen and ere dikke boutach* 



nofi petioli, in paucos alios Mq dividentes , ex qui- tigefieelen voort, zig in weinige andere verdeelende, en 



P 



aan dezelve 't bloeizel , 9 t welk eerfl zyn bleek-groene 



lide virentia , que continentur inter bina foliola vi- knopjes , dewelke geflootqn fiaan tuffeben twee groene 



ridia , que (bk ab utraque parte aperiunt inftar val- 

 vularum. Capitula hec formam gerunt crateris , cu- 



blaadjes , die haar te wederzyden openen , als klapmut- 

 zen. Deze knopen bebben de gedaante van een kroesje , 



• 7*7* I f f • T /I T • 1 ♦ I 1 



jus venter eft rotundus quad calix, in cujus centro wiens buik is een ront kelkje 9 daar in fiaan drie dikke 

 tria craffa & angufta locantur petala, que in totidem fmalle blaadjes , dewelke haar openen in drie dikke J pitzen, 



crafla acumina terminantur & iefe aperiunt , que os 

 feu orificium crateris eiformanc: Senfim autem hec 

 magis dilatantur , & in centro fuo confpicieridum 

 prebent viridepiftillum capitatum, quod germen feu 

 fruftus rudimentum eft. Tales funt flores vulgaris 



uitmakende de mond van een kroesje. Met tr tyd openen. 

 %3f haar wat wyder ? en vertoonen in de midden een groen 

 knopje , met een nopje boven op , waar uit werd betjebep- 

 zel van de vrucbt: Dusdanig is 't bloeizel van de gemee* 

 ne vrucbtdragende Canary , die men voor bet JVyfken 

 frugiferi Canarii, quod femina dicitur , preter hanc boudj bebalven dewelke is 'er nog f t Mamie ken 3 aan ft am 

 autem mas becurrit, cujus truncus nee folia multum en bladeren van y t gemeene niet veel verfcbillende , docb 



— ,„-! • i*/%%i f % •/!•/**• • iff 1 • *j 'A •! ii If • 



\ 



ulga 

 i om. 



11 



led racemus ejus florifer major 



eft 



de bloeyende tros is grooter , en meer wtgefyreid , y t bloei- 



1 ' zel 









\ 







V v 







/ 







i 



