• 









f 



m 













I46 



HERBARII AMBOINEN 



IS 



Liber. III. 





cap. 



eft , raagisque extenfus , ut & flores , qui ex tribus no- zel is ookgrootter, van drie merkelyke dikke , vette, en 

 tabilibus , craffis , pinguibus , & fqualide albicantibus vuil-witte blaadjes gemaakt , in een wyder kelkjejtaande, 

 conftant petalis, in ampliore calice contends, piftil- 00k is 't binnenfte knopje of fcbepzel der vrucbt omgeven 



van vyf draatjes, met bruine nopjes. Zy is van een 

 Jlappen reuk, de bloem van 't Sjampacca bykomende, 

 den welken men 00k gewaar werd in 't bloeizel vandege- 

 meene Canary, als men 't zelve eenige dagen in buis, 



lum quoque horum feu germen quinque ftaminibus 

 antheris fufcis gaudentibus , circumdatum eft. Hie au- 

 tem flos debilem praebet odorem ad florem Sjampac- 

 ctz accedentem , qui itidem obfervatur in flore vulga- 

 ris Canarii, fi per aliquot dies in domo confervetur, bewaart^ na bet blotizel van 't-Manneken volgen gene 

 poft maris flores nulli fubfequuntur fruttus , unde non vrucbten , daarom zy met geacbt , en zelden gevonden 



3Kftimatur,ac raro etiam occurrit nifi circa litora. 



Fru&us ex longis dependent racemis bini tresve in 

 peculiari petiolo, nee male referunt Juglandes, ex- 

 cepto quod fint minores & oblongiores , externe ob- 

 ducli gluma glauca , glabra , & sequali , qua; fenfim ni- 

 refcit vel coerulefcit , inftar majorum Prunorum* 



werden , en dot meejt omtrent de ftrand . 



De vrucbten bangen 00k in groote tr often by malkandtr, 

 twee a drie fzamen aan een byzondere Jleel , en gelyken 

 niet qualyk onze Ocker-nooten , bebalven datze kleinder 

 en lankwerpiger zyn , buiten met een blaauwe-groene bol- 

 fter bekleed , glad en effen , die metter tyd /ward werd 



ruttus hi ex oblongo non vere rotundi funt, fed pa- -.ofweinig blaauwacbtig , gelyk de groote Pruimen. Deze 



rum tngoni , & in fuperiore parte comprefii , cum par- 

 vo brevique apice, jun&i inferiore fua parte caliculo 



vrucbten zyn in 't lankwerpige niet regt rond , maar wat 

 driekantig , en aan y t voorjie wat plat , met een klein 



cuidam tanquam difco, a quo tamen facile feparan- .kort fpitsje , en ftaan met 't acbterjle vafi aan 'tfcbyf- 



tur & decidunt , quum maturefcant. Sub hac gluma 

 culmum circiter crafTa , nux dura & oflea reconditur, 

 trigona quoque , fed ejus anguli funt parum rotundi; 

 quum vero ex hac nuce fpecierum feu varietatum 



ken, als een fcbootelken , daarze ligt afvallen, alszeryp 

 werden: Onder deze bolfter omtrent een ftroo- balm dik, 

 leid een barde fteenacbtige noote, 00k meeft driekantig, 

 docb de kanten zyn wat rond, en dewy I men aan deze 



differentiae optime diftinguantur , in quatuor illam di- Noote 't onderfebeid der zoorte beft kennen kan , zo zullen 



videmus fpecies , in binas nempe majores , binasque wy dezelve in vieren verdeelen , te weeten in twee groo- 



minores, harumque majores funt oblongae vel ro- te, en twee Heine, bejlaande de groote in een lankwer- 



tundae * uti & quoque minores. pige , en een ronde , en zo mede de kleine. 



Primo itaque major oblonga fpecies fruttus gerit Eerft de groote lankwerpige heeft vrucbt en febaars drie 



tres circiter digitos longos , pollicem craflbs , cujus vingers lank, en een duim dik, zo eroot 00k de binnenjle 



& magnitudmis nux interior eft, glumae enim fub- Noote is, want bet vleefcb van debolfter qualyk eenmes 



flantia vix cultrum crafla eft ; Tria habet latera , dik is : Zy beeft drie zyden , ieder een duim breed , en 



quorum quodvis pollicem latum eft , quaeque infe- achter loopenze met drie feberpe kanten fzamen , maar 



rius in tres acutos angulos concurrunt , fuperius au- vooren vallenze wat breed , en maken aldaar een fiomp 

 tern nuces has funt magis planae , obtufumque formant 

 conum: Ejus putamen pennam circiter craflum eft, 



fed fragile, & inftar vitri diftilit; fi contundatur, in ze'maar'een bolligbeid , en daar in een lankwerpige plat- 



media ejus cavitate continetur nucleus tantum oblon- te korrel, bebalven dat de eene zyde wat uitbuilt , als of 



gus &compreflus, ab una magis protuberans parte, by mede driekantig was. Aan 't eene einde rond, en aan 



acfi triangularis quoque foret , qui ab una parte ro- 't ander wat toegej'pitft , de Amandelen zeer gelyk , docb 



tundus , ab altera parte eft acuminatus , Amygdalis wel tweemaal zo groot , 00k van buiten bekleed met dier- 



fimillimus, fed duplo major eft, & externe etiam tali -gelyk rood velleken, dam onder een witte beeft van zes 



fpitsje : Deze febaal is wel een febaft dik , docb bryzelig, 

 en Jpringt als glas , als men daar op klopt ; binnen bebben- 



rubente pellicula obduclus , fub qua alba reconditur 

 fubftantia , ex fex oblongis & finuofis fegmentis com- 



lankwerpige , en bocbtige Jlukjes te zamen gezet , met bet 



_ . _ zevende , en de kleinfte aan de /pits , dewelke men in de 



pofita, feptima autem & minima pars in cono inve- verfebe Nooten licbtelyk van malkander kanfebeiden, en 



nitur , quae autem omnes in recenti nuce facile fepa- 



00k als men naauw daar op let , wederom te zamen zetten , 



rari pofiunt , fique accurate id fiat , iterum conjungi; maar in de drooge niet, 00k als men deze gefcbelde korrels van 



in ficcis vero nucibushoc nequit fieri. Si tales decor- acbteren of van deplatte zyde ziet, zo vertoonenze dege- 



ticati nuclei ab inferiore feu plana confpiciantur par- ' • ........ 



te , formam ac fpeciem praebent Sinenfis cujusdam , 



daante van een Sinees , met zyn larige mouwen wande- 

 lende. De fmaak is zoet , als aan de Hafel-nooten , of 



qualis longis & amplis ambulat indutus manicis. Nu- wel zo laf, 00k weeker vanfubftantie. Onder alle Ca 



clei fapor eft dulcis uti in Corylis, fed fubftantia ejus 



nan zoorten is deze groote wel de laf ft e-, en daarom zo 



eft magis fatua & mollior. Inter omnes Canarii fpe- oangenaamnietomraauwteeeten 9 maarwerdmeeftgebruikt 



cies haec maxima quam maxime fatua eft, atque hmc 



om de lankwerpige ftokken daar van te maaken , die men 



non ita grata eft,fi cruda eadatur, fed plurimum ad- Bagea noemd> waar van bier naar. 

 hibetur ad formandos oblongos bacillos Bagea di&os 



de quibus poftea. 



Arbor haec non eft filveftris, fed circa pagos cre- 

 fcit & in Amboinenfium hortis filveftribus, tolia au* 



tern ejus funt maxima, decern &undecimpolliceslon- 



& quinque digitos lata: Ejus truncus eft rotun- 

 & ereftior quam in aliis 3 non ita autem altus 9 

 fed craflior eft , parumque alatus prope radices. 



Secunda Canarii fpecies eft ? quae Fruttus gerit ma- 

 gnos rotundos , cujus folia priori funt fimillima 9 fed 

 lllorum apex eft brevior , & truncus ipfe altior eft , 

 fruftusque transverfalem circiter digitum breviores 

 funt quam praecedentes , rotundiores vero funt & 



1 



Deze boomen vint men niet in 't wilde , maar omtrent 

 de dorpen , en in der Amboineezen bare Bofeb-tuinen , en 

 zy bebben wel de grcotfte bladeren , tien en elf duimen 

 lank, en vyf vingers breed. Denftam is r onder en re- 

 gter dan de ander e , niet zo boog , maar dikker , en met 

 kleine vleugels by de wortelen. 



De tweede zoorte , zynde groote ronde Canaris met bla* 

 der en, de vorige mee ft gelyk, docb 7 voor ft e fpitsje aan 

 dezelve is wat korter , en de ftam wathooger , de vrucb- 

 ten zyn omtrent een dwers-vinger korter dan de vorige , 

 dikker , en ronder , de Noot is twee dwers-vinger s lank , 



crafliores. Nux vero ipfa binos transverfales digitos bebbende ieder zyde een duim breed, driekantig, docb de 



longaeft, fingulaque ejus pars feu angulus pollicem 

 latus eft , & trigonus , led ejus anguli funt plurimum 

 rotundi vel plani ,' fubftantia autem ejus eft durior 

 quam in praecedente, atque difficulter aperitur. Intus u- 

 nicam tantum habet cavitatem , inque ilia fimilis con- 

 tinetur nucleus brevior & craflior, durioris vero fub- 

 ftantia;, qua; melior eft quam prioris. 



Tertia fpecies eft parva oblonga , quae altiorem 

 cerit truncum fed minora folia quam praecedentes : 

 Nux autem ultra binos digitos longa eft , ac finguli 

 ejus anguli minorem digitum lati (tint, nucleus ejus 



kanten zyn meeft rond of plat , zy zyn border van fub- 

 ftantie als de vorige , en moeyelyker op te kloppen. Bin- 

 nen bebbenze 00k maar eene bolligbeid , en daar in eene 

 -elyke korrel , docb wat korter en dikker , vanfubftantie 

 arder , en beter van fmaak dan de voorige. 







Het derde, de kleine lankwerpige bebben nog booger 



\m » maar Wat kleinder hladeren Aan At vtnnripe : De 



ftam , maar wat kleinder bladeren dan de voorige : D 



noot is ruim twee vingers lank , en ieder zyde een kleine 



vinger breed, van binnen met een korrel, als't eerft ege- 



internus primae fpeciei fimillimus eft , fed tenuior , fub- jlagt , maarfmalder , vetter van fubflantie , en beter van 

 inntiae pinguions , & melions faporis. " J J 



Quarta fpecies eft parva rotunda , fecundae fpeciei 



Jmaak. 



omnino fimilis 

 cleos. 



De vierde , kleine ronde zyn de tweede zoorte in alles 



excepto quod minores gerat nu- gelyk, bebalven datze kleinder korrels dragen. 



Omnes 



Alle 









> 



