$ 



i 





HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. I. 



150 



bio a palumbis ipfi inferitur : Ingrata enim haec pro- 

 les primo luxuriofe admodum excrefcit ex ejus ra- 

 mis & cortice , ac dein fua emittit flagella juxta 

 truncum interne usque in ipfutn folum , quae dein 



derbeid de kleinbladige , die buiten tivyfel door de duiven 

 daar op gezaaid word ; want dit ondanabaar kint groeit 

 eerfi zeer weeldrig uit zyn takken offcborjfe , en j'cbiet 

 zy7ie ranke langs den Jlam na beneeden na de grond , die 



majora magisque pinguia, pluribusque aliis au&a fla- daar na grooter en vet geworden zynde, en met welt an- 



ellis matricem truncum ita ambit & comprimit, ut dere ranken, den moeder-Jlam omvat bebbende, den zeU 



.uffocata quafi pereat , tumque paralitica base ac fbu- ven eindelyk zodanig verfiikken , dat by uitgaat , en dan 



ria proles fpecie magna; arboris Mq extollit , fuffo- .pronkt dit baftaart-kind met de gedaante van een grooten 



cata; innitens corpori matricis, unde & Amboinenfes boom, fteunende op bet licbaam van de verjtikte moeder , 



proverbium de Varinga fecerunt , quam comparant 

 cum adulatoribus , qui blanditiis fuis Me infinuant in 

 potentum favorem , quos exinaniunt & carpunt. 



Dura Canarii putamina optimos praebent carbones, 

 qui ignem diu continent & Fovent, qui ufurpanturab 

 aurifabris&adaquam calefaciendam: Canarii fru&us 

 Bandenfes, quum fint exiles , non multum crudi co- 



wesbalven de Amboineezen een fpreekwoord van de Va- 

 ringa gemaakt bebben , dezelve vergelykende by pluim- 

 Jlrykers , die baar met bare liefkofery by welbebbende //*> 

 den weten te voegen, en bun uitzuipen. 



De barde fcbaalen van de Canaris geven goede koolen 

 die y t vuur lange bouden , gebruikelyk by de goudfmee- 

 den y en om Tbee-water beet te bouden : De Bandafcbe 

 Canarien , om datze klein zyn 9 voerden niet veel raauvo 



meduntur , fed ex illis oleum potiflimum exprimitur, gegeten 9 maar meejl tot Oly geperjl > om datze veel vet- 



quum majoribus fint pinguiores, quos aliunde acci- ter zyn dan de groote , dieze van elders krygen , en in't 



piunt , ° — «— * .-»- r* a^i l j^.n 



vocant. 



& peculiari vocabulo Canaria Amboinenfia byzonder ' Canary - Amboin noemen. 



Quum in infulis Amboineniibus anni tempora vari- 

 ent, uti in Manipa & Kelangha, ubi Zephyri & Euri ficca 

 conftituunt menfium tempora, quse in Amboina funt 

 pluviofa, hinc anni tempus, quo majora & domefli- 

 ca Canaria maturefcunt , in Amboina 5 eft menfe O- 



Dewyl in de Amboinze Eilanden de Mouffonnen zelf. 

 rfcbillen, gelyk op Manipa en Kelangb> daar deZuic 



Oofler voinden de drooge Mou[j 



ftobri , 



Junio & Juli 



>/ 



>yfi 



atque econtra minores feu filveflres Canarii fpecies 



noemde Eilanden in de maanden Junius en Julius , fn 



.............. 



Tal balat ipfis diftas in medio feptentrionalium men- Halat noemen, midden in de Wefter Moujfi 



iium, quum apud ipfos pluviae cadant copiofe. 



fpe 



cies, domefticas dittas, aliquando inminui & degenera* 

 re, ut a filveftri vix dignofci poffint fpecie. 



9 t by bun reegent. 



Nog jlaat aantemerken , dat de vier bovengenoemde zoor- 

 ten van tamme Canary zomtyds zo veraard en klein <wer- 

 den van vrucbten 3 datze van de voilde qualyk te onder* 

 febeidenzyn. ' 





1 



■( 





o 



u 



T 





G G 



G 



TabuU Quadragejim* Septimo y 



Van de z*even-en-veertigjt 



quod Canary negri 

 ex alis rachis folio- 



Qua ramura exhibet Canarii vulgaris , 

 vocatur. ubi Litt. A. Jquamas foliaceas 

 fe ortum ducentes denotat. 



B. Corymbum floriferum* 



C Corymbumfrugiferurn. 



D. Vcro nucem naturtli magnitudinc putamini inclufam 



Canarie 





E. Fruftus eft Canarii Baggea. 



F Fruifus Canarii Panjang. 



G. FruBus Canarii Pende. 



H. Canarii vulgaris fruttus diffeftu* eft 



I. Ejus nuckum liftit. 





Canary negri genaamt wert } alwaar de Lett. A. aanwyft de 

 bladige fchubben , die uit de fchoot der blat - dragende rys- 

 kens hun oorfpronk hebben. ' 



B. Wyft aan een Bloey-trot. 



C. De vrucbten, zo alsze aan de tros groejen. 



D. Een Noot in zyn natuurlyke grootte , en in zyn bolffer 

 beflooten. 



E. Is een vrucht van de Conors Baggea. 



F. De vrucht van de Conors Panjang. 



G. De vrucht van de Conors Pende. 

 H. Is een Conors doorgefheden. 

 I. Des zclfs kern. 



A T 



O 



• 



U 



T 



N G 



Part sum fruttuum Canariorum,^ quo modo a tesra Fan de deelen der Canary-vruchten , en hoe derive 



progtrmsnent. 



a & b Integrant denotat Canarii nucem putamini inclufam , 

 ubi a locus eft , qui pedunculo fuit nexus, 



c & d Depuratum Canarii fruAum exhibet % ubi c locus eft, 

 qui pctioio junftus fuit & d fuperior trigona pars , e au- 

 tern latiffima ejus pars eft: hujus trigonae nucis 3 ubi fiflura 



de uitfpruyt 



Wyft 



zynde a de plaats aan de fteel des booms vaft* 

 en d Vertoont een fchoon gemaakte Canary en de bloote 

 fchaal , zynde c de plaats die onder de fteel ftont f en d de 

 voorfte driekantige fpits; e is de breetfte zyde van dezelve 



delineata eft • quam natura aperit, primo ad inferiorem feu ♦ driekantige noot, alwaar een deur geteekent is . die de na- 



acutam partem , ut radix ex ea propullulare poffit 



f & g Nucleum exhibet feu medullam edulem in fex partes 

 divifam , ubi g capitulum denotat , ex quo radix primum 

 progerminat. ♦ 



h&ci Eundem depuratum nucleum demonftrat , fed inverfum, 

 capitulo furfum (pedante , quod repraefentat Shsen/em quali 

 a poltica parte longis fuis manicis ambulantercu 



/ 



tuur opent , eerftelyk aan de onderfte of fpitfe hoek , om 

 de wortel uit te laaten. 



*n g Vertoont de korreJ , ofte de eetbaare heeft van een 

 Canary , die zig in zes ftukken verdeelt , alwaar g een ront 

 hoofdken vertoont, daar.de wortel eerft uitkomt. 

 h en / Vcrbeelt dezelfde fchoongemaakte korrel,maar omge- 

 keert met het hoofdje boven , onder vertooning van een 



Shsees 



Per kins & » exhibetur , quomodo arbufcula ex nuce pro- Door k Insn wert vertoont, hoe een jong boompje uit de 



germinet $ k nempe apertum exhibet putamen eadem for- 

 ma , qua fupra c & d tuit exhibitum y cujus inferior pars 

 Sinenfis caput repraefentabat , quae in radicem /excrevit^ 

 dein fcfe aperiunt fex nuclei partes, in tot foliola fefe exten- 

 dentes, aUutraque nempe parte tria, quse in centro furcu* 

 lum feu germen juniorisabfeondunt arboris ad ns, quae fenfim 

 fefe criz.it- n apcrtura feu fiirura eft jam decidua. 

 Putarneis exhibet vacuum. 



p Perfeftum exhibet furculum feu arbufculam ere&am & a 

 putamine liberam , quae fuperne viridia gerit foliola , fub 



poll decidunt 



frag 



noot komt . te weten k is de geopende fchaal in het zelf- 

 de poftuur als boven c en d aan wiens onderfte fpits wag 

 het hooft van den Shsees 9 "twelk de wortel /geworden is, 

 daarna openen zig de zes deeltjes van de heeft in zoo veel 

 blaatjes,ter wederzyde drie,en verbergen in haar midden 

 het beginzel van het jonge boompje by tn , 't welk zig al- 

 lengskens opregt. n is het dewtje, dat nu afgevallen is. 



Vertoont de leege fchaal. 



p Een vplwafle jonk boompje opgerigt, van de fchaal Jos, 

 vertoonende boven op al reede eemge grocne blaatjes, en 



onder dezelve eenige ftukjes van dc korrel,die kort daarna 



afvallen. 



CAPUT 



1 



ir. 











1 











. \ 













