* . 



I 







HI Boek. II. Hooftjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 





iji 



CAPUT SECUNDUM. 





HOOF T 



s 



f 



Canarium Zepbyrinum , Jive Siheftre 



prtmum 



Canari Bar at. 



De eerfte wilde Canari-Boom^ 







JEc fpeci 



H/fcX ipecies naua muicum aiirerc ao anceceae 

 ac praefertim ejus binis ultimis Ipeciebus , 



at- 



re 



que 



arboribusque ferotinis. 



Huj 



trancus altior 



eft,plerumque eredhis , aliquando autem parum incur- 



DIt gejlagt verfcbild niet veel van 't voorgaande * in- 

 zonderbeid van de twee laatfte zoorten > en bet onder- 

 fcbeid beftaat meeft in bet Sayfoen , en verlatenbeid 

 der boomen. Den ftam fcbiet booger op , meeft regt , en 

 zomtyds wat bocbtig , 00k met een witte of ligt-graauwe 



■^w m- w ^ m — — — — ^ ^ _/• h ^ _ _ _ _ _______ __ _ _ _^ _, __ _ __ _._ __. -,._--_ 



vatus,albo vel cinereo obduttus cortice, quiinvetu- ftborjfe bedekt , die aan de oudeftammenrosacbtigfcbynt f 

 ftioribus truncis ruffus apparet, inflar cafei cariofi 5 gelyk vermufde kaas,.de kruin is zo wel gefcbikt niet als 



1 aan de tamme, maar gebrooken y en de takken veel krorn- 



mer ; voorts werd by gerekent onder de boogfle Wbud-bo~ 

 men 9 daarom is by qualyk te beklimmen , maar men laat de 

 vrucbten van zelfs afv alien. De vlerken by de wortelen 



ejus coma non ita eleganter difpofita eft ac in dome- 

 ftica, fed incompta 5 ramique ejus funt multo magis 

 incurvi , & inter altiffimas filveftrium arborum nume- 

 ratur fpecies, unde & vix confcendi poteft, fed ejus 

 fru&us fponte decidunt. Hujus ate prope radices 

 admodum funt extenfas & ingentes, varias mentien- 



zyn zeer groot en breed , verfcbeide kamertjes afbeelden- 

 de 9 immers de grootfte onder alle de Canary-geflagten , 



* ^ ^ » _. ■ « * 



tes cellulas, faltem maxims iiint inter omnes Canarii inzonderbeid als by in *t hooge gebergte float 9 maar by dt 

 fpecies , praefertim fi in aids crefcat montibus , fi woningen der menfcben ftaande beeft by ze klein. 



vero circa hominum domicilia fuerit pofita, parvae 

 ejus funt alae. 

 Folia eodem modo locantur , uti in priore , qua- 



quinque 



De bladeten ft aan op dezelffte manier 5 als aan de voor- 

 gaande , vier en vyf par en aan een rysken y maar zyn veel 



minora quam in praecedente, inferiora nempe quin- kleinder dan aan 't voorgaande, te weten de acbterfte 



pollic 



vyf en zes , de voorfte zeven en acbt duimen > maar aan 



untlonga, in junioribus vero arboribus decern vel de jonge boomen tien en elf duimen lank, twee en een half 



undecim pollices funt longa , binos cum 



tresve pollices lata , horum autem odor non ita eft re- 



dimidio en drie duimen breet, van zo bersacbtigen reukniet, als 



de tamnie , van vooren met een fmallef pits, omtrent een dttim 



finofus 

 funt apice 



antecedents 5 fuperiusque acuminata lank % medemet evenwydigeengeeleribbendoortogen,dik, 

 ito ad pollicis circiter longitudinem , ve- ftyf, enfwart-groen , bebbende iedtr blad by den oorfpronk 

 & flavefcentibus pertexta , crafla * fca- aan den Jleel een knopje , als mede de ryskens aan de tak 



bra, &obfcure virentia, quodvis autem folium ad ken een knietjen , en zyn voorts ront , wat geftreept 9 



I . . 



ramos geniculata eft , quae porro rotunda eft , parum 

 ftriata , in medio faepe uno alterove geniculo diftin- 

 fta, totaque rachis ex fex conftat paribus cum inpa- 

 ri extremum claudente , quod raro deficit. Racnes 

 ha? ad ortum fuum. bina quoque auriculata , fquam- 

 mofa , & triangularia gerunt Foliola , in quibus tarn- 



• • • m t _. M w ~- - ^^^ — fc— . 1 - • ^» 4* 



quam in vagina contiqentur , 



copiofiores & majores in filveftri quam in domeftica 

 Ibecie. In ramorum fummo ingentes quoque excre- 

 cunt racemi ex craflis lignofisqu 



zomtyds in de midden met een of twee knietjes geboogen 

 en y t zebeel rysken beeft zes par en , met een voor uit alleen , 

 en zelden zonder dat. De ryskens by baren oorfponk beb- 

 ben mede twee gebaardefcbubacbtige > en driekantige blaadr 

 jes y daar in ze als in een fcbeede ft aan , en dezejcbubben 

 ziet men meer engrooter aan 't wilde geflagt , dan aan 't 

 tamme. Aan y t voorfte der takken komen mede groote 

 atque hae fquamas funt troffen voort> van dikke bout acbtige fleelen gemaakt > daar 



aan ziet men 't bloeizel , dat van tamme meeft gelyk. 

 doorgaans kleinder 9 in *t byzonder beftaat dit bloeizel eerfi 

 uit twee en drie groene knoppen tegen malkander gevoegt 



culis, qui flores fuftinent , domefticae floribus limiles, die baar openen in twee a drieftukken, van binnengltm- 



fed plerumque minores, hi autem flores primo con- mende, als witte zyde , daar tujjcben ziet men de bloemp- 



ftant binis tribusve capitulis fibi jun&is, quae fefe a- jes mede van drie Heine, witte, en lankacbtige blaadjes 



periunt in bina vel tria Tegmenta interne inftar albi gemaakt, een bekertje gelykende , en in 't midden der zel- 



lerici fplendentia, crateriformia , in quorum centro ver Jlaan eenige korte dikke draadjes , met Saffraan-geele 



flofculi apparent ex tribus quoque parvis albis.& ob- noppen, omringende eengroen knopje, waar uitdevrugt 



longis petalis conftantes , & crateriformes , qui in een- werd. Deze twee of drie groene knoppen , eerie bun ope- 



tro fuo brevia CraflTaque continent ftamina cum an- nen , Jlaan gejlooten in een beursjen van twee groene 



theris croceis , quae viride cingunt capitulum feu pi- blaadjes gemaakt , dewelke naar 't openen te weder zyden 



ftillum, quod infructum excrefcit. Capitula haec bi- afbangen, als klapmutzen, de reuk is mede ah aan de 



na vel tria viridia, antequam Me aperiant, in burfu- Tsjampacca bloemen, docb flapper dan aan de tamme. 



„. , , form 



lis, quae poft capitulorum aperturam ab utraque de- 

 pendent parte inftar Valvularum , odor eft fimilis 

 floribus Tsjampaccce, fed debilior eft quam in do- 

 meftica* Hi flofculi non ubique in racemo locantur , 

 fed tantum in petiolorum extremo , ubi & quoque 



fruftus progerminant. ? 



Fructus hi domefticae omnino funt fimiles , praefer- 

 tim fecundae & quartae ejus fpeciei , ilM autem ex pla- 





Deze bloempjes Jlaan niet over al aan den tros , maar al- 

 leen aan 't uiterjle der takskens , gelyk ook de vrucbten 



wajfcbeiu ^ 





t>ezelve zyn de voorgaande tamme meejl gelyk , inzon- 



__ ^ derbeid de tweede en vierde zoorte , docb deze loopen uit 



no ortu acutiores definunt lev iter acuminati , ex * ro- een breet begin feberper toe , en met een korte fpitsje voor uiu 



tundo trianguli, fi fint maturi, non ita elegantes , po- 

 liti , nee nigri funt ac domefticae , fed magis fufci funt, 

 nee ultra fex ocr.ove uno ex racemo dependent , quum 

 domeftica plures gerat. 



Nux ipfa formam habet & magnitudinem fecundae 

 fpeciei fimillimam , fed paulo minor eft , & prater- 

 quam quod fit trigona, quodvis infuper latusjpromi- 

 nentem gerit coftam ; putamen autem ejus craflum eft* 



done 



mede uit den ronden wat driezydig ; ryp zynde wordenze 

 zofcboonj glad, en zo/wart niet, als de tamme, maar 

 blyven graauwer , en bangen niet boven zes a acbt aan 

 eenen tros , daar de tamme meer bebben. 



De noote is in een gedaante en grootte § met de boven- 

 genoemde tweede zoorte , of wat kleinder , en niet alleen 

 driezydig , maar ieder zyde beeft in de midden nog een 

 uitjleekende ribbe, bebbende voorti een dikke fchaal, zy 



zyn moeyelyk op te kloppen , en baar voorfte punt is al- 



tertium etiam fegmentum aliquando bifidum eft. 



In aperta hac nuce maximum a priori obfervatur 

 difcrimen , in tres enim cellulas divifa eft , quarum 

 fingula fuum gerit nucleum domefticae fimilem , fed 

 paulo minorem, ejusdemque.faporis , fed fubftantijc 



eft 



domeftica, tydjeberper dan aan de tamme, en zomtyds is de derde 



£4 . 



kant in tween gedeelt. 



In de opgebrookene vind men merkelyker verfcbil 9 want 

 zy is in drie kamertjes verdeelt , waar aan ieder een by- 

 zonder korret beeft, de tamme gelyk, docb wat kleinder, 

 en van dezelfde jmaak / maar vetter, en harder vanfub- 



ft an- 





/ 



* 





f* 



















4> 





