f 



• 





I 



i 











i 





i 



IJ2 



HERBARII AMBOINENSIS 







eft pinguioris & durioris : Tres hae cellulae in filveftri 

 femper occurrunt fpecie , fed in domeftica cafu & 

 lufu tantum modo naturae obfervantur, acplurimum bi- 

 ns occurrunt , nee tertia femper nucieo repleta eft , fed 

 fa?pius vacua , & parvum modo nucleum continens. 

 Hujus & altera reperitur fpecies praecedenti multo 

 ■«"**- ejus mix enim vix digitum longa eft, vere 

 triangularis , in tres acutos divifa angulos , quodvis 

 autem ejus latus feu fegmentum digitum circiter la- 

 tum eft. Nux in cellulas itidem tres divifa eft , inque iis 

 unus alterve parvus &anguftus nucleus, faporis dul- 

 **•»-- fed llccioris quam in priore , nee ita pin- 



minor 



cions , 





- . 4 • « 



Si hujus truncus incidatur , odorem fundit fortem 

 & refinofum , ejusque refina alba copiofior eft quam 

 in domeftica, Camphurae nondum depuratse velSebo 

 fimillima , quae in magnis fruftis colligitur , facibus- 

 que infer vit, fed plurimum in terrain prolabitur, at- 

 que cum aliis feCe mifcet fordibus ; caeterum tam gra- 

 vem fpirat odorem , ut intolerabilis fere fit : In arbo- 

 ribus Ceramenfibus , ac prsefertim in Hatuwe haec 

 refina copiofior invenitur quam in aliis locis, quae ex 

 albo flavefcit inftar Cerae flavae , fed fragilior eft & 

 •mollior; Truncus fupra alas adeo cralTus eft, ut duo 

 'vix viri eum ample&i poffint, ejusque lignum multo 

 folidius eft & durabilius quam domefticae, unde & ae- 

 dificationibus etiam infervit. 



Ami tempus. In initio menfium Occidentalism h. e. 

 Septembri florent, unde & cognominantur , mature- 

 lcunt vero Aprili ; nature habentur magis filveftris, 

 ouam praecedens , quum arbores ob altitudinem ad- 

 fcenfum non admittant , unde & vexationibus non 

 funt obnoxiae, atque illarum fru&us avibus aprisque 

 plurimum in cibum cedunt , nullos quoque habent do- 

 minos vel poflefIbre», licetque cuivis illas excidere , uti 



& reliquas filveftres arbores. 



Nomen. Canariwn Zepbyrinum five Silveftre primum 

 Malaice Canari Barat , h. e. Canarium Occidentale, 

 quum menfium Occidentalium tempore floreat & ma- 

 turefcat: Item Canari Utan,h. e. Canarium filveftre, 

 & primum , quum alterum verum fit filveftre : Am- 



■Halat 



Ki 



fruftus fint minores quam in domefticae fpeciebus. 



Locus. In iisdem crefcit locis, inquibus domeftica, 

 led m lilvis , magisque remota ab hominum aedificiis , 

 immo etiam in quibusdam reperitur infulis , in quibus 

 nulla? occurrunt domefticae , — : ~ ** * ' •■• 



Lonthorae 

 Ufus. Hi 



colliguntur , 



uti in Banda in altiore 



, uti di&um, in Amboina raro 

 domefticae fpeciei fint copiofi , 



licet delicatioris faporis , duriorisque fint fubftantiae ! 



quam majores 

 quam aperiantur 



■ 



ftant ._ 

 & ut nuclei fint integri. 



Arborum trunci, qui reftiflimi & altiffimi funt, ap- 

 ti funt optimique ad navium malo«, licet non admo- 

 dum fint durabiles , r ~- — rt " ~ - 



N 



fique caefi funt, facile disrum- 



• , - il ) nat, ° hifce r «Pius fuit ufa, 

 nosque in malos ex Amboina pro Bataviae officina 

 navigatona arceffiverunt. Lignum vero alarum ad ea- 



dem opera fupra memorata adhibetur , quibus etiam 

 melius 





Anno 1669 ex Xulabefli ad me delata eft alba, 

 mollis , & recens refina , optime referens albam Uam- 

 maram, quae ex vetuftis filveftribusque Canariis col- 

 ligitur , fed pinguior erat, hujusque nux vix digiti 

 articulum longa erat. ' r ~ 1 - ~ - 



^ _ 



Liber III. cap. \\ 



ftantie. Deze drie celletjes moet men ordinaris in 't 

 wilde. ge/lagt vinden , maar in de tamme zynze by geval 

 en meejl maar twee , 't derde kamertje is ook altyd nut vol * 

 maar dikwils leedig , en met een klein korreltje bezet * 





4 



heeft 





aande , want 't Nootj 



' driefeberp, 



pas een dulm lank , regt driei 



ten verdeelt , blyvende ieder zydeYen kleine vingerbreeT 

 Binnen zynze mede in drie celletjes verdeelt , en daar in 

 maar een a twee kleine en fmatle korrels , zoeter maar 

 drooger van Jmaak dan de vorige , met weinig vettigbeit. 



■ 

 Als men in deftam kapt , gee ft by een Iwaarebersacb- 

 tige reuk van zig , en meer witte bers dan de tamme , den 

 vmlen Campber of ongel gelyk , 't welk men in groote 

 Monters by malkander vergadert , en tot toorzen zebruikt 



eft op 



fterk 



quaykte verdragen is : aan de Ceramze boomen , inzon- 

 derbeid op Hatuwe , vind men dit bers of Hammer over- 

 vloediger dan op andere plaulzen , uit den witten naden 

 geelen trekkende , als geel was , docb br offer en weeker • 

 dejtam boven de vleugels kunnen twee mannenpas omvade- 



men 



ill 



tamme , dierbalven tot eenig timmer-werk gebruikelyk. 



fon , in de maand September 



Wefter Mouf 



bebben , en werden ryp in April van de zelffte Mouffon. 

 men boutze voor wilder van aard dan d* voorgaande , om 

 dat de boomen wegens baare boogte niet te beklimmen zyn* 



ijt de vogels en wilde Verkens ten prooye 



kapp 



eigenaars , en men magze vryelyk 



Naam 



ri 



Op Maleyts Canari Barat , dat is Weft, 

 om datze in de Wefter Mouffon bloeit , en ryp 



pri- 



Als mede Canari Utan , dat is wilde Canary , de eerfte, 

 om dat 'er mg een andere regte wilde is , op Amboins 



••? r "f f\ HaIat ;» zommige noemen 'took Canary Kits- 



'laderen en vrucbten kleinder zyn dan 



aan de tamme geft 



me 



dezelfde plaatzen 



, docb meer in * gebergte , en van de wooningen der 

 ycben afgezondert , ja ook op zomm ' ** " ' ' 



geen groote tamme zyn > 

 van Lontbor. 



Gebruik. Deze vrur. 



op 



boma weinig ingezameld, daar men de tamme zoorte in 

 meenigte beeft, boewelze fmaakelyker en harder van Pub- 

 Jtantie zyn dan de groote , maar ze kojl 



heel blyven. 



op te kloppen , dat de binnenfi 



Het bout van de (1 



aam om majien daar van te maken 



ifbreeken 



en 



daar mede moeten bebelp 



i 



,11 



Het bout van de breede vlerken aan den ftoel werd tot 

 dezelffte werken gebruikt , als boven gezegt , waar toe 't 

 bequaamer is. 



Anno 



ter, 



wilde Canary-boomen 



fch 



Dammar 



Trianeuhris nnnn,,^ *Z>* tZa \ ' " UU V C " uuur van was jcbaars een lidt van een 

 a3or n erffi 5&1? TStiSt ?1 !*!*»#! ** d < *«* zydewat 



tertia ejus pars multo anguftior erat bin is reliquis, 

 led ob craffum ejus putamen parvumque nucleum 

 non editur: Folia autem fimillima erant praecedenti 

 Canano, fed paulo minora , truncus ejus quOque a- 

 latus erat ab inferiore parte , in altis hujus infulse 

 montibus crefcebant hae arbores. "* " 



ram 

 ra. 



Refina ibi pa- * Het 



I J'malder dan de twee andere , en wegens zyne dikke 

 fchaal en kleine beeft werd bet niet gegeeten. De bladeren 

 zouden gelyk zyn die van de voorgaande Canary, docb 

 wat kleinder , de ftam beeft ook eenige vlerken aan 't. on- 

 derjte. Zy waffeben in 't booge gebergte van dat Eiland. 



Asm** —-.-••__ _ f . .•» L.-* 





7 ^ . — — ^^ luiuva, uli dim L/amma- 



licet grayiorem pra^beat odorem: addifferentiam 



prions vocan poteft refina Canarina de Xulabefli. 



tot toortzen , gelyk andere Damjnar , hoewelze vry wat 

 Jterker van reuk valti, Tot ------ 



onderfebeid van de bovenftaan 



Dammar 



fed 



facile poteft, noftroque ligno Fagino fimile eft. 



enim 



__ . — ^ -~'~~ »v/w,H,rt^ U ia«in.iic canari 



t Latyn Refina Canarina de Xulabefli. 

 Het Canary-bout is met alleen dienftig tot maft 



H ujus 



want 

 bout. 



febryn 



kift 



Cana- 



Van deze zoorte febynt te zyn de boom in Sina waf- 

 feben- 





» 



J 



\ 





