

I 



lllBoek. II. Hooftft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



\ 



Cam vocata , forma & crefcendi modo fimillima Ca- 

 nario parvi-folio , fed ejus folia funt etiam minora, 

 ejusque fruttus funt oblongo-acuti , nucesque funt tri- 

 gone, ab utraque parte acuminata , in tres quoque cel- 

 lulas divifa^inquibus tres angufti continentur nuclei; 

 Hsc autem Sinenfis Cana in meo plantata horto, ex 

 foliorum forma exhibebat non effe Canarii fpeciem, 

 fed ex genere PruniCerei, in Europa fatisnoti 5 dequo 

 in Att&uarii Capite quinto plura vide. 



* 



Has Canarii arbores in Cerama aliisque majoribus 

 infulis crefcentes tarn Copiofam exhibent refinam, ut 

 in magnis fruftis conisque ex truncis dependeat , im- 

 mo ex ipfis craflioribus rami's , fed turn arbores ve- 

 tuftiflimae funt , nee ab hominibus vexatae : Refina 

 hasc primo alba eft, liquida, & vifcofa, dein flavefcit, 



/' 



m 



bladige Canary gants gelyk , doch de bladeren zyn nog at 

 klemder ^ de yrucbten zyn lankuxrpig-fmal , . io mede de 



nts , binnen mede 

 , daar in drie fmalle beeftjes. 

 Docb deze Sineejfe Cana in mynen Tbuin geplant , be- 

 too?ide aan forme der bladeren , datze geen Canaris zyn , 

 maar uit bet gejlagt van Prunum Cereum ofgeele prui- 

 men , in Europa genoeg bekent , nvaar van ziet meer in . 

 myn Auft. cap. 5. 





tjlag van Canary -boomen op Cet 



ijjchende , geeffl 



if- 



ft 



dat- 



men zeer oud zyn , en van menfeben ongemoeid blyven. 

 Dit bars is eerft wit , vloeyend > en kleverig , daar na 



& indurefcit mftar cerae, fed non ita gravis ingrati- <werd bet geelacbtig en bard , als was, niet zo wreeten 



que odoris eft quam junioris arboris vel Canarii do- onaangenaam van reuk ^ als dat van dejonge boom of tamrhe 



meftici, fed fubftantia, colore, & odore adeo fimilis Canary, maar komt aan fubftantie , coleur, en reuk bet 



eft Gummi Elemi, ut pro eo haberetur* & quis fcit, Gummi Elemi zo na by j dat men bet daar voor zoude 



an non eaedem fint arbores: Quod determinari poiTet 

 (i nobis Ipecies jEthiopicae iftius arboris effet nota, 

 ex qua Gummi illud Elemi fluit. 

 Dicitur Gummi Elemi refina effe Olese iEthiopicse, 



aanzien 



yf bet niet eende 

 Zo ons de gedaante van dien iEthiopifchen 

 was , waar van bet Gummi Elemi komt: 





Men 



fed alii putant ex Cedri fpecie profluere 



alii vero 



./Ethiopifchen Olyf 



een bers zy van 



] ouden 



1 



dicunt incognitam effe hue usque arborem : Haud male wor een zoorte van den Cedenboom % andere voor een on- 



hallucinari quis poffet , frudtus iftius arboris paryos 

 oblongosque efle Canarios , quos peregrini pro Olivis t 



gffi 



Landen. Men zoude 



habuerunt, quibus femi-maturi Canarii fimillimi funt, lanhwerpige Canaris zyn, dewelke de vreemdeling 



~% 



licque merito & cum ratione noftra Canarina Dam- 

 mara Indicum vel Amboinenfe Elemi effet , uti & 

 mihi notum eft , ' Chirurgos quosdam hacce Canari- 

 na Dammara defettu Elemi ad Emplaftra tempora- 

 iia ufos fuifle, quae temporibus applicantur ad Ca- 

 tharros revellendos. Liquefeci iftam Canarinam Dam- 



r 



Ulyven bebben aangezien > 

 wat na eelvken . en zo zoi 



balf-rype Canaris 





maram, ut a fordibus depuraretur , atque ex ea pla- booft draagt, omde Catbarren 



n Oojl-Indifcb ofAmboins 

 Elemi mogen bouden , gelyk ik 00k weet , dat zommige 

 Cbirurgyns deze Canary-Dammar by gebrek van Elemi 

 fwarte booft-pleijlers gebruikt bebben , die men aan J t 



uit te trekken: Ik beb de 



centas formavi, quae femi-pellucidae erant, ex flavo 

 ad ruffum vel pallide rubentem accedentes colorem > 

 odoremque habebant jucundiorem cruda, fed facilli- 

 me ac minutiffime frangentes, & inftar vitri fplenden- 

 tes. In vafe vel olla fervands funt feparatim , alio- 

 quin odorem fuum fortiffimum & penetrantiffimum aliis 



inbuit rebus haec refina, quse ipfi adjacent > quique nun- ten 



<juam abit. 



Ex hifce patet abfurda ilia fententia , quam quidam 

 fovent, cenfentes Ambram albam feu Sperma Ceti 

 in Maffa, qu» in hifce Orientalibus infulis mari inna- 

 tat, nihil aliud effe nifi talem Canarinam Dammaram, 

 qu^ cafu in mare abrepta cum arena, lapillis, conchi s- 

 que mixta in hoc Sperma Ceti degeneraret , fi vero 

 quis modo attendat ad febaceum Spermatis Ced odo- 

 rem,& ad refinofum ilium Dammars Canarina?,qui nun- * 



?|uam perit, quamdiu etiam in aqua voiyitur marina, 

 acile dignofcet > res effe di verfae originis. 



Tabula Quadragefima O&ava 



■ 



■ 



Ramum exhibet Canarii Zephyrini 



re 



primum , feu Canary Bar at vocatur w 

 parte corymbi floriferi & frugiferi apparent 



quod Canarium Jilvefl 

 ubi in ejus (upenore 



o 



R V A T 



O 



Arbor f quse Gummi Elemi fundit . eft ilia , quae a Rayo in 

 hifl. pi. p. 1 546 vocatur Arbor Braiilienfis f Gummi Elemi fun- 

 dens , fbliis pinnatis , flofculis verticillatis , fruAa Olivae figura 

 & magnitudine , quae Icicariba a Pijone & ejus Gummi Idea 

 vocatur pag> n% edit* 1658. cujus vero florum ortus a noftra 

 differt figura, foliatura autem melius refpondet, ut & illius, 

 quae Elemifera Curaffavica arbor ab Herman, in Farad. Bat. 

 Pr - P* 332- exhibetur, cujus figura occurrit in Plukn. VhyU 

 Tab. 173. Fig. 5* Eft & arbor in Zeylana frequens qiiaeK^- 

 kuriaghaha odorata , ex qua fluit Gummi Elemi, vocatur JFfcr- 

 man. in Muf. Zeyh pag. 52. quae in Thef Zeyl. tag. 284 re- 



tur , cum qua forte convenit Tcenou K Matab. part. 4. 



is- ubi & in notis alias arbores Gummi Elemi fundentes 



"~ Tlukn 





Tab. 



in Thyt. Tab. 117. Fig. 4. ita ut varte fint arbores, quae hoc 



fundant, quarum 



Mat. Med. 



Valent. hiftor. fimfl refc 



Herm 



Tom.. II. 



1 



In 



[febreven Dammar- Canary ookfmelten laten^ omvan 

 de vuiligbeid te zuivercn, en dan in koeken laten.gieten f 

 devcelke balf-doorfcbynende wierden 

 rojfe of ligt-roode trekken 

 raauwe, maar zeer kort 



Men moetze in een doos of pot afzonderlyk 



glas. 



Hefty k 



ifbreekende 



fterken reuk mede aan 



alle dingen > daarze by leid , dieze 00k nooit verliejl. > 

 , Hier uit blykt bet abfurde gevoelen van zommige , die 

 meenen . dat de witte Ambra of Sperma Ceti in Mafc 



men in deze Ooflerfcbe 



bet <welk by geval in Zee 



Canary 



mar , 



Jleen , en fcbulpjes vermen^ 



dert werde > maar als iemand Jlegts veil letten op 



metzanty 

 at Sperma Ceti veran- 



rf ongelacbtigi 



Canary 



* 



zal licbtelyk ku 

 rfebeiden Oorfpronk 



* 



De Acht-en-veertigjle Float 





Vertoont een 



■Boom 



Canarium Zepbyrhtum 



met xyn bloem en vruchtdragende troflen. 



A 



M 



K 



G 



De Boom . die het Gom Elem 



die van Ray in zyn hiftorie derplantenp. 1 54* genaamt wert 

 Arbor Brafilienfis Gummi Elemi fundens , foliis pinnatis, flofcu- 

 lis verticillatis, fruftu Olivx figura & magnitudine . welke is 

 de Icicariba van Tifo in zyn editie van 't jaar i6$$.pag. 122. 

 welkers bloemen dog van onze figuur verfchillen in hun oor- 

 fpronk . ddg de bladen komen meer overeen,* als mede van 

 die geene , die de Elemifera Curaffavica arbor genaamt wert 

 van Herman in zyn Par. Bat. Pr. p. jji. welkefs figuur ge- 

 vonden wert by Ptukn. in zyn Phytogf. Tab. 193. Fig. 5. Daar 

 is 00k een Boom in Ceylon gfoeiende , die de Kakuriaghabm 

 odorata genaamt wert , ex qua Gummi Elemi fluit van Her- 

 man in xyn Muf. Zeyl. pag. z8. welke in mynlhef. Zeyl. p. jx. 

 aangehaalt wert, en mogelyk overeenkomt met de Poenou 

 van de HorUts Malab. in het 4de deel Tab. 15. befchreven en 

 verbeelt , alwaar in de aantekening op p. 3? mecr andere boo* 



zoort 



kn 



mm'% Elemi 



waar van nog mecr andcrcn vergadert hceft S Dale in zyn 

 Vharmacpag. 31?. Valent. in zyn hiftor ftmpl. reform p. 158. 



Herman, in zyn Mater. Medica fag. 107 zcgt 



nelt wert uit een Ooft Indifebe Piuim-dragend 



V 



In 





I 



> 



\ 



I 



