

\ 





154 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. II. 





In AuttftarU eapite qttinto fequenti defcribitur mod* In net $de Hooftftuk van het Au&uarium mint men 



A k f • ■ 



.A 



Canariwn Sinenje feu Carta. 



Rbor haec Sinenfis mixtam videtur habere for- 

 mam Canarii & Pruni Cerei , unde & obiter ip- 

 fam defcripfi in Herbarii libr. 3. cap. 2. ad Ca- 



D 



narium Zepbyrinum , hie autem ejus hiftoriam latius Kruydboeklib 



deducam, prout earn obfervavi in horto meo vege- docb bier zal \ 



tam,& produ&am ex feminali ofliculo ex Sina delate zo als by zig v 



Intra annum ultra hominis altitudinem excrefcebat van een sedroot 



op de volgende wyz*e befchreven 



De Sineejfe Canary r Boom. 



Izen SineeJJen boomfebynt een gemengd fatzoen ft 

 zyn van 't Canarium en Prunum Cereum , wes- 



ok ten deele befebreeven beb in myn 



2. onder 't Canarium Zephyrinum, 

 Hijlorie wat uitvoerlyker jlellen , 

 beeft in mynen Tbuin , gevoajfen 



trunco erefto , cujus fuperior pars erat lanuginofa , 

 ut & rami ejus laterales , in quibus tria quatuorve fo- 

 liorum paria oppofita cum inpari locantur, uti veri 



bovenl 



Hyfcboot 

 man op met een regt (lam 



dezelve Jiaan 3. en 4. paar 



yde- 



Canarii folia, quaeque fuperiora erant, fex feptemve malkander > met een voor uit alleen, gelyk de Canary bla- 



f)ollices longa erant, inferiora vero quatuor & binos 

 ata pollices , in adultioribus vero & vetuftis arbori- 

 bus audivi multb effe minora, horum orae funt aequa- 

 les & integrae , in teneris. vero ac junioribus foliis te- 



*jle aan 



acbterjl 



ten verjla ik, datze veel kleinder zyn. Hare 

 ffen , docb aan de eerfl 



nuiffime dentatae erant, cujus & vefligium in fuperio- waarenze fyn getandt , waarom men nog de voetjlappen 

 re fubfequentium parte apparebat; Ad partem infi- aan '£ voor lie deel der volgende bekennen kon. Omtrent 



mam funt latiflima hasc folia, inque apicem acutum 



definunt , quae brevibus infident petiolis : Nervus fpits , fldande~op 



op 't breedfl 





medius ab utraque protuberat parte , qui dividitur in boven en onder uit , verdeelt zig aan 



majorjbus in duodecim, in minoribus in feptem vel 



o&o^coftas finuofas , contritorum horum foliorum 



odor eft refinofus , maximeque ad Canarinum acce- 



dit ; Flores me hadlenus latent. Fruftus vero funt 



oblongi , ab utraque acuminati parte inftar Prunorum 



cereorum , nux interna optime refert oblongum fil- 



veftre Canarium , quod Nanary vocatur , ab utraque 



nempe parte acuminata & trigona , in tres quoque binned 



cellulas divifa, in quibus tres angufti locantur nuclei. beefik 



De middel-zenuwe puilt 



? kleine in zeven of acbt rii 

 de reuk aan de gevreevene is bersacbtig, en treB merk- 



1 de Canary reuk: Het bloeizel is my nog onbekend. 



ucbten zyn lankwerpig , acbter en voor en toegefpitfi 

 gelyk de geele Pruimen , bet binnenfie nootjen gelykt befi 

 na een lankwerpige voilde Canary , die men Nanary 

 noemd , te weeten , acbter en voor en fpits , en driekantig y 



\ mede in 3. celletjes verdeelt , en daar in 3/fmaue 





Hujus tres numerantur fpecies. Prima dicitur Tsja- 



c ana , quum fruftus ejus fit lignofus , quique maximus Tsiacana 



Men beeft 9 er drie zoorten van : De eerjl 



eft , & officula maxima habet vulgari Canario fimilia, 

 cujus defcriptio data eft. Secunda vocatur fimplici- 

 ter Cam , cujus fruttus referunt Canarium trigonum, 

 odoratum, ab utraque vero parte funt acuminati in- 

 ftar oflkulorum Pruni cerei. Tertia & minima fpe- 

 cies nominator Tengio-Canah. e. Cana Caryophyllacea, 

 quum ejus oflicula formam gerant Caryopnyllorum , 

 optimique fint faporis : Omnes autem has tres fpecies 

 in altas & ereftas excrefcunt arbores , ex corticibus 

 truncorum hinc inde quoque exfudat Gummi nigrum, 

 fed rarum, guod durum eft & concrefcit, carboni- 

 busque inpofitum haud injucundum praebet odorem. 

 Nomen. Latine Canarium Sinenje, vulgo Sinees Cana. 



, vm aai 1 



bten en jl 



)f is als bout, zyndedegrootjl 



<waar na de befebryving gemaakt is. De tiveede btet flegU 

 Cana , welkers vrucbten gelyken ons Canarium Trigo- 

 num Odoratum , docb aan beide einden toegefpitfi , gelyk 

 de korrels van voornoemde geele Pruimen. De derde en 

 kleinjle biet Tengio Cana, dot is Garyoffel ~ 



bejle van fmaak 



beeft als Kruit-na 



men 



defeborffe des flams fweet bier en 



fpaarzaamlyk eenfvoart Gom 9 "t voelk bard opdroogt , op 

 kolen gelegt niet onlieflyk van reuk. 





i 



Locus. Crefcit autero in Sina , Tunquin , & Cocbin- 



Cbina. 



Ufus. In Sina ejus fru&us ufurpantur a?que crudi ad 

 tragemata aliosque cibos, uti hie Canarii fruftus ad-' 

 ' hibentur, ac muria conditi, qui in has faepe transfe- 

 runtur regiones , quodquc mirabile eft, Sinenfes his 

 utuntur ad fitim exftinguendam , quum itinera infli- 

 tuant , licet quam maxime falfi fint cum parva aufte- 

 ritate , omnes autem hae tres fpecies adhibentur tarn 

 ad fercula , quam quod fola? edantur , Sinenfes enim 

 hofce fruftus tanquam alimentofum habent valdeque „ 



nutrientem cibum: inepti autem funt ad Oleum ex-, zinzeonbruikbaar. 

 primendum. 



In primae fpeciei nucleis fculptores fuam exercent ar- 



- , qui enim plurima ipfis infculpit hominum ca- • 

 pita, palmam accipit, talemque fervo nucleum , in 

 auo otlodecim diftinciae apparent atque notatae funt 

 fades. 



Naam. In 't Latyn Canarium Sinenfe, in 't gemeen 

 Sinees Cana. 



Plaats. Zy veajfeben in Sina, Tunquin, en Cochin 

 China. 



.Gebruik. In Sina voerden de vrucbten gebruikt zo <wel 

 raauw tot Banquet-<werk , en verfebeide koeken, gelyk 

 men bier metde Canaris doet, als 00k ingepeekelt , dewel- 

 ke men zomtyds in deze Landen vervoerd , en bet welk 

 wonder is , de Sineezen gebruiken ze om den dorjl te ver* 

 flaan alsze ryzen , boevcelze uittermaten zout zyn , met 

 een kleine wrangigbeid , alle drie werdenze zo wel gebruikt 

 tot toefpys als atteen om te eeten , want de Sineezen bouden- 

 ze voor een voedzame kofl. Om Oly daar van temaken 



- 



. 



tem 



Aan de korrels van de eerjie zoorte willen de Beeld- 

 bouwers baare konft betonen , want die de meefte koppen 

 daar op fnyden kan , imnt den prys. Ik beb een zulkefi 

 korrel waar op 18. volkome aangezigten te kennen zyn. 



I 



I 





/ 



fc 



V 



j 



\ 



> 



CAPUT 



III 









