



«6 



HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. III. 



CanariLain* acfi 



Canarium dicerent. 



jLocmj. Non occurrunt circa hominum sedes vei m 

 ipforum hortis , fed in montibus crcfcunt remotis , 

 altisque filvis , inque omnibus infulis Amboinenfibus 



_. h 



Fru&us hi ab hominibus non aeftimantur, 

 quum nimis magno conftent labore,ut aperiantur, & 



Uft 



eruatur 

 nento tantui 

 fortuna fefe 



eduntur 



reliqua portio apris in- 



fervit , qui hofce fruCtus adn 



cleorum dulcedinem. Quidam hos colligunt fruttus, 



quibus fues faginant domi. 



Nigra Dammara feu refina ex inferiore trunci parte 

 exftillans Dammar Itam Cring di&a, h. e. Dammara 

 nigra friabilis , ubi magna invenitur & colligi jooteft co- 

 r _ y facibus infervit, five fola, five aliis Dammaris 

 nigris mixta , quum melius etiam flammam concipiat, 

 licet jucundiorem fpiret odorem vulgari Dammara 



nigra. 

 Trunci malis quoque inferviunt, uti aliorum Cana- 



riorum, fed non ita frequenter, quum rarius inve- 

 niantur , ac difficile fit illos ex remotis altisque petere 

 montibus. 



pia 



byleggende Eilanden Yanele , dat is Canari Lain , ah 



ojze bajlaart Canary zeiden. "% 



Plaats. Zy waffcben niet omtrent de woningen der 

 menfcben , of in bare Tbuinen , maar in 't afgelegene ge- 

 bergte , en booge bojjcben , en zyn bekent in alle Amboirir 

 fcbe Eilanden. 



Gebruik. Deze vrucbten werden van de menfcben niet 

 geacbt , om datze te veel moeiten kojien om op te kloppen, en 

 de bee ft daar uit te balen, daar dan nog zo weinig aan 

 is. Alleenlyk werdenze zomtyds tot plaizier gegeeten, 

 als men in 't Bofcb is j en by geval onder deze boomen 

 komt. De reft word voor de wilde Verkens gelaten , die 

 daar zeer graag na zyn , om de zoetigbeid der korrels. 

 Zommige vergaderenze , en mefien de Swynen Vbuis daar 

 mede. 



Defwarte Dammar uit den onder ft en flam druipende. ' 

 Dammar Itam Cring , dat is Dammara nigra friabilis 

 genaamt , daar menze in meenigte bebben kan , wert tot 

 toorzen gebruikt , 't zy alleen , of met anderefwarte Dam- 

 mar gemengt 3 wanneerze ook beter brant , boewelze veel 

 Hefty ker van reuk is dan de gemeenelwarte. 



De jlammen werden mede tot majlen gebruikt ,gelykde 

 voorgaande Canary, docb zo veel niet , om datze weinu 

 ger te vinden, en moeyelyker uit bet gebergte te balen 

 zyn. 





Tabula Quadr agefima Nona 



De negen-en-veertigfte Plant 



■ ■ * 



Ramum exhibet Canarii fihejhis fecundi , quod Nanarium Vertoont cen Tak van het Pweede wilde Canari, die Nanar 

 yocatur, ubi Litt. A A. officula ejus feminalia denotanu 



. " 



A 



genaamt wert , 

 verbeelden. 



u 



O 



VAT 



O. 



A 



M 



R K 



N G 



■ 



Canarii fpecies a Valent. in Amboltue defcript # fag. mi De zoorten van de Canaries werden van Vakntyn in de 



recenfentur. 



• 



befcbrjving van Ambon op fag. 2 1 x vermeldt. 





*« 



% 



CAPUT QUARTUM. 



IV. HOOFTSTUK. 



r - 



• 



Canarium Odoriferum. Camacoan. 





_ 



De Ruikende Canari-Boom. 



HOewel alle Canary zoorten een riekent bers of tram 

 uitgeven , zo beb ik ecbter deze eigentlyke den naam 

 van welriekende willen geven , om dat zyn bers , 

 . en inzonderbeid de traan , onder alle Canaris de lieflykfte 

 van reuk is. Het is mede een gants wilde en raare zoor* 

 te van Canaris , zeiden te vinden , en niet meer dan bier 

 en daar een boom in f i woefte gebergte. 



Bit geflagt beeft verfcbeiden veranderingen , dewelke 

 nas has reducam fpecies , glabram nempe & rugo- ik onder deze twee zoorten brenge*, de eerfte de gladde 



m 



Icet omnes Canarii fpecies odoriferam exfudent 

 refinam vel lachrymas , huic tamen proprie odo- 

 riferae cognominationem tribute volui , quum 

 ejus refina, ac praecipue lachryma inter omnes* Ca- 

 narii fpecies jucundifnmi fit odoris. Silveftris penitus 

 ac rara Canarii fpecies eft , quae raro occurrit , nee 

 nifi hinc inde una alterave invenitur arbor in monti- 

 bus filveftribus. 

 Haec fpecies plurimas habet varietates , quas ad bi- 



fam. 

 Primo itaque Canarium Odoriferum leve , Belgice 



gladde of witte Cariacoan, multo altiorem & majorem 

 gerit truncum quanrproxime antecedens y qui tarn 



de tvoeede de ruige. 

 Eerjlelyk Canarium Odoriferum Leve , in *t Duits 



gladde of voitte Canacoan 9 gevoint een veel booger en 



— x i # b # . s x grooter flam dan de naajlvoorgaande 9 zo dik dat bem 



crafilis eft , ut duo vix viri ilium ulnis ampledti pot dikmaals twee mannen omvademen moeten, met een vuil- 

 fint, cujus cortex eftgilvus, feu fquallide albicans , witte of vaale feborffe , effen, docb met zommige punten 



laber , fed quibusdam punftis notatus > unde rugo- 

 us apparet. Ejus rami funt nodofi , fragilesque 9 in- 

 que fuperiorem partem fubito terminantur > in his 

 raches foliofae , maxime vero ad eorum finem locan- 

 tur, arfte & inordinate fibi junftse, fingulaeautemad 

 fuum ortum ^eniculum gerunt , unde flexiliores funt re- 

 liquis Canarii ramis : Sed fquamx illae auriculatae non 

 adfunt, ouae in aliis Canarii fpeciebus obfervantur. 



Folia rormam habent Canarii Barat, fed funt bre- 

 viora & latiora, ab inferiore parte latiffima, fenfim- 



Sue acuminata, venis quoque flavis pertexta, glabra, 

 rma ? mtenfe viridia, maculisque plurimum notata, 

 inferiora autem femper breviflima funt , fex , feptem, 



tig 



De takken zyn knoef 



/< 



if, en loopen aan boar voorfi 



Hier aan ft 



uitterfte , diet acbter malkander 



blad-dragende 



ryskens, omt 



zonder order , bebbende ieder by zyn oorfpronk 



en 



buigzamer zyn dan andere Cana 



dewelke men aan andere Canary zoorten ziet. 



De bladeren eehken na 



ffebubben 



docb 



breetft 



efpitftyook met eeele ribben doortogen, glad, flyf, en 



oog-groen, meejt met fproeten of plekken bezet, 6. y.en 



9. dwers vingers lank , 3. en 4. breet , zynde de acb- 



& novem digitos transverfales longa, tres quatuorve terfte altyd de kortfte; zy ftaan met 6. 7. en 8. paaren 

 lata: Sex, feptem, & o&o fiepe paria in una inve- aan een rysken tegens malkander , met een voor uit alleen. 

 niuntur rachi oppofita^ cum extremo inpari. 



Hujus fpeciei varietas eft, quse non ultra .tria qua- 

 tuorve foliorum paria in una rachi gerit, quae funt 

 paulo magis oblonga quam praecedentis , a quinque 

 ad novem pollices longa, tresque lata: Utraque au- 

 tem gerit vulgarem Canarii charafterem , quod raches 



nempe ad pyimum fecundumque foliorum par geni- 

 culate 



Men vind een verandering van deze zoorte , daar niet 

 meer dan drie en vier paar bladeren aan een rysken ftaan, 

 en zyn wat lankwerpiger dan de voorgaande , te weten , 

 van vyf tot negen duimen lank , en drie breet , ook beb- 

 ben zy beide bet gemeene kenteeken van alle Canaris , te 



weten ; dat de ryskens by bet eerfte en tweede paar bla- 

 de- 



\ 







N, 



