HERBARII AMBOINENSIS Liber III. cap. IV 



arbo 



Dammara vix habeatur , neque colligatur ; e 

 ex priore levi fpecie grumi fatis magni exftillant. 

 Optimam vero rugofas fpeciei virtutem habet illud 



ut pro fcbaars uit den boom > dat men bet voor geen Dammar 



kent , en ook niet vergadert ; daar en tegen uit de voor* 

 gaande gladde zoorte komen redely ke groote klonteren. 



ifta 



arbore 



Hoc 



bejl 



zelfs uit den boom loopt 

 fcbaarffe Dammer 



Dezen 



oleum jucundum admodum fpirat odorem ^ proxime een zonderlinze aangenamen geur> zeer na by komende 

 accedentem ad Balfamum occidentalem Decotal di- by den Wefl-lndifche balzem,Decopzlbyge7iaamt. Den 



occidentalem Decopal di- 

 ftum, idem illud Oleum ex trunco in terram deftil- 



dejt 



i 



lans fbrdidam format maffam ex foliis, furfuribus,& pende, maakt daar van een ongezienen modder , van bla* 



terra commixtam , quae gratum tamen prsebet odorem, 



fioppelen 



ita ut pro terra ex Ambra Confe&a haberetur, de qua dat men bet voor een Amber -aarde zoude bouden waar 



infra ulterius. 



Nomen 



Odorift 



Primam fpeciem Latine voco Canarium 

 Leve , nomen Malaicenfe ignotum eft. 

 Ambolnenfe vero in Leytimora eft Camacoan, quod 

 generaliter odoratam dertotatDammaram: Hituenfes, 

 uti di&um eft, erronee illam vocant Caman Silan feu 

 Dammaram Selan^ nifi credere velimus, hanc Dam- 

 maram proprie Cama Silan ab illis vocatam fuifle a 

 Ceramse parte Zephyrea , circa finum Hayenfem fita, 

 quae Silan dicitur, ubi hx arbores crefcunt. 



Altera fpecies vocatur Canarium Odoriferum birfu- 

 tum,m Leytimora vero eodem denominatur vocabu- 



Maleytfche naam 



van bier na breeder \ 



' Naam. De eerjle : 



rium Odoriferum Le 

 Den Amboinfcben op 



De Hitueez 

 alsgezegt 9 noemenze abuzivelyk Caman Silan 5 of Da 

 mar Selan. m 



Dammar 



Cam 



g&* 



lo quo praecedens > Camacoan nempe 



Way 



Weyer.y in Manipa nota eft nomine H abumaloffi^ _ 

 porcorum crepitus , quum apri hos fruttus a vide cre- 

 pitu frangant. 



Locus. Hasc arbor in montibus magnse ac pafvs 

 Amboinas crefcit fed admodum rara: Aliis adftare 

 nolunt arboribus filveftribus. fed locum amanr anri- 



zuidelykfte zyde > omtrent de bocbt van Haya ; 9 t voelk 

 Silan genaamt voerd, alwaar deze boomen groeyen. 



De tweede zoorte biet Canarium Odoriferum hirfu- 

 tum , op Leitimor beeft bet dezelfde naam met bet voor- 

 gaande, te vueten Camacoan. Op Way Soe Weyer; 



Op Mani 



ktaakZel 



vrucbten gaarn opkraaken 





Men vind deze bo%m , docb zeer fcbaars 



' ' i Amboina. Zv wilier 



cum , liberoque aeri expofitum: Optimae & copiofiiTi- daar bet lucbtig is. 



Manip 

 invenirentur 



nipa 



Wout-boomen niet jiaan , maar bier en daar alleen 



befte en meejle vind men op Ma 



Kelangb , en men zouder <wel meer opd 



zo 



turn haberent , quo ventrem fuum inplerent, vel lu- 



ifce aliquem redi- de Inlanders iets daar van badden, daarze de buik mede 



> 



crum 



* Ufus. Refina hsec optima eflfet pro fac 

 cux ad quotidianum ac domefticum ad 

 led Dammara Batu in fufficienti auantitate adquiri pd* 

 teft ; e contra hanc negligunt refinam , quum hse Ar- 

 bores tam parce illam fuppeditent,nec prius illam ex- 

 ftillent, quam ulnanr craflae fint. 

 Ceramenfes ifti Silanenfes illam tamen ad faces ad- 



bibent , venduntque hanc aliquando Bandenfihus! Au- 



rifabri ilia que 



cis Dammara 



Malaicenfibus 



Dammararum 



of prof yt 







Gebruih Bit btrs zoude bequamer zyn om toortzert 

 van te maken, die men dagelyks in buis gebruikt s dande 



Dammar Batu kan men in genoegzaame auantiteit be- 

 komen : daar en tee en wordenze nu nu 



tgeven 



?Ji verlaaten, om 



voor datze een vadem in de ronte dik zyn. ' 

 " De voornoeinde Cerarhmers van Silan gebruikenze 



aliquando Bandenfibus : Au- ter tot branden , en verkoop 

 ue ucuntur Dammara , uti in aliis lo- ders van Banda : Zo gebruken o 

 elan difta , vel Gummi lac.ca , qua; Dammar , gelykZe op andere pi 



Gout-fi 



Gorgeletten di&or 



flar terrx figillata? componuntur , 



Javanenfium 



)/ met Gummi lacca ( by de Maleyers Ambalo 

 mamt ) doen , want zy neemen een van deze Cammars 

 poeder gewreeven , en daar van twee deelen geftampte 



mifcentque ilia 



Calappx lympha in craflam paftam * fupra quam 

 iamellas aureas tenuiHimas trahunt , in quibus dein 

 ferreis typis varjas formant figures , continue maflam 

 illam calefacientes , fi nimis indurefcat. Hac fimilive 

 maffa impleta funt capitula pugionu 

 capitula aureorum torquium, quae forma 

 vel draconum efformantur , fine hac autem mafia re- 

 pletoria omnes figuras cito perirent ob tenuiflimas Ia- 

 mellas , ex quibus componuntur. In re medica ha- 

 tfenus nullum habet ufum. 



Terra Sigillata) eemaakt werden, eer 

 gen zulks met Caiappus-melk tot een d 

 over zy dan duntie goude blikken Jlaan 

 yfere ftempeltjes alder bande figuuren da, 



Cals 



armillas, & word. Met deze of diergelyke maffa dan ziet 



vult de boofden van baare pong] aar den of kri 

 ringen , en boofden van baare goude balsbande 

 de gedaante van Slangen of Dr oaken maken 3 

 dit uitvulzel zouden alle figuuren metier baajl 



ivaar 



zyn 



meliora 



rugofa fpecies pi 



fi 



us 



rum nuclei fint adeo parvi , fed 



quunt, tinde & memoratum acccpit nomen. Optan- 



Dammara, cum 



mixtum i 

 exftillare 



eft , vel copiofius ex arbore 

 haberemus odoratum , quod cum Balfamb quodam In- 

 dico, ac praefertim cum illo Copal difto, comparari pof- 

 fet; Cortex quoque ebullitione excodtus crafllorem 

 forte exhiberet fubflantiam Liquidambaro convenien- 

 tem, cujus experimentum nondum potui inftituere, 

 quum arbores tam raro occurrant : Incolas autem ne- 

 que hoc oleum , neque refinam in aliquem colligunt 

 ufum, quum tam pauca exftillent copia, oleumque 

 fruftra exftillat ac depluit in terram fuppofitam , quod 

 fordibus , fcoriis , ac terra commixtum eft , cui gratum 

 inftar Ambarae conciliat odorem, fi terra hoc oleo 



In de Medicyne is bet tot nog 



Van de tweede of ruige zoorte zoude men meerder nut- 

 tigbeid bebben , indien bet beter onderzogt wierde. De 

 Vrucbten of Canaris vergaderen de menfeben niet , om dat 

 te weinig pits daar in if , maar laten dezelve voor de 

 wilde Verkens , waar van bet den bovenjlaanden naam 

 beeft. Maar bet was te wenfeben dat men den Oly kon- 

 de afzonderen van de vuile en brokkelie-e Dammar . waar 



mede bet vermengt is , of 

 boom wilde tranen , zo zo 

 ben , dewelke met den 



feben balzem , inzonderbeid met die van 



nen vereeleeien word en: Ook zoudi 



baft een dikkerfubfl 



f under en Weft 



it den 

 Oly beb~ 



ijfebien 



met bet Liquidambar te vergelyken, bet welk ik tot nog 

 toe niet beb konnen onderzoeken, wegens defebaursbeid 

 der boomen. Nu werd nog Oly, nog bers van de Inlan- 

 ders vergadert tot eenig gebruik , om dat bet zo fcbaars 

 ititkomt % i en den Oh ' ' 



druipt 



inpraegnata 



exponatur ardenti, 



fi 



in den onder- 



Amboinenfes fuum iitungunt 



ernatat 



quum 



non 



aarae vermengt , en dezelve een .y„, m .*,„. 



tft , als men dezelve modderige aarde uitgraaft 



beete Zonnejlelt> zo komt em klein sedeelte vi 



<wcl~ 



< 



i 





\ 





I 



