/ 









lllBoek. IV.Hooftfi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



non fit vifcofum , ac cito exficcetur. Qiiod autem 

 cum pura & ficca commixtum eft terra , in occlufis 

 ollulis diu confervari poteft , ut gratum iftum fervet 

 odorem. Talisque terra Arabra nacce inpraegnata ex 

 Manipa mihi transmiffa eft , cum relatione naturalem 

 iftius terras efle odorem , quasque pura penitus erat. 

 Ulteriore autem indagine compertum fuit, binas Ca- 

 narii fpecies hanc habere naturam , ut ex inferiore 

 trunci parte fubtile exfudarent oleum , quod in fub- 

 jeftum depluens folum, hoc inpraegnabat odore* 



159 



welrtekmde Oly bmtn op dryven , -maar mode de Am. 



hoof den bej 

 baaft op. Het g 



Manip, 



bejlootepot 

 r by blyft, 



met voorgeven, dat bet de mtuiirlykereukvantienzrond 



*n„ r to „,„., n U. u em zuivm mrdg fwas D 6 



ittierd 



Primum optimumque exftillat ex Canario birfuto.quod 

 fubje&am terram tali Ambarato inbuit odore , ita ut 

 pro certo concludere quis poflet , veram Ambram ipn* 

 efle mixtam , vel Ambram ibi ortum fuum habere , 

 licet Temper aliquid Balfami iftius Occidentalis videa* 

 tur adefle : Haec addo non tantum ad ulteriorem in- 

 veftigationem , fed etiam ut verofimilitas relationis 

 cujusdam elucefcat, quam natio noftra , infulam Mau-, 



ritii inhabitans , transmifit gubernatori foanni Moat- 



it den onder jien ft am een fub* 

 bet ipelk den ondergelegenen 



.... ..... ..„, ,^, U |iv/i, uuw 



tile Oly lieten druipen 

 grond zodanigen reuk geeft 

 « Het eerfte en bejle komt van dit Canarium Hirfutum, 

 t ivelk zyn ondergelegenen grond zodanigen Ambzr-reuk 

 mededeelt , dat men voor vaft zoude konnen ge looven , dat 

 daar Ambar onder gemengt was , of den Ambar moejl al- 

 daar zyn oorfponk bebben , boewel nog altyd iets van den 

 Weft -Indif chen balzem - reuk daar onder loop. Ik 



ette 



rfcby 



maar 





zuykero , in ilia nempe infula arbores crefcere ingen- 

 tes vaftasque , quarum trunci ac radices gummi quod- 

 dam exftillant atque exfudant , adeo Ambram grifeam 

 referens, ejusque fpirans odorem, ut concluderent, om- 

 nem Ambram grifeam ex talibus provenire arboribus, 

 uti infra ad Nanarium minimum ulterius de eo agetur. 

 Ex illo enim fecunda Ambrae terra colligitur, quam 

 primo optimam efle putabam , dum fortiffimum fpi- 

 rat odorem , ulteriore autem inveftigatione expertus 

 fui, illam fub Canario hirfuto cojle&am multo jucun- 

 diorem efle,primumque itaque jure & merito obtinet 

 locum. An itaque hinc concludere liceat Ambram 

 nullum alium habere ortum, nifi ex. talibus arboribus ? 

 de hoc ulterius in fubfequente agetur capite. 



Natie op bet Eiland Mauritius reft, 



J 



tft 



boomen waffcben 



M 



bet Ambargrys van diergelyke boomen te konien , gelyk 

 bier na in t Nanarium minimum daar van breeder za4 

 gezegt nverden. Want uit bet zelve komt de ttveede Am* 



Me ik in 't eerfte voor de befte bielde , devoyU 



mderzoek 



Verofimile 



oleofam hanc refinam virtutem 



habere balfamicam vel confolidantem , ex hac conclu- 

 derem relatione. Incolae enim dicunt, apros fub 

 hifce arboribus lubenter {de continere, non tantum 



fran 



ze de fterkfte van reuk h , 



ik, dat die onder bet Caniirium ninucum veel aangena- 

 mer was, en dierbalven den eerften plaats behoorde te 

 bebben. Of men nu bier uit bejluiten mag , dat den Am- 

 bar geen anderen oorfponk bebbe , dan uit zodanige bomen, 



daar van zal breeder in 't volgende Kapittel gefprooken 

 nxerden. 



Dat bet nu nvaarfcbynelyk zy,dat dezen Olyacbtigen 

 Iraan een balzem of beelende krdgt aan zig bebbe , zoud ik 

 bier uit bejluiten , dewyl na bet verhaal der Inlanders de 

 <wilde Verkens zig gaarn onder deze boomen opbouden 



defi 



ut oleum illud ex cortice exprimant , illoque fe inun- 



A- F A- * T * f* 1 «| • t 



gant 



quum 



baarft 

 defcborfft 



apros hoc oleo ejusque refina uti tanquara balfamo 

 vulnerario. 

 Butonenfes , qui poouli funt avari & fallaces , pere- 



00k sezien 

 om 



te befmeeren , inzonderbeid alsze gequetjl 



men Sift > dat de Verkens dezen traan voo 

 balzem gebruiken. 



beeft 



daar 



grinis vendunt certam refinam , cum Camacoan ma- verkoop 



("otf/r frzui utK.cn • 



De Boetonders , zynde een gierig en bedrkglyk volk 



gnam habentem convenientiam , fed purior eft , inque 

 majores condenfata grumos: Semi-pellucida eft, at- 

 que in quibusdam maculis ex viridi nigrefcit inftar vi- 

 tri lagenarii, in quibusdam vero flavefcit vel albicat 

 inftar inpuri vifci bovini vel Gummi Elemi , cui 

 fubftantia & duritie fimilis eft, facile enim in ramen- 

 ta diflilit & comminuitur, fi contundatur vel mordea- 

 tur, e contra vero Elemi mitius eft. Dcbilior ouo- 

 que eft ejus odor , immo fere inodora eft haec renna, 

 carbonibusque inpofita , dulcem fpirat tantum odorem, 

 qui mox in nidorofum degenerat , mafticata quoque 

 eftinfipida: Butonenfes "illam vocant , venduntque 

 pro Ambra Montana , hominibus perfuadentes illam 

 lub terra CeCe invenire ; ex adhaerentibus vero fco- 

 riis patet ex arbore deftillavifTe , ac cum ipfius cor- 



tfroote gehkenifft 



fi 



Het is half -doorfcbyn end , aan 



plekken uit den groenen fwart , als *bottel-glat 



ommige 2 eel of witacbtig 9 gelyk vuilen OJJcben 



*t,/i*it fat bryfelty 



beid niet ongelyk , -sjuum 



nh mpn daar opjlaat of vj* > 



flapper 



fubjl 



IP 



daar en tegen bet Elemi 



•y 



leniger is. 



lyken reuk, alleen op de koolen riekt'bet eerjl ww zoo,, 



maar trekt ftraks na gebraden vet , gekauwt 



derfmaak; de Boetonders noemen 9 en verkoop 



Ambra Montana, of Berg- Amber , de Luiden <wysma- 



kende dot zy bet onder de aarde vinden , daar bet nocb* 



ynde zon 



open 



ftoppele 

 zig met deszelfs fcborjfe of 



tice , aliisque fordibus terras efle commixtam , ulte- vuiligbeid van den grond gemengt bebbe ; docb by nader 



nore vero 

 Dammaram 



Boetonfcbe 

 op 



neo Rowayl vocatur,, cujus defcriptionem vide fupra <waar van ziet bier boven bet capi 



datam. 



Pfeudo-Sandali Amboinenfis libr. 2. cap 



20. 



cap 



befcb 



infup 



Elip 



phyrea quoque fito, qux gleba erat'palmam longa & 

 lata, ex plurimis albicantibus pelluciaisque grumis in- 



Nog is my een bers onder den naam van Dammar Sc* 

 Ian gebragt , uit de bogt van Elipa Puti , mede op Ce* 

 rams Zuid-zyde gelegen , f t nxelk was een klomp van een 

 band lank en breet , van veele witte , meefl doorfcbynen- 



ftar fquamarum compofita & adunata, albas Damma- de Jlukjes , alsfcbiiferenaanmalkanderklevendegemaakt, 



tx fimilis, fed vifcofa magis erat, fcoriisque corticis 

 commixta, carbonibus inpofita ftridet inftar Damma- 

 rae Selanenfis , odorem vero fpirabat Dammars Ca- 

 macoan , puto autem eandem cum Dammara Selanenfi 

 efle, atque ex juniore arbore colle&am. 

 In infulis Uliaflerenfibus Canarium odoratum inveni* 



de witte Dammar gelyk , docb kUveriger , eninii ftotpc- 

 ten van de fcborjfe vermengt, op koolen knerftze als Dam- 

 mar Selan, van reuk, als de Dammar Camacoan , en 

 ik meende dat bet de zelfde Dammar Selan , en van een 

 jongen boom genomen was. 



In de Uliaffers bebbenze een welriekende Canari , dieze 



tur, quod Canarium feu Talanaffoy vocatur, h.e. Ca- . Canary of Yalanallby noemen, dat is Wee s -tint sCana- 

 nariurn orbum , quum hx arbores tarn raro occurrant, 

 &tanquam orbae reliftse hinc inde in montibus folita- 



Hoc 



diver- 



ry , om dat de boomen zo weinig gevonden werden , en als 

 verlateve vceezen tier of daar in t gebergte alleen ftaan , 

 docb ik bevinde dezen naam aan tweederld boomen gege* 



ven 



( 



\ 







