











Ill Boek.V. Hoof tjl. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 



i 



plana fine notabilibus angulis $ fed undique rugofa ac . 

 itriata cum brevi apice, qui remanet nee decidit,nec 

 in aliis Canariis obfervatur: Fruttus hi eraflum habent 

 putamen, nee facile contufione af>eriri poflunt , intus- 

 que unicam gerunt cellulam, in qua unicus contine- 

 nt* nucleus,uti in reliquis Canariis. Trunci cortex magis 

 nigricat, quam in ceteris Canariis. Lignum ejus eft 

 album , molle , nee durabile , nifi fit vetuftifiimarum 



nzonder merkelyke boeken , maar rondom gerimpelt of 

 'Jtreept , met een kortjpitsje voor aan , dat niet afvalt; 

 |l welke andere Canaris niet bebben. Zy bebben een 

 dikke febaal , en zyn moeyeiyk op te kloppen , van binneii 

 een kamertje , en daar in een beejlje , gelyk andere Cana- 

 ris. Be fcborjje dan den flam is Jvlatter dan van andere 

 Canaris. Het bout wit , week , en niet durabel , of 't moejl 



arborum , fi inferior trunci pars incidatur , exfudat kapt , fweet daar 



onderjle van den ft 



lachryma ruffa , mollis , & vifcofa * quse intra paucos 

 dies nigra exficcatur; inque parvis grumis trunco ad- 

 haerct , qui nurtquanl indurefcunt , fed iriftar Vifci 

 manus innciunt, fi tra&entur, in vetuftis vero trun- 



daar 



/•wart bejierft 



banPen . dip rin 

 ill 



ftammen wort 't zelfs zo bard , dot men 't of- 



cis ita indurefcunt i ut feparari & colligi poflint, ni- trekken en vertaderen kan, blyvende niet temin van bin- 

 hilominus tamen interne molles funt & vifcofi: HaeC nen week en kleverie. Ten laatften in d* huim u^^o*- 



autem lachryma diutius domi afiervata , plerumque in- 

 ftar cers incltlrefcit, dum autem adhuc fit liguida,ac 

 per arborem defluat,cum fordibus cdrticis mifcetur, 

 inque terram prolabens, cum foliis, rachidibus, aliisque 

 decumbentibus fordibus ita commaculatur , ut intet 

 Amboinenfium refinas fit fcediflima,& traclando difti- 



_ _ * a • — ■ _ _ 



b. 



Terwyl 



'g. Ten laatft, 

 waart zynae , wert 't doorgaans bart , als waf 

 't nog peek is, tn lanp de boomen afioopt, «u.,„. w , 5 . „ t „ 

 zig met de vuiligbeit van de fcborjje , en op den grond 

 vallende met bladeren , ryskens , en andere , zoo dat dit 

 tmAo» „//„ Amboinfcbe berffen 't vuiljle en moeyelykjl ' r 



cillima, odorem autem habetgravem, qui capiti no- Jwaarende 



uk mede zeer fterk , en J t booft h 



cet , fed non ita ac refina* Canarii albi ; quae autem . 



ex trimci fuperiore parte fluit, Temper magis alba &pel- 



lucida eft, quocjue arbores fint vetuftiores , eo durior m*n zyn, hCe harder 



m 

 i 



eft,& nigrior exficcatur, colligitur autem in magnis 

 glebis ad capitis magnitudinem cum fordibus inpura, 

 licque venalis proftat. 



Haec vulgaris maxime nota Dammaraltam eft, fed 



y ifte deelenvande ftammen komt, 



is altyd witter en doorfcbyhender , cok boe ouder de boo- 



* *" /Quarter bejierft 



altera ejus occurrit fpecies,quas femina dicitur,cujus: maar men beeft nog een tweedt 



truncus corticem gerit albicantem vel flavefcentem. 

 Ejus folia funt uti praecederitis . 3 fed majora, ac pluri- 

 mum pilofa. Ex ejus trunco fauciato oleofa ac ruffa 

 exftillat lachryma, fed rarior,ac fenfim nigra exficca 



men vergadert bet tn Klompen , in de grootte van een booft y 

 met vuiligbeit en al , en brengt bet zo te hop. 



Dit is 't gemeenfte en meeft bekende Dammar Itam , 



die men voor *t 



Wyfken bout , wiens ft am een vuil-witte of 

 feborffe beep. t)e bladeren zyh als de voorig* 



eft 



tur,unde non colligitur. Hujus trunci lignum mollius faamfvSwrt 



Uit den gequetftenft< 

 \ffen traan , docb zober , en befterft 



eft , minusque valet quam prascedentis , lignoque Sa- 

 licino fimile eft. 



Anni tempus. Prima (pedes floret menfibus^Novem- 

 bri & Decembri : Fruftus vero dat in Februario & Mar^- 



tio. 



• Nomen. Latine Dammar a_Nigr a } & Canarmm Ni 



ondeugender 



Het bout vaii 





Sayfoen. 



i bout febier gelyk 



De eerfte zoort bloeid in November en J 



vrucbten vint men in February en Maart 





i I 



* / 



.- 



Naam 



Malaice Canari feu Dammar a . 

 tjalla Galla h. e. Dammara refinofa. 



Ternatice 



Nigr 



^0 



Maleyts Canari of 



lo.Coclu. 



Mette 



vero Iffe Feloe: In Hi toe Gama Mette ? quae omnia no- 

 mina unum idemque denotant, ex nigro nempe reft* 

 nse colore derivata. 



Locus. Nota eft haec arbor in omnibus infulis Am- 1 

 boinenfibus, praefertim in magna & parva Cerama* ejus- 

 ^ue parte Boreali circa veterem Liffa Batta *■ in Ke- 

 langa& Manipa, in Moluccis & infulis Xulienfibus. 

 In Amboina plurimum occurrit in regions ejus Hi- 

 coenfi, in altis montibus inter Sideroxy la, aliasqueal- 

 ras ac filveftres arbores. Quae in locis crefcunt faxofis 

 ac declivibus , bonam praebent Dammaram ^ fed nullos, 



daar 



Dammar Galla Galla , dat is teerige Dammar. Ternaats 

 Salo Coclu. Amboins Yar of jYal Mette ; by zommigc 

 life Seloe. Op Hitoe Cama Mette , allegaar van een- 



beduidenis , te weten van de fwarte koleur des bers 



van komende. , 



ats. Hy is bekent in alle Amboinfcbe Eilanden, voor- 

 tlyk op groot en klein Ceram , en deffelfs noord-zyde 

 it ottrf.Lifia Batta , op Kelang en Manipa > in de 

 i en Moluccos. /;/ Amboina beeft men ze meeft op 

 )eefcbe.Landjin de boogeboflchtnonder'tyzer-hout* 



feberpe gronden ft 



wilde 



Die op ft 



d 



of weinig vrucbten 



quandam 



quae 



aans zeldenyind aan boomen 9 die men kapt 



vel refinam eenig zap of bers daar uit te tyfferen of tapp 



Ufus. Lachryma ejus recens ac praefert 



. Gebruik. Dezen traan nog vers zynde , en *ooQrna-> 



ribus arboribus eft liquida inftar picis, fed multo ma- • mentlyk uit jonge boomen ^is zoo week als teer,maar veel 



kleeveriger , in wiens plaatze de Amboineezen hem ook ge ' 



Amboinenfibus 

 tur, qua navigiafua majora obliniunt, uti apud nos 

 cum pice fit: Hunc " 



Oleo 



bruiken , om bare groote Vaartuigen daar mede te beftry- 



ken j gelyk wy met teer doen. Tot dezen einde doet men 



plis inponitur terreisque tnodiofis , atque mifcetur 4U weeke bers in breede aarde bakken, vermengt bet met 



~ * " * * * " * -t _t Calappus-oly of Calappus-melk,enlaatbeteen<weinigdoor 



malkander kooken , tot . dat bet de confiftentie van teer 

 krygti waar mede men dan de Vaartidgen beftrykt. Als 

 men 't wat harder wil bebben , doet men een weinig van 

 ons Lands pik daar <mder* Hitr. mede kunnen H)aar be- 

 belpen de Inwoonders van deze .Amboinze en Molucze Ei- 



liuntur , donee picis confiftentiam 



uirant 



qua 



mafia navigia obliniuntur , fi autem durior defidere- 

 tur , pauca picis vulgaris admifcetur quantitas: Hac 

 utuntur refina incolae Amboinenfium & Moluccarum 



navigia , quae Tsjampan 



magna 



Scaphae ipfis vocantur , ad majora vero navigia non landen tot baar middelbaare Vaartuigen , dieze Tsjapipans 



en Sloepen noemen , maar tot groote Scbeepm kan mm bet 

 atque ab hac inftar picis obdu&ione iltud obtinuit no- niet befebikken^om dat bet in geenquantiteyttebekmenis, 



men. Hunc in finem ufurpari quoque poteft vetufta en van deze beteeringbeeftzedevoornoemde naam. Hiertoe 



ac iicca refina ; fi augeatur Olei quantitas ac diutius . mag men ook gebriiiken die van ouderdom wat opgedroogt 



coquatur, fordesque defpumentur, quae vero ficcifll- ir, maar men mo$ter wat meer olye by doen, langer koo- 



ma eft, & cum cortice terraeque fordibus commixta, ken, en de vuiligbeit affchuimen: Al 9 t gene nuwatdroo- 



facibus infervit , oriines enim tales grumi ac glebae get , en met defiborjfe en, vuiligbeit van den gront ver- 



compinguntur , ficcisque obveiantur foliis forma Fa- 

 cum. Haec autem refina melius ac lentius ardet quam 

 Dammarae Batu , minoremque dat fumum; in Am- 

 boina vero rarius adhibentur tales faces ob paucam 

 prions' quant ita tern., ac pofterioris copiam : E contra 

 in Ceramae ora Boreali plurimum hscc nigra Damma- 

 Tom. IL " 



mengt is , wort tot bet branden gebruikt , alle de klonter- 

 tjes fzamen gepakt, en in de drooge bladeren gewonden^ 



in de gedaante van een toortze, 



lankzamer , dan die van Dammar Batu , geven ock min- 



eze branden beter en 

 atu , geven ock min- 

 der rook , docb in Amboina ziet menze weinig gebruiken , 



en overvloed van de an* 



wegens de febaarsbeit van deze 



derei 



*m 











to 







