



Ill Boeh. VI Hooft 





AMBOINSCHE KRUYDBOEK 



Hocce oleum primo flavefcit , refertque Oleum Oli- 

 varum, pellucidum enim eft ac flavum, fed fenfim 

 rufFefcit inftar Vini Hifpanici, at magis indurefcit. 

 Refina talis exprefla nigrefcit, inque fragiles exficca- 

 tur grumos , qui vix fibi adhaerent , utrumque vero odo- 



rem habetgravem,fedjucundioremquamrefinaaliorum 



Canariorum.-nihilominus tamen caput infeftat hie odor, reuk , docblic 



*63 



Zonne field 



' de Olyven- 



efierft 



Deze Olygelykt in 't eerjle gebee 

 <% te -weten , geelacbtig en doorfeby 



en word dikacbtig. Het uitgeperjle bers werd als dan 

 Jwartacbtig , en uroogt op in brojje klonteren , die qualyk 

 aan malkander kleven , beide zyn ze van een zeer Iter ken 



quam diu oleum ac refina funt recentia , ac facile 



min nog al f t 



flammam concipiunt, fi igni admoveantur , licet vi- branden ook 



befi 



deancur liquida. Certain ejus quantitatem in Sartagine 

 lupra ignem excoxi ad oleum diflblvendum , fed tarn 

 vehementem ac fortem excitabat fumum,ut omnes 

 adftantes Cephalalgia inde laborarent , ita ut conclu- 

 derem , multo melius efle illud oleum , quod Solis 

 radiis debilioribus fponte exftillaret. 



Dein edoclus fui . multo melius efle . fi refina 8r 



6* 



berjjt 

 zy Vi 



boewelze 



tigfebynen. Ik hebber eens een meenigte in eenpannetjen 

 over een kool vuur gedaan , om de Oly daar uit te fmel- 

 ten , maar 't gaf zo Jierken reuk en damp van zig , dat 

 alle de omftanders booft-pyn daar van kreeeen , zo dat 



• 



febyn van zelfs laat uitfweeten* 

 Nader band beb ik geleerd , dat %og 



m 





Oleum fimul junfta remaneant, ficque conferventur, bers en Oly te zamen by malkander laat, en aldus be- 

 odorem enim mixtum habent ex Styrace liquida, cor- ..-—-■« 



ticibus Citri , & refina Canarina i Oleum autem hoc 



recens adeo fubtile eft , ut per cutem penetret , illam- 

 que calefaciat inftar Olei cujusdam deftillati. Opti- 

 mum vero colligiturexvetuftiffimisarboribus,inlocis 

 crefcentibus faxofis , folique bene expofitis , quarum 

 binae arbores obfervatae fuere in parvis infulis Nuffa- 

 tello, quarum refina oleofa jucundiffimum fpirabat o- 

 dorem ad Corticum Citri odorem accedentem , fed 

 tarn paucum exftillabat, ut toto menfium ficcorum 

 tempore vix bini cyathi exftillarent , gummi autem 

 ab oleo non feparahdum eft , licet maflam turn refe- 



Citroen-fcbellen , en Canar 



Sty 



fi 



gedifiilleerde 



op 



fi 



fi 



*fi 



aangename reuk badde, na de Citroen-fc 

 , maar by quam *er zofebaars uit.. dat 



- -— -w — — — — — — — * — -— ^ — — — m~r w A W » *. A W 



fo colligitur, inutile eft 

 dulum. 

 Anni tempus. Frudtus 



lapdq 



Quod 



efcunt 



anni tempore 



rimum putaminibus exuti, qui apris inferviunt,quum 



krygen , en men mo fie de Gom van den Oly niet affebei- 

 den , boewel bet als dan een vuile Materie gelykt. Hei 

 gene men by regenachtig weer vergadert > deugt niet , 

 want bet geivint een gooren reuk. 



s 



■ 



» 



Sayfoen. De vrucbten ziet men ryp in d e JVefi e Moaf- 

 Jon , en afgevallen onder de boomen leggen , ookmeeft van 



enim lint adeo. pufilli > ab hominibus non expetun- Verkens 



bolfiertjes berooft 



tur. 



Nomen 



Mi 



Latine Nanarium Oleofi 

 Malaice Nanari Miniac 



y & Nanarium 

 Amboinenfibus 



fcl 





Nan 





nullum haftenus peculiare gerit nomen , excepto quod Amboineezen beeft 



Minimum. Op Maleyts Nanari Minja 



Hituenfes illam vocent Aybau Madelle 

 fuaviter olentem : In Manip 



ven 



Hitoeezen by provifv 



a e 



Locus & Ufus. H# arbores raro occurrunt , parum- 

 que not^ funt , in Amboina tantum binae tresve inve- 

 niuntur in ora Hitoenfi prope promontorium Mamoa, 

 haud procul a litore in adlcenfu montium , quse vix 

 crafllores funt homihe,paucumque exftillant Oleum^ 

 quod cum gummi fuo trunci cortici inhaeret, & quam 

 maxime inpurum eft. 



Anno 1668 primo ihi in notitiam venit 5 atque ab 

 illo tempore iEthiopum uxores oleum illud colleger- 

 runt ad conficiendum oleum odoratum , hunc infinem haalen> om welriekende Oly daar van te mdaken , "tot dien 



Madelle , dat is Arbor fuaviter olens : Op Manipa 

 Yaniri , op Bonoa Yafefel. 



. Plaats, en Gebruik. Deze boomen zyn zsldzaam en 

 nog nveinifr bekend, in Amboina vind men 'er alleenlyk 

 twee of drie 3 op de kufi van Hitoe , by den boek Mamoa, 

 niet verre van fir and, in 't opgaan van *t gebergte, de- 

 welke niet veel dikker dan een man zyn * en iveinig Oly 



die met zyn Gom aan de feborfje bangt . en zeer 



vuil is. 



fi in kennijji 



Frouwen 



incifiones in inferiore trunci parte inftituebant ? ex 

 quibus poft aliquot menfium fpatium memoratum iftud 

 gjummofum Oleum exftilftbat, illud vero Nujfatellen- 

 J'e demum 1676 deteftum fuit , odoremque habebat 5 

 uti diftum eft 3 multo praftantiorem Hitoenfi. In 

 ora NuJJanive talis quoque arbor inventa fuit , quse 

 nuces gerebat majores & rotundiores 5 ejus autem O- 

 leum nondum innotuit per Incolarum ignorantiam. 



Quae in Manipa, Kelangha 5 & Bonoa crefcunt^e- 

 jusdem cum fupra memorata funt forms , illarumque 

 folia quatuor vel fex pollices longa funt, binos lata, 



[# 



bene den fie fiamgekapt 

 m de voorfchreve 

 NufTatello is eerfi 



efebe. Op 



wiens nootj 



f rooter en r onder zyn , maar de Oly daar van is nog on- 

 ekent, door de onwetenbeid der Inwoonders. 



op Manipa 

 fi van de bovenfiaande 



(feben 



lank , twee breed , baare ribben zyn 

 horumque cofts ex fufco flavefcunt , funtque porro bruin-geel , voorts glad , en boog-groen , zo wel aan j on 

 glabra , & intenfe viridia tarn in junioribus quam in ge als oude boomen ^ ------ - 



vetuftioribus arboribus. Fru&us eandem quoque ha- daante 

 bent formam , rari fimul jundti in brevibus racemis. ke Dai 



malkander 



dezelfdi 



mar uit den fi 



trunco 



fwarter en lieffelyk 



milis eft, fed nigrior eft, odoremque habet jucun-' ingrooter meenigte vergadert werden. 



diorem , majorique copia colligi poteft. 



Hujus lachryms oleum in terram prolabeps menfi- 

 bus ficcis jucundum ipfi praebet odorem , qui in efFof- 

 fa diu remanet , fi occlufa confervetur. Qualis terra no- 

 mine terrae Ambriferae primum detefta Fuit anno 168 1 

 in Manipa circa locum Luhu, quae diu pro ilia fuit 



De Oly van dezen traan uit den fiam op de aardt 

 pende in de drooge maanden , geeft dezelve een liefft 

 reuk . die aan de uiteezravene no? lanee blyft . als 



fiopt 



habita, credebantque incolae naturalem iftius terras Manipa 

 efle odorem , quum in illo loco nulla occurreret ar- voor &el 

 bor, parvumque tantum occuparet ilia terra locum, 



bewaart. Diergelyke aarde onder den naam 

 aarde, is eerfimaal gevonden Anno 1681. op 

 mt retit deplaats Luhu, enwierd daar lang 

 m % dat bet een natuurlyken reuk van die oar- 

 daar juifi omtrent gecn boom fiond , en 



ubi effofla fuit, unde iftius loci dominus putabat, in maar een Heine plaats bejl 



illo loco certiflime Ambars fontem latere, quum ve- de. Dies den eigenaar zig inbeeldde. dat op 



ro terram profundiorem eruebant , odor evanefcebat, 



unde concludebam, hunc odorem efle accidentalem, ex 



arbore nempe certa ortum fuum habentem > quae circa 



Torn. IL illam 



Ambar-fonteyn moefie fcbuilen , maar die* 

 per gravende verdween dien reuk , waar uit ik datelyk 

 bejloot , dat by toevallig moefie zyn , te weten van een 



X 2 boom 









<4 • 



