

164 



HERBARII AMBOINENSIS Liber.lll 



n>. vi. 





illam crefcebat terrain , vel ibi antea pofita fuit, in boom komende , die daar omtrent fiont , of gefi 



ilia itaque infula plura explorabantur loca, comper 



tamque fait , terram prope Canarium Odoriferum opti- plaatzen 



Men zogt dierhalven op 



-ft 



mum fpirare odorem, hoc quoque obfervabatur circa Canarium Odoriferum <wel rook, en ten tweeden vond 



Nanarium hoc minimum , cujus plurimas arboresinhac 



infula occurrunt, quarum refina liquida & Oleum ex men 



trunco dcftillans , prseftantia odoris Hituenfi longe uit t 



f>raevalebat , omneque folum,in quod ejus oleum de- tuee: 



apfumerat, eundem exhalabat jucundum odorem 9 gevc 



ex Ambra cum oleo cjuodam mixtum , banc Ambne dew 



terram in ciftis & ollulis occlufam fervavi , comperi- <was 



Nanarium Minimum 

 dit Eiland fiaan^ welkei 

 flam druipende , in lieffi 

 xrre overtrof, en al de { 

 i was , bevond men van 



\ uit Ambar-aarde en ee 



iffi 



op 



que diu fervare odorem. 



Quoniam in pracedenti libro in capite Pfeudo-San- 

 dali Amboinenfis arboj; Boeronenfium Rovoeyl defcri- 

 bitur , fimulque indicatur , ex ipfa nigricantem len- 

 tamque lachrymam profluere , quas Ambram grifeam 



opgejlooten 

 lane beboud. 



mm m ^m. 



Ambar-aarde bebben voy in doosjes eripotjes 

 ' ,c waard, en bevonden* datze baaren retch 



kapittel 



Pfeudo-Sandalum Amboinicum den Boeroeezen boom 



Mau 



ft 



eft 



dat daar uit 



eft 



Ambardegrys riekt, zo doet dit my gijft 



arbores, quae gummi vel refinam exfudant,qu£e natu- 

 ralem Ambram grifeam fpirat, de quibus procurator 

 nolter ibi degens gubernatori Joanni Maatzuyk?™ 



boven gezegt , op y t Eiland Mauritius 



gevonden voerden, ww*™ cc 

 die zeer natuurhk na Ambar 



of traan uitfi 



<waar van on- 



fcripfit , arbores illas efle vaflitfimas , non procul a gefcbreven beeft 

 litore crefcentes > quarum radices femper verfus mare men zyn 

 fefe extendebant > iftudque gummi odoratum exfuda- Un altya 

 bant , quod in mare delabens naturalem fufficiebat 

 Ambram grifeam per maris fluxum cum lapillis, are- 

 na, conchisque permixtam , ita utilli putarent y tandem 

 verum Ambras grifece ortum fefe invenifle. 



fident aldaar aan den Generaal J 



dat bet zeer groote boo- 



t fir and fiaande 

 loopen , en de 



v< 



dewelke in Zee ko- 



mende , in natuurlyke Ambar -grys verandert vcert , door 



fleentj 



zand 



fcbulpen vermengt zynde , zo dat by ' bun lieden gemeend 



wierde 



Ifta in infula arbores crefcere , quae fimilem Am- 

 brae refinam vel lachrymas exfudant , facile concedi 

 poteft, patetque exemplo Canarii Odoriferi^ Nanarii 

 minimi , oc Roweyl : Omnem vero Ambram grifeam 



den Ambar-grys uitgevonden bebben. 



iv 



)p bet zelfde Eiland boomen konnen voajfcben 



Ambaracbtigen bers of 



toefl 



Nanarium Minim 



pel 



quae in tarn diverfis mundi partibus , plurimis mil- Maar dat al den Ambar-grys , die in zo verfcbeiden 



libus milliarium diftantibus , uti in India Occiden- 

 tali , Africa? ora Orientali , Madagafcara , Mauri tii 

 infula , in Maldivenfibus, omnibusque infulis ad Eu- 

 rum litis reperitur, tan turn ex talibus provcnire ar- 

 boribus , a vero alienum videtur : Saltern hoc non 

 videtur did pofle de arboribus in infula Mauritii cre- 



den 



Weft 



ft-ktift van Af 



gascar, Mauritius, de Maldives, en alle de Zuid-Oof* 

 ter Eilanden gevonden <werd , alleen uit diergelyke boo* 

 men kome, is gantfcb niet voaarfcbynelyk. Immers niet 



boomen , die alleen op *t Eiland Mauritius ftaan. 



fcentibus, figue tales quoque arbores crefcant in A- Vallenze dan mede op de Uoft-kuftvan Africa en Ma 





fricae ora Orientali, & Madagafcara, maxime miran- dag 

 dum eil ? hafce arbores a fagaciflimis Arabibus non 

 prius fuifle obfervatas vel deteftas , qui ante mille 

 annos regiones iftas jam peragrarunt 5 illarumque 



zo is y t een groot wonder 



boomen 



ft van de curieufe Arabiers , die al 



jaaren die Landen 



iffcben naauwkeurig 



plantas & herbas diligenter inveftigarunt, nee tamen nooit gevonden bebben. Laat bet 

 illas umquam invenerunt. Licet jam verum fit, Ambram 'Ambar-grys van Mauritius , en Af 



1 9 bare planten en 

 ecbter deze boomen 



rifeam in infula Mauritii, & in Africa ex talibus arbori- 

 usfuumducere ortum, qui fit, ut eadem hascpertot 

 ccntena milliaria ad Orientem , & adverfo vento & 

 fluxu in Maldivenfes adduci infulas , atque infuper 

 per tot centena milliaria usque in infulas ad Eu- 

 rum fitas , 



libero Oceano ventum fluxumque fere per totum an- 

 num ex Orientali parte flare atque profluere, nullum 



Maldivas 



ffpronk 

 Ooftwaard aan tegen wind en ft 



$ 



op 



in quibus jiotum^eft , fub Zona torrida in ftroomfchier bet gebeele jaar tyor uit den Ooftelyken km 



"?> enmenbeeftfcbiergeenexempel, dat eenige vrug 

 )f dingen van deze Oofterfcbe Eilanden Weftwaardi 



autem exftat exemplum , fruftus quosdam , aliasve aan tot Africa en Madagas 



res ex hifce Orientalibus infulis verfus Septentrionem 

 in Africam & Madagafcaram prolabi, multo minus 

 ab iitis infulis verfus Orientem. Quid enim facilius 



berwaarts Ooftwaardt 



Immers wat konde an- 



ders licbter gebeuren , als dat die vermaarde Cocos , die 



Maldivifcbe Eilanden door de Zee opgenjoor* 



poflet fieri , celebrem illam Nucem Cocum diftam , pen werd , ook zomtyds Weft 



quas tantum in Maldivenfibus infulis per mare ejici- 



tur , aliquando etiam verfus Septentrionem in iftas ervaring beeft. Byaldien 

 projici infulas, quod tamen nunquam compertum fuit. Mauritius gevonden voerdt 



)pgefmeeten voerde , waar van men 



Si itaque arbores tales Ambariferae in Mauritii infula 

 occurrant, uti lubenteridconcedimus, Ambraeorigo 

 eft , uti Succini ortus in Mari Eoo , quod juxta ho- 

 dierna experimenta ex claro Bitumine liquido feu 

 Naphta produclum fub terra in Borufliae & Pomerae 



Bitumen hoc 



mede 



Ambar -boomen op 



ytoeftaan, zc 

 ifteen in de 0oft-7.ee $ 



hedendaagfebe onderzoeking zynen oorfpr 



regionibus generatur 



vel fcaturigmes in mare exbneret 



fi fontes fuos 

 per frigus & fal- 



beeft uit een klaar Bitumen liquidum ofte NapH 



der de aarde , in de Landen van Pruizen en Pomeren ge- 



genereert zynde. Dit Bitumen , als bet zyne Fonteinen 



of openin 



fedinem aqure marinae induratur & concrefcit in Suc- 

 cinum , inque litora projicitur. 



Idem vero Bitumen , per arborum quarundam radi- 

 ces adtra&um cum illarum natura conveniens , quales 

 funt Pinus , Picea, Abies , fimilesque , quae in illis 

 regionibus , ac prcefertim ad Viftulam fluvium magna 

 crefcunt copia , mutatur in Refinam talium arbo- 

 rum , nemo tamen dicet, omne Succinum ex Refina ta- 

 lium arborum generari , licet eundem habeat ortum 

 fimilemque aflRnitatem. Hujus demonftrarionem no- 

 bis exhibet experientia, quae docet , naturale Succi- 

 num non tantum in mari ac litore inveniri, fed in 



■ media 



)p deftranden uitgevoorpen 



ifteen 





Maar bet zelfde Bitumen door de voortelen van eenigt 

 boomen opgetrokken zynde , die met zyn natuur overeen- 

 komen , gelyk daar zyn de Denne of Fuure-boomen , de' 

 ivelke in die Landen , en aan de Weykzel-ftroom in mee- 

 nigte groeyen , zo voerd bet in Refinam of bers van dezeU 

 ve boomen verandert , daarom zal ecbter niemand zeggen, 

 dat alle de Bernfteen uit bet bers van dien boom gegene- 

 reert iverde , boevoel z;y beide van gemeenen oorfpronk , en 

 eenderlei maagfebap zyn. Tot bevoys daar van dient de 



ervaring , die ons leert , dat natuurlyk Bernfteen niet al' 



Iter. 





\ 



• 











