



I 



I 



166 



HERBARII AMBOINENSIS 



- 



Liber III. cap, VII 



• 



CAPUT SEPTIMUM 



VII 



HOOF T 



T U 





Canarium Decumanutn. Canari Bcfar. 



MAximam Canarii fpeciem , tam quoad arborem 

 quam fruftus , jam defcribemus: Ha;c enim 

 arbor altifiima & omnium vaftifiima eft , quae 

 in hifce occurrit infulis , eftque adeo crafla , uc qua- 

 tuor vel quinque viri vix earn ample&i poflint. In- 

 que trunci inferiore parte quam maxime extenfa , la- 

 tisque alis au&a eft , erecta porro eft inftar altiflimi 

 Mali , fine lateralibus rami's usque in verticem, ubi 

 guam latiflime illos extendit, unde adfcenfum recu- 

 fat. Ejus cortex eft glaber, albicans vel cinereus. 

 Rami ejus funt fragiles , intusque repleti funt ampla 

 & fungofa medulla: In horum fummo longa; locantur 

 foliorum rachides plurima; fimul, utiinreliquis Canarii 

 r — ;«w.,o lanugine molli & rufFa , uti & ramorum 



De grootfte Canari-Boom. 





9 . 





H 



aldergrootfte gejlag 



befcbryu 



tfie en hoogjl 



Ben 



vyf 



..„.„ ,*~. w . w ~.~ j tswtuitW* lib 



de vlerken , en voorts opg< 

 ponder takken 9 tot aan de k 

 wyd uitfpreid, en is dierbi 

 fcborffe is effen , witacbtig , of 



Jioel, of 



we zeer 



en. De 

 De tak- 



ken zyn bros, en bebben van binnen een groot en voos 



Aan 9 t voorfi 



4<> 



ft 



Canaris 



ipeciebus, »«^« s 

 extremitates , obiitae. 



zagte en rood-geele dons, gelyk ook de einden der takken 



H* 



bekleed zyn. 



ftyf 



mx 9 inque iis foliorum paria fex utcunque locantur 



ippofita 



funtq 



ftaan de bladeren gemeenelyk by zes paren tegen mal- 

 kanderen, op zeer korte en fchier geene fteelen. Zy zyn 

 rum zo groot als aan de gemeene Canary , docb zo ftyf 



onderfte zyde gantfcb 



acbterfl 



narn,fed non ita fcabra , inque parte inferiore omnino duimen lank, vier en vie! en een halve breedfvan Zrm 



anugmofa , novem ac decern polhces longa quatuor fcbielyk toegefpitfi , met veele evenwydigedwersrlZn 



vel quatuor cum dimidio lata, fupenus in brevem a- van onderenmet roffe baairon h,hl,J faJ™L™ be Jl> 



picem acuminata , multis contexta coftis transverfali- de gemeene Canary 



bus & parallels , inferius ruffis pilis obfita , Ia;tius vi- ' kortfte , maar aan deionge boomen zyi 



ridia quam vulgaris Canarii , bmaque inferiora Temper vyftien duimen lank , vyf en een half 



funt brevifiima, in junionbus autem arboribus qua- * ^ " " ■ J 



tuordecim vel quindecim pollices funt longa, quinque 

 vel quinque cum dimidio lata , totique rami cum fo- 

 liis funt lanuginofi. 



Flores me latent ob arboris altitudinem , fine dubio 

 autem non multum different a vulgari magno Cana- 

 rio : Eruttus magnitudinem habet formamque ovi 

 Anferini , externe parum rugofus , ruffisque punttis 

 notatus inftar fru&us Atun. Sub craflb & vifcofa 



le takken met bladeren , en al zeer wolacbtig 



i 



* 



Het bloeizel is onbekend tvegens de bodgte a 

 docb 't zal buiten twyffel niet veel verfcMllen ._., _ . 

 meene groote Canary. De vrucbt is in grootte eneedaan 



putam 



tres circiter polli 



fe ptinftj 



Ganfen-Ey, van buiten nnat ruig, en met r of- 



.ces longa, binos crafla , triplicis forma?, vulgatiflimae 

 autem funt triangulares , angulis protuberantibus quafi 



ke en lymacbtige bolji 



Under de dik~ 



fimbr 

 ru 



jofa , multis ftriis feu areis excavata , ab utraque 

 acuminata; parte , fed non acute , aliae in eadem arbore 



duimen lank, en twee dik,van driederlei gedaante, want 

 de gemeenfte zyn driezydig , met uitfieekende kanten , als 

 gezoomt , maar tujfcben de kanten zyn de zyden van bui- 

 ten rimpelig , met veele flreepen of 



ciftu^a; 



rotunda; 



us 



dezelfde boom j 

 vind men weini, 



toegefpitfi, docb niet fcberp 



Die 



quoq 



boris 



Prima; ve- 



bus parum acuminata; , hae peculiarem videntur con- 

 ftituere (j----— r - • • k 



folia funt 



ro (peciei r _ ^ 



longitudinem , fed tantum ad inferiorem i &"acutum 

 angulum , reliqua pars undique rugofa eft. Putamen 

 crafliflimum eft , firmum , & quantum apparet , non fa- 

 cile confringendum , quod tamen aliter comperitur, 

 fi enim ha; nuces aqua; infufie fint madida; , folique 

 exponantur, rimas plurimas agunt, qua; iterum lefe 

 contrahunt & quafi claudunt, fi nux fit ficca: Ma- 

 gis autem mirandum eft, fi nux haec, quae videtur 

 oflea , menfae inpofita cultro vulgari in ejus centro 

 incidatur, primo ictu hie penetrat, ac putamen ejus 

 inftar vitn diflilit. 



Nuces trigona; & rotunda; intus tres gerunt cellu- 

 las, quadrata; vero quatuor, fed unus tantum in his 

 repentur nucleus , raro bini , caeteraque intermedia 

 pars vacua eft: Hie autem nucleus eft ut vulgaris 

 Canarii, fed major & amplior, ac crafliore pellfcula 

 tedus , quae ad ejus latus verruca putamini parum ad- 

 hacret , faporem vero habet magis oleofum quam vul- 



als een doosje, docb deze 



,, ^ der de gedaante zyn rond , 



zonder merkelyke kanten , mede gerimpelt , en aan beide 

 de einden een weinig toegefpitfi , deze febynen een byzon- 

 dere zoorte op zig zelfs te maken, want de bladeren van 

 baren boom zyn ook wat ronder en korter. Van de eerfie 



A 



efi 



te , maar alleen by den acbterften "offcbe'rpfi 

 refi is rondom vol rimpelen. De fchaal is zeer dik , maf 

 Jyf, en na den febyn qualyk te breeken , bet welk men 

 ecbter anders bevmd, want als men de nooten nat maakt 

 en in de Zonne legt, zo werdze volfcbeuren, die ecbter 

 weder Jluiten , als menze wederom droogt. Nog wonder- 



op een tafel legt , en met 



den febyn ft 



daar opjlaat 



kapt menze met den eerften Jit 



fpringende de febaal als glas van malkander. 



Binnen bebben de driekantige en ronde drie celletjes, 

 vterkantige vier, docb men vind y er maar een bee ft in, 



Iden twee . en dp rpft Rnnt l a Ai„ j- i— /i .• ./. _— j. 



ensq 



Nucum J 



a liroreis vero 



incolis, qui meliora habent Canaria, non jeftimatur, 



-. „ .sfifiaat ledig, de beeft u uu uunuc 



gemeene Canary , docb groot er , breeder, met een dikker 

 veUetje bekleet , welke ter zyden met een vratte een wei- 

 nig aan de febaal vafi kleeft , van fmaak wat Olyacbti- 

 gerdande gemeene , en als oude Wal-nooten , en is byde 

 wilde Berg-woonders eetbaar , maar by de ftrand-woon- 

 ders, die beter Canaris bebben , worden ze niet geacbt , 



/ 



fit: 



rutta ejus pellicula a nucleo vix fep 



aliquamdiu 



orum 



tunt 



ut traftari nequeant. 



& 



effluit 



refina , qua; , 11 recens , intradcabilis eft , exficcatur 

 vero in claram & pellucidam refinam fere inftar Gum- 



gis flavefcit 



9 



undiq 



fum 



r ,.,. .. , v- zi — j» ~ beeft kan of- 



jcoiuen. Als men de vrucbten een tyd lank bewaart, 

 zonder de bolfter aftenemen , en dezelve begint te rotten , 

 zo komt 'er een zodanige lymacbtige zap uit , over al aan- 

 kleevende, dot menze qualyk bandelen kan. 



Uit den ft am vloeid insgelyks een taai en lymacbtig bers, 

 vers zynde, niet om te bandelen, maar be ft er ft in een 

 klaar en meeft doorfebynend bers, bykans als Gummi A- 

 rabicum. Op zommige plekken geelder als Bern-fteen, 

 rondom volfcbeutjes , waar aan men deze Gom van an- 



i dere 



