

J 







170 HERBARII AMBOINENSIS later III. cap. Vllt 



& alba , interne autem pellucida, & plerumque ita vitgegraven werden, zyn veel zuiverder, fwartacbtig , 



indurefcunt , ut in litore pro Succino ilia collegerim. donker , en met vuiligbeit vermengt. Deze Dammar 00* 



Frufta vero, quae ex trunco in terram deftillant, in- Jflegts met de banden gebandelt, geeft een merkelyken, en 



que magnis glebis ex terra eruuntur , multo magi9 niet aangenaam reuk van Jbaar , zeernaons Harpuis ko~ 



iripura wnt , magisque nigricant , obfcuriora funt , plu- mende , welke reuk ook lang aan de banden blyft , die ook 



ribusque fordibus commaculata. Haec quoque Dam- door bet bandelen van dit bers ftram werden: Op koolen 



mara manibus tra&ata notabilem , fed ingratum ipirat riekt bet nog liefiyker , als of wierook , Harpuis , en Ca- 



odorem, proxime ad Colophoniam accedentem, qui nanga bloemen door malkander gemengt war en , docbgeen- 



odor diu quoque in manibus remanet , qua? refina hac zints zo lieflyk , dat men daar van alleen reukwerk zoudt 



hebefcunt. Carbonibus inpofita jucundiorem fpirat konnen maaken , boewel 't onder cinder e gemengt werd , 



odorem , quam li thus , Colophonia , floresque Canan- 



gee permixta eflent, odor autem non ita gratus eft, 



ut haec fola pro fuffimigio fufficeret ? fed aliis mifcetur len, als of bet met zout gemengt' was , "inzonderbeid *l 



odoramentis. Eft autem non ita pinguis , ac noftra gene vers van de boomen komt , of een tyd lank in water 



^-m ■ ■ . • % • . & • % • . _ _ _ . - . — a- iL — * I « /* m ^ ^ -^ ^ _* . % . t ^% ^ 



bet is verre zo vet niet als ons Harpuis 3 daarom y t zo 

 licbt niet bet vuur ontfangt, knerft, enjpringt op deko- 



Colophonia, unde non ita facile ignern concipit , ftri- 

 det vero ac diifilit, acfi fal eflet admixtum, carbo 



gerolt beeft , maar dat men lank verwaart beeft 9 of ge 

 vreven is> knerfi weinig op *4 vuur, zo dat 't ook tuf- 



nibus inponatur , praefertim recens fi fuerit ex arbo- feben de tanden knerjl , als men daar in byt , en bryzeld 

 ribus collefta, vel per aliquod tempus in aqua obvo- gebeel en al tot fiof, latende zig onder alle berjfen op y t 

 luta; quae autem diu fuit confervata vel contrita, fire- gemakkelykfte tot poeder brengen. In de beete Zon of beet 

 pitum minorem dat, igni injefta, fi dentibus mafti- water gelegt, zal 't geenzints week werden, maar nog 



cl __• i^ p_ - t i^w^.^ :^l barder , aan 't vlammende vuur gebouden, fmeltbetnog- 



tans, brand zagtjes, en werpt bobbelen op, maar den 



cetur,flridet quoque, 6dn pulverem comminuitur , ita 

 ut omnium refinarum aptiflima fit, quae in pulverem 



conteri poflit: Ardenti foli expofitavel fervidae infu- brand gaat terjtond weder uit, waar uit men afneemn 



fa aquae neutiquam mollefcit, fed indurefcit magis, 

 ignis autem flammae admota liquefcit, leniter ardet, 

 & bullas excitat, cito vero ejus ignis perit, unde fa- 

 cile concludi poteft , magnam Salts Volatilis partem 

 in hac contineri refina , qus etiam in caufla ell , re- 

 finofam ejus pinguedinem facile ignemconcipere,fed 

 ob continuos ftrepitus & abjedtiones ilium nee conti- 

 nere nee fovere pofle. 

 Nomen. Hujus arboris refina magis nota eft, voca- 



mag, dat veel Sal volatile in dit berswoone, 'twelk 

 oorzaak is y dat de refineeze vettigbeid> *t vuur wel ligt 

 ontfangt, maar wegens 't geduurig knerjjen enfpringm 

 niet lang bebouden kan. 



Naam . Het bers van dezen boom is meefi 



turque Dammara Selanica : Malaice Dammar Selan & nverd eigentlyk genaamt Dammara Selanica. OpMaleyts 

 Dammar Sila , quibusdam etiam Dammar Male j 'o ; Ter- Dammar Se ' 



nateniibus Salo Garo h. e. Dammara odorata, inftar 

 Garo feu Agallocbi, noftrates fllam vocant Colopho- 

 niam lndicam vel Malajenfem ; Amboinice CamaJJlan 



Malejo. Op Ternataans Salo Garo , dat is voelrie* 

 e Dammar , als Garo of Agelhout , de onze noemen 

 Maleyts of Indiaans Harpuis. Op Amboins 



dicitur. Arbor, qu« hanc exfudat , in Boero Ter- Lilan. Den boom t daar *t van komt. nxerd op Boeromet 



natenfi vocabulo nominatur Caju Bappa , incolis vero 

 Hiny , & ejus refina Salo-Hiny. In Boero parte Auftra- 

 li Babut & Biabut. Unde nomen Dammara Selan ori- 

 ginem habeat, mihi nondum pro certo conftat: Vide 

 autem de hac hallucinationem (upra in capite Canarii 

 Odoriferi propofitam , quae tamen huic Dammarae non 



H 



woord genaamt Caju Bappa , en 



my 



>P 



roos Zuid-zyde Bahut en Biahut. Waar van de naam 

 Dammar Selan_*ome , is my nog met te deegen bekend , 



""" die ik boven in 't kapittel van de 



giffl 



gefteld bebbe , '* voelk ecb ter op 



refpondet , quum in iftis Ceramae traftibus raro vel deze Dammar niet en pafi , om datze in dezelve Landjl 



non occurrat. 



N.B. Dammara autem eft nomen Malaico-Indicum, 

 denotatque omnem reGnam , & lachrymam , quae fpon- 

 te ex quadam fluit arbore, ignique admota ardet, fi-. 

 cuti Gatta vel Gitta tales denotat lachrymas aquofas, 

 quae inftar fucci vel laciis ex arboribus deftillant, 

 quas Gummi vel condenfatos fuccos vocamus , qui in 

 aqua liquefcunt , ac non facile flammam concipiunt. 



Vox Dammara derivatur ab Arabico Damma five 



>/ 



NB. Dammar is een Maleyts Indiaans *woord , tn her 

 duit allerlei Refinen , en Traanen , die van zelfs uit ee* 

 nige boomen vloeyen , en aan y t vuur gebouden branden , 

 gelyk Gatta of Gitta alderhande water acbtige traanen be- 

 duit , die als een zap of melk uit de boomen druipen , die 

 *wy Gommen of gedroogde zappen noemen , dewelke in *t 

 water fmelten , maar niet ligt branden. 



Het woord Dammara is afkomftig van bet Arabifcbe 



Dammea 9 quod fignificat quamlibet lachrymam con-. Damma ofte Damea, „ 



cretam, & ex arbore ftillantem ; hoc vero porro ori- barfi of Gom t'zamengelopen ,"en~ uit 'de'boomen druipen 



ginem habet ab Hebraeo Dema , itidem lachrymam 

 iignificante , in medio autem Arabici vocabuli Dam- Dema 

 mdr apoftrophus infertus eft ad indicandam litteram 

 Ain five Ugain, quae Latinis litteris exprimi nequit 



& duntaxat poll fequen tern vocalem per narespronun- 

 ciandam efle docet. 

 Locus. Haec Dammara in omnibus fere occurrit 



magnis infutis aquofae India; , uti in Sumatra circa 

 Jamby & Palimbang , in Borneo circa Succadanam , 

 uti &in binis minoribusinfulisBilittona&Crimata. In 



beeft weder zyn oorfpronk van bet Hebreeufcb 



bar ft betekenende , in bet midden van bet 

 Arabifcbe woord Dammar , is een Apoftropbus ingevoegt 

 cm te beduiden de letter Ain ofte Ugain , we Ike in geen 

 Latynfcbe letter uitgedrukt kan werden. en all een na een 



Men vind deze Dammar J 



tgefproken 



3 



Indien, als op Sumatra, omtrent 

 7p Borneo omtrent Succadana 



itton en Cn 



Java , aliisque porro infulis Orientalibus , uti quoque mata. Op Java en verdere Ooftelyke Eilanden 



in Celebe, ubi tamen non multum eft nota vel obvia, 

 copiofe vero in magna Xula , ac praefertim in finu 

 Lickatobi , in Boero circa Lucielam veterem & Kelan 

 gam : Cerama illam quoque exhibet , fed parva quanti- 

 tate, Dammara enim Selanica , quse inde defertur, 

 a me putatur efle fupra memoratum Canarium Odori- 

 ferum feu Camacoan. Invenitur autem aeque in litore, 

 -jc in altis montibus , nullibi autem in planis filvis , 

 "ed femper ad pedes montium declivos , qui juxta o- 

 ras fluminum ac maris funt fiti. Hinc in Boero haec 

 Dammara flu&uans reperitur Jeque ad litus,ac inma- 

 joribus fluviis , qui in finum Cayli excurrunt. In hu- 

 jusfinus parte Orientali quaedam arbores in montium 

 adfcenfu ita alte eriguntur, ut coma fua in mare de- 

 clinent. 



Ufus. Refina hasc per totam aquofam Indiam ufur- 

 patur loco Colophomas , ad navigia confolidanda , fed 



Ionge 



weder overvloedig 

 op groot Xula , inzonderbeid in de bogt van Lickatobi op 

 Boero omtrent oud Luciela en Kelang. Ceram beeftze ook, 

 docb weinig , want de Dammar Selan van daar komende 

 boud ik voor 't bovenflaande Canarium Odoriferum of 

 Camacoan. Zy waft wel zo langs de ftrand , als 't- 

 booge gebergte , docb nieuwers in vlakke bojfcben , maar 

 altyd aan 't bangen der bergen , die langs de oeversftaan, 

 zo van de Zee , als zroote Rivieren. Daarom vind men 



op Boefo deze Dammar niet alleen op ftrand 



Cayeli 



komen. Aan de Ooft-zyde van dezelve bogt ftaan 



ftyl aan de bersen , datze met baar kruin 



over de Zee bang 





Gebruik. Dezen ber swerd door gans Water- Indien %e* 



bruikt , in plaats van Harpuis , om de vaartuigen tepik- 



ken 











\ 





