• 











> 



y 



*74 



H E R B A R 1 1 AMBOINENSIS 



Liber III 



forma Myrrhx , fed inpurum magis , femperque mol- 



My 



ip.lX 



lem obtinens fubftantiam, nee unquam indurefcens, blyvende, en niet bard werdende, waar van men don- 



ex quo obfeure fufcas prasparantur placental^ inftar 



kleinefcl 



denarii minoris : Has inpurum referunt melcumqua- ling;, Zy gelyken 00k vuilen boning, die met iets dikge- 

 dam re condenfatum , fed non vifciditate adherent, maakt is , docb gants niet kleverig , aan fmaak fmets , en 



ifmakelyk, en zomtyds voat filtig. In'tkaau- 



gewaar , devoyl bet 



Men vind 't 00k zeer 



Japoris facui & fere infipidi , aliquando parum falfi. Si 

 mafticetur , arenofum apparet, quod tit, , quum ex 

 fcopulis colligatur: Rarifiime hoc gummi reperitur, 

 unde & carius eft Ramack Daging: Maleyenfes illud 

 vocant Mor feu Umor Daging , quod denotat aliquir 

 quod carnepi confervat , vel aiiquid, quod forma car- 

 his femper fefe offert. 





lift 

 ad 



Ramack Daging: Hie loci inferere illud debui > licet 

 minerale videatur, quod ad plantas non pertinet,fed 

 quum utraque cum Dammara Selanica magnam ha- 

 beant convenientiam, limulque vendantur in eosdem 

 ufus , hie convenienti locari poterant modo; 



De ejus ortu jam non agam , fed qiiidam hanc de- 

 notant differentiam • dicentes • Mor leu Umor Dosing 



van de klippen afgenomen werd. w ^ t 



weinig, en is nog .duurder dan 't Ramack Daging. "Si 

 Maleyers noemen t Mor of Umor Daging, 't <welk ml 

 zeggen, of iets, dat bet vlees langduurig maakt 3 of Uts > 

 dat altyd in de gedaante van vleefcb blyft. 

 . Gebruik. Ret tverd van de Vrouwtjes gebruikt als 

 van't voorgaande, onder de Djudjambu , docb meer bin- 



hf- 



oewel It febynt 

 planten niet en 



r fpronk uitgefield 



enfebap bebben > te 

 gebruikt werden. 



onderfebeid , dat bet Mor of 



ita dittum fuifTe * quum ingeftum fefe cum carne no- alzo genaamt zy $ om dat bet ingenomen zynde, zig met 



ftrisque venis aflimilet, hasque in profpera confervet ons vleefcb en aderen vermengt , en dezelve in eengezon- 



valetudine, Dormac vero Daging ulterius penetrare, de dipofitie beboudt , maar Dormac Daging dringt die- 



in ipfam nempe noftrorum offium medullam. Com- per in tot in 't merg der beenderen van ons lyf. Zy men- 



mifcent vulgo utrumque, infantibusque propinant,u- genze gemeenelyk fzamen, en gevenze de kinder en- in ^ 



ti dicunt , ad falubrem folidamque ipforum carnem zo ze zeggen, om eengezond en bard vleefcb te maken, 

 conftituendam. . ,./ 



Si propiiletur cum Padma, qui eft frufhis niger & m Met Padma een fwarte fcbilfferige vrucbt, en Djud- 



fquammofus, & Djudjambu potui incottus, muliercu- jambu gedronken > maakt de rrouwtjes Rapat, dat is 



'i hatu- geflooten na 't baren , en de natuur opdroogende , boevoel- 





redd it 



ram exficcans, licet etiam exhibeatur puellis. 





\ 



ze bet 00k de jonge Docbters ingeven. 





I 



• 



/ 



CA 



T D 



MUM. 





Dammara alba. Dammar Puti ; feu 



<\ 



Dammar Batu. 





H 



^c fecunda ufitatiflima & vulgatiflima hirce in 

 regionibus eft refina : Ejus arbor omnium fere 

 altiflima & maxima eft i trunco erefto & ro- 



x. 



H O O 



T 



T U K. 







* • 



De Dammar Batu-Boom. 







D 



It is de twe'ede gebruikelykfie en de gemeenfle hers 

 in deze quartieren : Den boom is eene van de boog* 

 fie en grootfie , met een regie ronde flam , een boo 



tundo altam Abietem vel Cedrum referens, qui nun- ge maft of Ceder-boom verbeeldende , nooitbocbtig 3 enzon~ 

 quam finuofus eil , vel ullis conftat ramis , nili in fum- der takken tot boven toe , alwaar bj na proportie van den 

 mo vertice, ubi refpettu trunci parva tantum confpi- Jlam een kleine kruin beeft. 



citur coma. 



* 



Ejus cortex eft glaber , ex ruffo & cinereo mixtus 



• 



Defchorjfe is effen, uit den licbt+offen en graawwen 



colore, forma fua ab aliis facile haec diftinguitur (11- gemengt, en aan zyne gedaante onder. andere trout-boo?. 

 veftribus arboribus : Ejus vulgaris Craflities eft ofto ' men van verre ligt te kennen. Zyn ordinaris dikte is 

 Vel decern pedum in diametro,inferiorque trunci pars acbt a tien voeten in de ronte , en de onderfle jlam is be- 

 magnis conftat nodis ijiftar^ capitis 3 ex quibus tam- zet met groote knoeflen als koppen, daar de Dammar als 



uit rnamrnen loopt. 

 Hy is Manneken en tVyfken , aan flam en bladeren 



quam ex mamitiis profluit ejus Dammara 



Ejus mas & femina cccurrit, trunco ac foliatura 

 parum diffcrens , unde fimul has defcribemus arbores^ <uoeinig van malkanderen verfcbillende \ daarom zullen 



illararaque differentiam in fruftibus notabimus. 



wyze onder malkander befebryven y en bet verfebil alleen- 

 lyk in de vrucbten aanwyze?i. 



Foliorum rachides lunt yc&x , lent^e,& virides, & De ryskens zyn regt , taai, engroen, enflaanbykans 



cruciatim fere in ramis locantur, rotunda^ in anterio- 

 re parte ftriatae : Hifce folia infident utcunque oppo- 



4 in kruis om de takken regt-rond , na vooren wat geflreept. 



Aan dezelve jlaan de bladeren meejl regt tegen malkande- 



fita, exceptis junioribus furculis, in quibus" alternata ren 9 bebalven aim de jonge ielgen> daar aan zommige 



verwiffelt fldan. 

 Zyzynfmal, acbt er en vooren toegefpitfl , aan de jonge 



fepe locantur. 



>unt autcm angufta , ab utraque acuminata partem 



in junioribus vero arboribus longiora, magisque acu- boomen vooren fpitzer en langer y te weten, vier en vyf 



minata, quatuor nempe vel quinque pollices longa,. 

 ultra digitum lata, Salicinis foliis fimillima, fed non 

 ferrata, in fenioribus autem arboribus tres vel tres 

 cum dimidio pollices longa, vix digitum lata, obtufe 

 acuminata, unde & haec Oleae folia asmulantur. 



Nullum gerunt nervum interrtiedium, fed ibi parum 

 funt excavata inftar canalis , funtque porro fcabra, 



ac per longitudinem tenuifllmis ac vix nota- 

 Silibus ivenujiis pertexta , glauca, primo autem pro- 

 pullulantia ac tenera foliola pallide virent, vecufta 

 vero folia ad oras retrofletturitur, acfi ab inferiore 



duimen lanky ruim een vinger breed, de willige bladeren 

 gelyk , docb zonder kerven , aan de oude boomen drie en 

 drie en een half duimen lank, febaars een vinger breed j 

 en met een jlonipe fpits , dierbalven de O lyf -bladeren ge- 

 lyk. 



Zy bebben geen middel-zenuwe , maar zyn aldaar 

 wat bol \ gelyk een geut y voorts ftyf, glad, indelengte 

 met fubtite en pas kennelyke adertjes doorreegen 9 boog- 

 of 2ee-groen, docb de eerjle uitkomende nvelke blaadjes 

 bleek-groen , 00k krommen aan de oude bladeren de kanten 

 wat iiederwaarts 9 als ofze van onder en eenfcbuitje wil- 





parte cymbam formarent. Adeo Weyibus Jnfident den matin. Zy bebben zo korte voetjes ,, dat zyfebierge- 



feffilia fere fint , " 



petiolis 



ut 



fed ibi parum in- 



torta funt , unde haec folia non refto locantur ordine, 

 fed obliquam efformant crucem. In furculis foliorum 



ne febynen te bebben y maar zyn aldaar watgedraait , wes- 

 balven de bladeren niet in r yen Jlaan, maar eenjebuins 

 kruis maken : Aan de telgen jlaan de ryskens 00k dwers 



rachides nunc oppofitae, nunc alternate progerminant, en regt tegen malkayder, en aan ieder van drie totzespa- 



inque iis a tribus ad fex foliorum paria excrefcunt: ren bladeren; gevreeven zyrtze vaneenbersaCbtigenretik 



Con- 



5 



in 



1 



