I 











'« 



176 



HERBARII AMBOINENSIS Liber. III. capX. 



0\ 



quam Dammara Selanica. Rarum & nullum fere dat bet zelve beter, dan de Dammar Selan. 



ftrepitum, fed plurimum emittit fumum acidulum, 

 infolitis gravem. Uci vulgaris Dammara , quae in fo- 

 ro venalis proftat , alba ac femi-pellucida ell: i qualis 

 colligitur ex nodis inferioris trunci , ita & haec verfi- 

 color reperitur, nunc enim ruffa eft, nunc cornea, 



of weinig , n 

 zuuren trekt 



eft 



knerfi 



en 



be/ 



)p de markt 



koopt, wit en half doorfcbynend is, diergelykemen, 



flen van den onderjlen Jlam , zo beeft men 



nunc vero nigricans, nihiiominus tamen dura&femi- en tegen dezelve nog van andere coleuren , namentlykros 



boornverwig , en Jwartacbtig 



doorfcbynend , gelyk "er zyn de groote klompen en kopp 



half 



pellucida, quales funt magna? glebas & capita , quae 

 ex craflioribus ramis & vetuftiifimis dependent arbo- 

 ribus, quum enim has arbores ob fummam altitudi- 

 nem non confeendantur , glebae iftae ibi diu funt pen- want dewyl deze boomen wegens baar boogte niet beklom- 



dikke 



dulas,priftinamqueperdunt fuam albedinem* cornei- 

 que funt coloris, hoc autem plurimum obfervatur 

 in Dammarae arboribus circa Way^ unde comperio, 



$ 



wig 



klomp 

 colet 

 meefi 



colorum difcrimen provenire ex diverfo tempore, omtrent Way , waar uit ikbemerk, dat bet onderfebeid 



prout glebae diu ex arbore dependent vel decidunt^ 

 atque in terram prolapfe fuerunt. . 

 Anno 1688 tale fruftum mifi ad Academiam Leiden* 



klomp* 



bangen of afgev alien, op den grond gelegen bebben. 

 Anno 1688. beb ik zulken Jluk na de Academic 



fern , quod formam habebat capitis infantis , & pau- van Ley den gezonden , gefatzoeneert ah een lankwerp 



lifper ope humana tali modo formatum erat , hujus 

 vero naius deformis erat, prope quern rubra decur- 

 rebat ftria, acfi fanguis foret : Servo quoque ejus fru- 



ftum album & femi-pellucidum , formam gerens ve- ft 



hop 



ifcben 



Ipen , en de neus wat mismaakt , waar by men een 



ft 



ficae fellis ingentis bovine : Criftallinos ntos ramos 

 quoque in Patriam transmit! , fed certus fum nullos 

 albo colore prsditos, fed inftar Succini flavos ibi 

 perveniffe. 



of 

 If doorfcbynend , geft 



groote gaUblaas van een Os. De voornoemde Criftalyne 

 takken beb ik 00k in baar eerfle coleur na 't Vaderlandt 

 gezonden , docb betrouw, dat daar van geene in baar 



tudinal 



ftans 



witte coleur , 

 zyn 



Bernfteen-geel 



Het bout is wit , langdradig als vuuren bout , en men 



planken 



op 



fibris inftar Pinaftri , putaretque aliquis lignum efle zoude meenen, dat men Ceder-bout voor badde: 't Laat 

 Cedrinum: In aflereS fecaripoteft, & fatis bene poll- —* — >— » - ,.-..,- 



ri, inque loco ficcb fatis durabile eft, neutiquam vero 

 in aqua marina, unde ad ligniarium ufum non adhi- 

 betur , praefertim quum hocce lignum difficulter ex ' 

 remotis petatur montibus : Obfervavi quoque proje- 

 ftos ejus truncos intra paucos annos omnino putre- 

 faftos f uifle , incjue rubram degeneratos terram , qua- 

 le folum erat circumjeclum $ inque rubra ifta terra 

 diftinfte notari poterant venae iftius ligni , atque in- 

 ter illas plurimi pellucidi ramuli dura Dammara : In 

 hifce putrefa&is truncis hinc inde pulchra quoque 

 reperiuntur frufta pinguis ligni , mellei coloris , qui- 

 busdam in locis femi-pellucida & eleganter venofa, 

 Quae circa nodos trunci ac ramorum locata fuerant: 



bet drooge kan bet een tyd lank duuren, maar in Zee-wa- 

 ter geenzints , en daarom werd bet tot timmerwerk niet 

 meer gebruikt , te meer , alzb dit bout moeyelyk uit bet 

 verre gebergte te baalen valt. Ook beb ik bevonden , dat. 

 de omgevattene jiammen in weinig jaren gants vergaan y 

 en in roode aarde weder verandertwaren, gelyk degront 

 was , daarze op ftonden 9 kunnende men in dezelve roode 

 aarde nog duidelyk befpeuren de aderen van J t bout , en 

 daar tujjcben veele klaare takjes van barde Dammar. In 

 deze^ verrotte jiammen vind men ook bier en daar mooye 

 ftukjes vet bout , boningverwig , en op zommige plaatzen 

 balj --doorfcbynend en mooi geadert , 't welk aan de knoes* 



ams en takken geftaan beeft. De vette ftukken 



non 



mguia hujus Jigni frufta^non putrefcunt,Jicet quam vergaan niet, al leggenze nog zo lang in de aarde, maar 

 m* ,« ^^^^^,«^^ r.^ . r~j _ .i_* ~ % y vallen niet grooter, dan dat men kleine Jleelen , e* 



begten of kloffen tot fpelde-werken daar van maken kan. 



Naam. In 't Latyn Dammara Alba, in J t Maleyt 

 Dammar Puti en Dammar Batu , dat is Jleen-bers , on 



jora, quam ut ex iis cultrorum manubria , velglobuli 

 ad opus acicularum formari poflint. 



Nomen 



Malaice Dammar 



Puti 6c Dammar Batu, h. e. lapidea refina, quum (it 

 duriflima omnium Dammararum , unde proxime ac- 

 cedit ad Gummi Anima: Ternatenfibus dicitur Salo 



bartft 





mar 



. oc Lama , <x circa 

 ieccam Dama , quod 



m. 1 



Carnal* Ca 



Salo/Z 



denti explicata capite convenit. 

 : Locus. Nusauam hx arbores occurrunt , nifi in fum- 

 mis montibus & folitudinibus, ab hominum converfa- 

 tione remotis, unde & noftrse nationi funt plurimum 

 ignotae , folum amant rubrum argillofumque , quo 

 omries fere Amboinenfes montes conftant , omnesque 

 porro excelfos locos , ita ut per regionem Hituenfem 

 pervagantcs, illas quafi plantatas videamus ad mediam 

 montium partem eo prascife loco, quo terra eft al- 

 tiffima,& ab Utraque parte declivis fit. In fummis ve- 

 ro & frigidis montibus non crefcunt: Mas utcunque 

 iblitarius invenitur aliis junftus filveftribus arboribus , 

 hujusque in lata via, quae per iftam Hituenfem de- 



ingentes arbores 

 quarum omnium, quantum 



j _ — 



z overeenkomende. Op Ter- 

 m Jaboda, op Amboins Carnal, 



Camar, en Cama. En omtrent Larique Iffe. Op Jo* 



Grifec Dama , bet welk met 9 t Arabifcb 



kapittel gefleld 



\ 



Men 



/ 



/j , 



curnt regionem , 

 prope 



pparet, radices lrbi mutuo junftae & intricate fi 

 binae faltem harum arborum fupra terram ita conjun- 

 &ae funt, ut inter illas tamquam in fedili quis federe 

 poftit. 



Femina femper copiofe , plurimaeque fimul cre- 

 fcunt , qux peculiarem formant filvam , non tamen 

 denfam , fed difperfam , circa terra* quoque fummita- 

 tem , quales in Amboina funt filveftres montes ijiter 

 Mamilo in Hitoes ora & Waya, ubi plurima inveni- 

 tur Dammara, qua* in Amboina ufurpatur; occurrit 

 porro in Hoeamohela in montibus poll: Lockin & A- 



ge gebergte en wilderniffen , gants van menfeben omgang 

 afgezondert, en daarom zynze onzeNatie meefi o\ 

 Zy beminnen een roode klei-grond, gelyk meefi alle de 

 Amboinfcbe bergen zyn , ende altyd de booge plaatzen 

 zodanig , dat men *t Land Hietu overgaande dezelve als 



vind , balfweegen juiji , daar ? * Land op 't boog- 

 en men te weder zyden afgaat : Docb op 't aller- 

 boogjte en koude gebergte willenze niet waffeben. Het 

 Manneken jiaat meefi eenzaam , onder andere Wout-boo* 

 men gemengt, en daar van ziet men aan de groote Land- 

 weg , die t voornoemde Land Hitoe overgao* - vier ee- 

 wetdige groote boomen digt aan de meg float 

 ( zo men niet beter bemerken kan ) met de wortelen aan 

 malkander vafi , immers twee daar van zyn boven de oar* 



malkcmderen vafl 3 dat men daar tuffeben als in een 



alle vier 



ftoel 



mn. 



Mol 



magna 



fed non multum inde defertur haec refina y quum 



fil- 



Het Wyfken waft altyd veel, en met groote troepenby 

 malkander , maakende een byzender Bofcb , - niet digt , 

 maar ydel verjpreid , meede omtrent 't boogfte van 't land, 

 gelyk in Amboina is 't woefte gebergte tujjcben Mamalo 

 op Hitoes-kuft en Way , alwaar men de meefte Dammar 

 vind , die mm in Amboina gebruikt : Voorts vind menze 

 op Hoeamobel , in 't gebergte acbter Locki en Anin : Op 

 Batsjan , op 't groot Eiland Gelolo , en mijfcbien in de 

 meefte Molucze Eilanden , als mede op Boero , docb werd 

 niet veel afgebragt , om dat deszelfs wilde bergen niet 



<wtl 



• 



* 





) 



